Mivory mandritra ny hateloana, eny Anosy, ny mpisehatra amin’ny fahasalaman’ny reny sy zaza tarihin’ny mpi­tsabo manokana ny zaza (So­maped) sy ny fivondronan’ny mpitsabo ny vehivavy (gynécologue) Comago. Ilaina ny fanatsarana ny fandraisana an-tanana sy ny fomba fiasa ho an’ireo mpikarakara ny fahasalaman’ny reny sy ny zaza. Miantoka ny fivoaran’ny zaza eo amin’ny fiainany ny fikarakarana azony nanomboka vao mitsaika hatramin’ny faha-2 taonany (1 000 andro voalohany). Voakasika ao avokoa ny sakafo, ny fahasalamana, ny fitiavana ka tsy tokony hisy atao ambanin-javatra. Mbola marefo ny Mala­gasy ho an’ny 1 000 andro voalohany, raha ny zava-misy no zohina. Misy ny zaza vao te­raka sy ny vehivavy bevohoka tsy ampy vy, betsaka koa ny zaza tratran’ny tsy fanjarian-tsakafo mitarazoka. 40% ny zaza latsaky ny 5 taona manana olana amin’ny fitomboana.
“Hifankalo ny zava-misy eny am-perinasa ireo mpiantsehatra ahafahana manatsara sy mampiditra ny hita sy ny zavatra banga eo anivon’ny politika nasionalin’ny fahasalaman’ny reny sy ny zaza”, hoy ny tale misahana ny fahasalaman’ny fianakaviana eo anivon’ny minisiteran’ny Faha­sa­lamam-bahoaka, Rajoe­lina Miaritoky Herinan­drainy. “Hi­tondra tombontsoa mivantana amin’ny fampandrosoana ny firenena ny fanokanana vola hikarakarana ny 1 000 andro voalohany eo amin’ny zaza ary mila harindra ny asa efa misy amin’izao fotoana izao”, hoy ny solontenan’ny Unicef eto amintsika, i Christine Jaulmes.

Vonjy

Ampahafantarin’ny Ostie an’ireo tonga mitsabo tena ao aminy ny fisokajiana ireo marary mila vonjy aina na Cas urgent. Sokajiana ho ao anatin’io sokajy io ny olona iray raha toa ka tsy mahatsiaro tena na misy hafanana 38°5C no mihoatra. Torak’izany koa ireo maratra ka mety hiteraka fahaverezan-dra be loatra. Eo koa ireo olona mifanintona, ireo olona misy fahatapahana ny taolana. Tafiditra anatin’izany koa ireo tra-doza, mety ho voadona ny lohany, tapaka, tsy afa-mihetsika… Ankoatra ireo, ny olona mivalana miampy fana­viana, fanina, aretina an-doha tsy mijanona noho ny antony maro, marary vokatry ny famonoan-tena. Eo koa ireo bevo­hoka kanefa misy ra mandeha na mandoa ra sy mivalan-dra.
Na eo aza ireo tranga ireo, misy hatrany ny tomponan­draikitra manokana eny amin’ireo toeram-pitsaboana miandraikitra ny fahafantarana momba ilay marary raha toa ka misy amin’ireo tranga ireo ilana fitsaboana maika. Mandeha araka ny laharam-pahamehana ara-pitsaboana, araka izany, ny fandraisana ireo marary ho fanavotana aina.

Tatiana A

Manan-jara Ivato novangian’ny Lehiben’ny faritra Analamanga, omaly. Nitondra tantsoroka ho an’ny kaominina ny fitsidihana, hisian’ny fampandrosoana haingana.

