Mifototra amin’ny fambolena sy fiompiana ny famokarana sy ny toekarena any atsimon’ny Nosy. Itodihana, anke­hitriny, ny famokarana sy ny fanodinam-bokatra (Agri-business) mitodika amin’ny filàn’ny tsena, mba hiteraka fampandrosoana.

Natao tany Toliara, ny 21, 22 ary 23 janoary teo, ny Dinika isam-paritra ho fanaingana ny toekarena. Nandray anjara tamin’izany
ny faritra Atsimo Andrefana, Menabe, Androy ary Anosy. Nofantarina ireo seha-pihariana manan-danja, ka anisan’ny misongadina ny biby fiompy (hena mena), miisa 1 121 054 ao anatin’ny faritra 4 voaka­sika. Mahatratra 357 149 taonina isan-taona ny voka-bary any Atsimo Andrefana sy Me­nabe. Milanja 30 000 t/taona ny voanjo any Menabe sy An­droy. Manampy ireo ny vokatra maro samihafa, toy ny hasy, ny vomanga, ny katsaka, ny voanemba, tongolobe, ny « baie rose », sns. Efa hita any an-toerana daholo ireo vokatra ireo, saingy mila to­sika sy fanatsarana ary fandrindrana mafy orina mba tena hiteraka fampandrosoana miainga any ifotony.

Fihariana mitodika amin’ny tsena

Maromaro ny lesoka mila arenina, navoitra nandritra ny dinikasa. Tsy ampy ny rano sy ny vokatry ny fiovan’ny toetr’ andro. Voafetra ny famatsiam-bola. Miharatsy ny fotodrafitrasam-pamokarana, ny lalana, ny fitaterana, …. Tsy ampy ny fiofanana sy ny fikarohana ara-teknika. Maivana ny ro­him-pihariana sy ny lalam-barotra, sy ny hafa.
Navoitran’ireo mpisehatra fa mionona amin’ny sakafo hohanina ny famokarana. Tsy ampy ny fanodinam-bokatra sy ny fampiasana ny tekno­lojia maoderina, tsy voafehy ny tsena, sns.
Vahaolana naroson’ny mpidinika ny hanamafisana ny rohim-pihariana sy ny fitodi­hana amin’ny filàn’ny tsena. Volavolaina ny drafitrasa mi­fanaraka amin’ny zava-misy eny ifotony. Hisy sori-dalana atsangana isaky ny seha-pihariana.

Njaka Andriantefiarinesy

Mitohy ny ezaka efa natao ho fampiroboroboana ny ba­gasy. Fantatra fa ny sabotsy 7 febroary izao, manomboka amin’ny 2 ora sy sasany, no hifamotoana ao amin’ny efitrano malalaky ny Aro Antsa­havola ny Sehatra BaGasy (SBG). Fotoana hanatanterahina ny « Asaramanitra bagasy » na ilay fihaonana voalohany eo amin’ny samy mpitia bagasy. Ankoatra ny fiaraha-mifaly tratry ny taona 2026. Hifampizara vaovao ny rehetra. Hanombana ny asa mbola miandry ihany koa.
Anisan’ny mampiavaka ny tonontaona tahaka izao, ho an’ ny Sehatra BaGasy, ny fihaonan’ny samy manan-talenta amin’ny fihirana, fitendrena zavamaneno, sns. Saika ireo hira bagasy firariana ny soa, fametrahana ny zotram-piainana amin’Ilay Nahary, fanehoana fifaliana, sns, no manakoako ao anaty efitrano.
Marihina fa amin’ny maha sehatra ifampizarana azy ity, tsy ny fihirana na ny fitendrena zavamaneno ihany no tanterahina isaky ny misy hetsika ata­on’ny Sehatra BaGasy. Izay mahalala sy mahafantatra ny tantaran’ireny hira fahiny ireny (ao anatin’izany ny tononkira sy ny sehatra niforonany, ny mpihira…), manatanteraka fizarana avokoa. Fomba fiasa iray ma­nome aina vaovao indray ny tontolon’ny bagasy.

HaRy Razafindrakoto

Fifankalozan-kevitra eo amin’ny raiamandreny sy zanaka. Izay no nitondrana ny dinidinika teo amin’ny biraon’ny sendikan’ny mpikarakara hetsika sy fampisehoana (Synops) sy ny minisitry ny Kolontsaina sy ny serasera, Mandrin­drarivony Ogascar Fenosoa, ny alarobia teo, tao amin’ny Tranombokim-pirenena Anosy.

Fitsidihana ara-pomba fi­fanajana, narahina fi­fam­pirarian-tsoa noho ny taona vaovao no tena natao. Nandritra izany koa no nanaovana ny fampahafantarana ny andraikitry ny Synops, amin’ny maha mpisehatra sy mpandraharaha amin’ny tontolon’ny zavakanto ireo mpikambana.
“Ianareo no mampiaina sy mampihetsika ny sehatry ny zavakanto. Manana anjara toerana lehibe na eo amin’ny fihariana izany na ny fampialana voly, fa indrindra ny fa­nan­dratana ny zavakanto sy ny kolontsaina malagasy. Mana­na raiamandreny ianareo manana ny minisitera satria manan-danja ho anay ny asanareo, ka manohana izany araka izay azo atao ny minisitera”, hoy ny minisitra. “Amin’ny maha asa fandraharahana ny anay, zava-dehibe ny fanohanan’ny minisitera mpiahy toa izao. Manana ianteherana izahay, satria hery lehibe ho an’ny matihanina amin’ny fikarakarana hetsika izao”, hoy kosa ny sekretera jeneralin’ny Synops, Lanto Faniriniaina.
Hisy ny fifanaraham-piaraha-miasa hapetraka eo amin’ny 2 tonta, mba hanamafisana izay maha asa matihanina ny fikarakarana hetsika izay. Tsy ho ela ihany koa ny fanomezana ny Mariboninahitry ny kanto, ho an’ireo mpikambana ao amin’ny Synops. Tsiahivina fa efa maherin’ny 15 taona teo no nisy ny firaisankinan’ireo mpikarakara hetsika, nanomboka tamin’ny fikambanana ka tonga amin’ny sendika. Miara-miasa akaiky amin’ny sendikan’ny kanto na ny Syka, amin’ny maha rano sy vary ny mpanakanto sy ny mpikarakara fampisehoana.

Zo ny Aina

Manoloana ny valanaretina Mpox, efa miasa ireo Centre de traitement et d’isolement (CTI) miisa dimy eto Analamanga ary efa mandray an-tanana maimaimpoana ireo marary. Misy koa ireo tranga ahina izay ahiboka hiarovana ny tsy hiparitahan’ny valanaretina mandra-piandry ny valin’ny fitiliana. Eny amin’ny hopitaly Andohatapenaka, Itaosy, Anosiavaratra, Bongatsara ary Anosiala no ahitana azy ireo.
Marobe ireo namaly ny antso tamin’ny hetsika fitiliana maimaimpoana nokarakarain’ny Foibe FJKM teny amin’ny Kianja Barea Mahamasina. Vehivavy maherin’ny 700 no vita fitiliana tao anatin’ny telo andro. Mampirisika hatrany hanohy ny ezaka ataon’ny fondation Akbaraly amin’ny fampiroboroboana ny fahasalaman’ny vehivavy izany. Raha mbola tsy nanao fitiliana ny homamiadan’ny nono sy ny vozon’ny tranon-jaza, afaka tonga eny amin’ireo ivontoeram-pitsaboana telo. Eny amin’ny Centre médical Kintana Ambatomena, eto Antananarivo, manao fitiliana maimaimpoana isa-maraina fa mila misoratra anarana mialoha.
Adidy fahatsiarovana sy fankasitrahana ny filoha nifandimby sy ireo mpandraharaha rehetra ny fanamarihana ny 65 taona niorenan’ny Oniversiten’ Antananarivo. Nampahafantarina, omaly, koa ny sary famantarana sy ny teny filamatra. Nijoro ny oniversite noho ny asan’ny mpitantana teo aloha rehetra. Nanotrona ny lanonam-panokafana ny fankalazana ny mpitantana dimy mirahalahy, nahitana ny profesora Ranjeva Raymond, Rajaonson François, Rajerison Wilson, Ramanoelina Panja ary Ravelomanana Mamy.

Hifarana anio ny atrikasa nasionaly momba ny fampielezana ny fanairana mialoha amin’ny alalan’ny finday nokarakarain’ny Birao nasionaly misahana ny fitantanana ny loza sy ny tandindon-doza (BNGRC) nanomboka ny 19 janoary lasa teo. Ao anatin’ny fanatanterahana ny tetipanorona maneran-tany “Early Warnings for All (EW4All)”, izany ka andry fahatelo ny mifantoka amin’ny fampitana sy fizarana ny fampitandremana mialoha.
Tanjon’ny atrikasa ny hi­kendry ny hanamafisana ny fahaiza-manaon’ny rafitra na­sionaly amin’ny famoahana fanairana mialoha, amin’ny fiaraha-mientan’ny Andrim­pan­j­a­kana, ireo rafitra ara-teknika, ireo mpisehatra amin’ny fifandraisan-davitra ary ireo mpiara-miombon’antoka. Asongadina manokana ao anatin’izany ny fampiasana finday amin’ny hafatra fohy (SMS) sy ireo vahaolana hafa, toy ny Cell Broadcast, ho fanampin’ireo fantsona efa misy (fampielezam-peo, fahitalavitra, tambajotra ifotony eny anivon’ny fiarahamonina).
Nandritra ny atrikasa, nisy ny fampirantiana sy fizarana traikefa momba ny zava-bita efa azo teo amin’ny sehatry ny fanairana mialoha eto Ma­dagasikara. Teo koa ny fanadihadiana ireo banga sy fanamby mbola misy sy ny fahazoan’ny mponina rehetra ny fanairana ara-potoana, indrindra ireo faritra mbola marefo na sarotra idirana.
Nisy ihany koa ny fanatanterahana fanazarantena ma­hakasika ny fandefasana fa­nairana izay manampy amin’ny fanazavana ny andraikitra sy ny fizotry ny fanapahan-kevitra manomboka amin’ny famoronana ka hatramin’ny fizarana ny hafatra fanairana.

Vonjy

Nanome fanampiana mitentina 450 000 dolara ny governemanta amerikanina entina hanohanana an’i Madagasikara amin’ny ady amin’ny fiparitahan’ny aretina Mpox. Efa nanomboka tamin’ny volana desambra 2025 ny asa mifandraika amin’izany.
Maro ny asa ampiasana ity fanampiana ity. Anisan’izany ny fanamafisana ny fanadihadiana ifotony, ny fiatrehana ny valanaretina any amin’ny faritra Boeny sy ny fampandehanana ny rafitra nasionaly misahana ny fitantanana ny vonjy taitra ara-pahasalamana (CousP).
Ankoatra izany, eo koa ny fitaterana sy fitsinjarana ireo fitaovana ilaina amin’ny fandraisana an-tanana ny marary sy amin’ny fitiliana eny amin’ny laboratoara.
Manohana ny fampiofanana sy fampitaovana ireo mpia­san’ny fahasalamana miasa eny ifotony, toy ireo mpisehatra amin’ny ady amin’ny aretimifindra avy amin’ny biby ihany koa, ity fanampiana ity.
Tsiahivina, nilaza ny minisiteran’ny Fahasalamam-bahoaka fa efa 53 ireo sitrana nivoaka ny hopitaly ka tsy atahorana hamindra ny aretina intsony.

Tatiana A

Anisan’ireo nandray anjara fitenenana tamin’ny fihao­nambe iraisam-pirenena « Con­fé­rence internationale » nokarakarain’ny « Internationale dé­mocrate centriste IDC-CDI » aty Afrika ny filoha nasionalin’ ny antoko Mala­gasy miara-miainga, Andria­nai­narivelo Hajo. Nambarany, tamin’izany, ny andraikitry ny tanora. « Tena ilaina amin’ny fanorenana de­mokrasia ma­tanjaka sy maharitra izy ireo. Maro an’isa ny tanora ary loharanon-kery lehibe amin’ny fanavaozana, ka tsy tokony ho mpitazana fotsiny », hoy izy. Nanteriny fa anisan’ny mpandray anjara feno amin’ny fanapahan-kevitra politika sy amin’ny lafiny sosialy ary koa ny toekarena eto amin’ny firenena ny ta­nora.
Ankoatra izany, anisan’ny nifantohana tamin’izao adihevitra eo anivon’ny IDC-CDI izao ny momba ny demokrasia aty Afrika. Nohamafisin’ny filoha nasionalin’ny MMM fa tsy fanaovana fifidianana fotsiny ihany ny demokrasia. « Mi­taky Andrimpanjakana mahaleo tena sy fitsarana tsy miangatra izany », hoy ihany izy. Nanteriny fa ilaina ao anatin’ izany ny fitantanana mangarahara sy ny fahalalahana ma­neho hevitra ary ny rafitra mpanara-maso mahaleo tena.
Tsiahivina fa filoha lefitry ny IDC-CDI Afrique, Andria­­nai­narivelo Hajo amin’izao fo­toana izao ary anisan’ny niara-niatrika ny fivoriana taminy tany Paris, Frantsa, ny mpandrindra ny MMM any Eoropa, ny Dr Todizara De­siré.

Synèse R.

Tontosa ny 21 janoary teo, tao amin’ny Port Academy Center Toamasina, ny famindram-pitantanana, hisahana ny orinasa misahana ny Seranan-tsambon’i Toamasina (Spat). Nitarika ny fotoana ny minisitry ny Fitaterana (MTM), Raharisone Jean Crescent.

Tale jeneraly vaovao hitantana ny Spat Ran­driam­bahoaka Heritiana Ani­cet. Notsipihiny fa « fanehoana ny fifanohizana amin’ny raharaham-panjakana ny fifandim­biasan-toerana, toy izao fitantanana ny seranan-tsambon’i Toamasina izao. Tsy ohatry ny fitantanana orinasa tsotra, fa foiben’ny fifanakalozana ara-barotra satria vavahadin’ny fanafarana sy fanondranana entana. Iankinan’ny fifanina­nana ara-toekarena. Fanamby lehibe horaisiko ireo tetikasa lehibe, manampy ny asa andavanandro, ao anatin’ny fitantanana mangarahara, atokisan’ ny mpiara-miombon’antoka ».
Niorina ofisialy ny taona 1927, raha ny taonjato faha-19 no efa nisokatra nifanakalo­zana ara-barotra tamin’ny any ivelany ny seranana ao an-toerana. Tale jeneraly faha-14, mitantana ny seranan-tsam­bon’i Toamasina, Randriamba­hoa­ka Heritiana Anicet. Ni­tantana ny Spat, nandritra ny 17 taona (2009-2026), ela indrindra, i Avelin Christian Eddy, DG faha-13.

Fanitarana
Tetikasa goavana atao ao amin’ny seranan-tsambon’i Toamasina ny fanitarana azy, tohanan’ny Fiaraha-miasa japoney, Jica, nanomboka ny taona 2018. Mitentina 639 tapitrisa dolara ny asa, anisan’ny goavana indrindra aty Afrika, ka avy amin’ny Jica ny 65% (411 tapitrisa dolara) ary avy amin’ ny fanjakana malagasy ny 35% (227 tapitrisa dolara). Anisan’ ny asa goavana atao ny fanajariana velaran-tany 15 ha, hanatobiana ny kaontenera. Hitarina hatrany amin’ny 756 m ny halavan’ny toerana fandraisana ny sambo (quai) ary halalinina ho 16 m ny toerana fandraisana ny sambo vaventy.

Sajo sy Njaka A.

Miorim-paka, misy fototra fa mivelatra ihany koa. Izay no lalan-tsaina nitondran’i Solofo ny tarika Gaspira. Ho an’ireo efa nahalala ny mozikan’ny tarika sy ireo liana te hahafantatra, hisy ny seho an-tsehatra voalohany hotontosain’izy ireo ny zoma 23 janoary izao, manomboka amin’ny 8 ora alina, etsy amin’ny La Teintu-rerie Ampasanimalo. « Tsy misy vidim-pidirana satria ilay fampahafantarana ny mozi-kan’ny tarika Gaspira mihitsy no tanjona amin’io fotoana io », hoy ny nambaran-dRa­solofomanana Alfred Léonard, fantatry ny maro eo amin’ny tontolon’ny hiragasy amin’ny hoe Solofo Gaspira, ary zana-dRakotoarivo Kavia.
Fototra tokoa mantsy ny hiragasy ho an’ny tarika Gas­pira. Na ny anarana aza, na­laina avy amin’ny hoe « mpihiragasy » navadika. Mety hoe avy amin’ny « gasy pure », izay mbola mamerina any amin’izay fototra izay ihany koa? Fa tsy nijanona amin’ny hiragasy, fa nanampy forona, nanafangaro gadona maro­loko ry Solofo. Efa nampahafantarin’ny tarika teto an-toerana izany, ary efa misokatra amin’ny tsenan’ny mozika hatrany ivelany ihany koa.
Ny taona 2005 mantsy no efa nitsangana ny tarika Gaspira. Efa nahavita rakikira roa, ka ny voalohany nivoaka tany ivelany. Ny faharoa kosa tamin’ny endriny VCD, izay tsy ahitana intsony. Amin’izao fiverenan’ny tarika izao, efa niroso tamin’ny fandraisam-peo izy ireo. Misy ny hira taloha nohavaozin’izy 8 miraha-lahy mandrafitra ny tarika, ampian’ireo forona vaovao nentin’i Solofo. Ito farany izay efa nitendry nanaraka tarika maro, noho izy mahafehy ireo karazan-javamameno rehetra fampiasa anaty hiragasy, toa ny lokanga sy ny zavamaneno tsofina rehetra. Anisan’ireo nitondra an-tsehatra ny hiragasy tany Europe ihany koa, niaraka tamin’ny tarika Raso­a­lalao Kavia.

Zo ny Aina

Anisan’ny ezaka sy fanamby lehibe tanterahin’ny Federasiona mpihiragasy eto Madagasikara ny fanatanterahina adin-kiragasy isan-kerinandro. Hitohy amin’ity taona 2026 ity izany.

Na mbola andro vitsy aza no nanitsahana ny taona 2026, nifanaretsaka ny fanontaniana: « hitohy ve ny Hiragasy goavam-be ?». Na-maly io hetahetan’ny olona maro mpitia hiragasy io ny Fe­derasionina mpihiragasy eto Madagasikara. « Tonga ilay nan­drasana », adin-kiragasy goavana be hifandonan’ny tarika Ramaroson avy any Soanieranabe sy ny tarika Ramilison Tsimakalagy avy any Arivonimamo. Adin-kiragasy hotanterahina etsy amin’ ny Kianja RaPetit Ampefiloha, ao an-damosin’ny Tranom­bokim-pirenena, ny alahady 25 janoary izao, manomboka amin’ny 10 ora maraina.
Ho an’ny mpitia hiragasy, tsara fanombohana ny taona 2026 raha ireto tarika ireto no jerena. Samy manana ny an­drarezina sy ny traikefa ma­tanjaka izy ireo ka rariny raha tsy hifampitsitsy. Azo antoka ihany koa fa hira vaovao tsy mbola henon’ny andaniny sy ny ankilany mpifanandrina no hoenti-dry zareo eny an-kianja.
Fantatra fa iray amin’ireo zavakanto sady fanabeazana, mifono anatra sy fahaiza-miaina, ny hiragasy. Hatramin’izao, izy no anisan’ny mahatana ny hasin’ny teny malagasy sy mampita izany ho an’ny taranaka aty aoriana. Io tranga io no manosika ny Federasio­nina mpihiragasy eto Mada­gasikara, hiantso manokana ny ankizy sy ny tanora ary ny ray aman-dreny hanatrika ny adin-kiragasy tahaka izao.

HaRy Razafindrakoto

Ewetse no anaran’ilay rivodoza niditra ao Itam­polo, Ampanihy, omaly tolakandro. Nihena ny heriny ka vinavinaina ho levona an-tanety. Mitondra rotsakorana mitohy amin’iny faritra atsimon’ny Nosy iny ny rahona miaraka aminy. Iangaviana ny mponina voakasika mba ho mailo satria mety hiteraka ranotrambo sy/na fiaka­ran’ny renirano izany.
Ho fanamafisana ny ady amin’ny Mpox, nisy ny fivoriana fanentanana sy fampahafantarana niarahana tamin’ireo Holafitra, ny mpitsabo, ny farmasiana, ny mpampivelona ary ny veterinera. Tanjona ny hifampizarana traikefa sy hampitomboana ny fahaiza-manaon’ ireo mpisehatra rehetra. Eo koa ny hanamafisana ny fiaraha-mientana amin’ny fisorohana sy fifehezana ny aretina.
Nanolotra fitaovam-pitsaboana ho an’ny CHU JRA ny Pavillon Ste Fleur amin’izao fanamarihana ny faha-50 taonan’ny hopitaly izao. Hanatevina ireo fitaovana efa misy sy hanatsarana ny sehatry ny fitsaboana izay imasoan’ny roa tonta no tanjona.