Nitsidika ny kaominina Ivato ny lehiben’ny faritra Analamanga, Raha­rinirina Clémence.
Nandamina ny fiaraha-mi­asa tamin’ny kaominina ma­ro­maro tao amin’ny distri­kan’­Am­bohidratrimo izy tamin’izany.
Nambarany fa misokatra ho an’ireo ben’ny Tanàna re­hetra, tsy mifidy loko ary tsy manavaka an’iza na iza ny faritra Analamanga. Manaraka ny fandaminana amin’ireo dingana ataon’ireo mpanao poli­tika amin’ny fanarenana ny firenena isika. “Mandra-pahatongan’izany paikady fanarenana izany, tsy afaka jerena fotsiny ny vahoaka fa tsy main­tsy mitohy ny asa”, hoy izy.
Samy nilaza ny maharary azy, ao amin’ny kaominina misy azy avy, ireo ben’ny Ta­nàna mandrafitra io distrika io. Nanome toky ny Lehiben’ny faritra fa hatao izay azo hiaraha-miasa rehetra ho fampandrosoana ny tanàna sy ny faritra.
Nanolotra fitaovana va­venty sy kamiao ho an’ny kaominina Ivato ny faritra hahafahana mandraoka fako sy mandeha amin’ny lalan-tsarotra itobian’izany. Nanolotra fitaovana hanampiana ny fanavaozana ny kaominina ihany koa ny tenany, toy ny simenitra… Tsy nanadino ireo olona ma­refo, nivatsy vary sy kojakoja ilaina andavandro nozaraina tamin’izy ireo ny tenany.
Tetsy andaniny, niangavy ny fanamboaran-dalana sy fanazavana ny tanàna izay miantoka ny fandriampahalemana sy ny fampandrosoana ny tanàna ny ben’ny Tanàna Randrianarisoa Penjy.
Nilaza ny Lehiben’ny faritra fa manodidina ny 37 mil­iara Ar any ho any raha vinavinaina ny tetibolan’ny faritra amin’ity taona 2026 ity. Be­tsaka ny asa afaka tantera­hina manerana ny kaominina 142 mandrafitra ny faritra.
Efa hiroso ao anatin’ny fanatanterahana ny asa goavana amin’ny fanamboarana lalana sy fampisitrahana rano fisotro madio ny faritra, amin’ izao fotoana.

Tatiana A

Taorian’ny taona 1972 na­naovan’ny mpianatra fihetsehana ho fanoherana ny fanjakazakana mivantana sy ankolaka nataon’ny Frantsay teo amin’ny tontolon’ny fanabeazana sy fampianarana, nipoitra tsikelikely ny « fanaga­siana ». Taona 2026, mbola misy diso fandray ihany ny tena raiketin’io teny io. Vohi­zina mafy indray ny fandikan-teny. Tafiditra ao anatin’izany rehefa mety ho voambolana vahiny. Manomboka re eny amin’ny fiarahamonina izy ireny. Hanaovan’ireo mpampianatra sy mpikaroka ezaka manokana, ireo taranja am­pianarina any an-tsekoly, sa­tria, hono, « tsy ampy voambolana ny teny malagasy ».
Manomboka miverina in­dray ilay fahadisoan-kevitra. Va­riana tamin’io fandikan-teny io ny mpikaroka sy ny tomponandraikitra ary ny sampandra­haraha mahefa rehetra. Ha­dino ilay tena « fanaga­siana ». Nanjary nahazo aina eo amin’ ny tontolon’ny fanabeazana sy ny fampianarana ireo taranaka Malagasy indray ny teny vahiny. Deraina sy dokafana fatratra ireo sekoly mampiasa ny teny vahiny hoenti-mampianatra.
Mahavariana! Tsy mbola takatry ny mpanapa-kevitra sy ireo tomponandraikitra ma­hefa aty amin’ny taona 2026 ihany ve fa io fampiasana ny teny vahiny hoenti-manabe ny zaza malagasy io no fototry ny loza mitatao ho an’ity firenena ity?
Nanjary vahiny eto amin’ny taniny ny Malagasy. Tsy ma­hafantatra izay momba azy. Tsy afa-bela fa ziogain’ny « hafa » hatrany.

HaRy Razafindrakoto

Nanomboka ny alatsinainy 26 janoary lasa teo, haharitra hatramin’ny 20 febroary izao, ny fampivondronana ireo mpilalao eto an-toerana mandra­fitra ny Ankoay. Hitiliana izay ho ekipa nasionaly hiatrika ny lalao fifanintsanana ho amin’ ny fiadiana ny amboara maneran-tany 2026, taranja basi­kety, izy ity. Raha ny fandaharam-potoana, fanomanana ara-­batana sy “Technico tactique” no hiarahan’ireo mpilalao amin’ny mpanazatra mandritra ny 3 herinandro. Hiampy lalao izany amin’ny herinandro faran’ny fampivondronana. Ao­rian’izay, hihazo avy hatrany an’i Dakar ireo delegasionina ka hanao fampivondronana miaraka amin’ireo mpilalao avy ivelany. Nambaran’ny mpa­nazatra Ankoay, Rakoto­nanahary Ndranto, fa manana 6 andro eo hiarahana manao fanazarantena ireo mpilalao avy eto an-toerana sy ny avy ivelany, any Dakar. Efa mia­trika fifaninanana ihany ireo mpilaravinahitra ireo ka efa azo lazaina ho ampy kotrana. Nanamafy ihany koa izy fa mpilalao efa zatra niaraka ireto nantsoina ireto, misy vi­tsivitsy kosa anefa ireo vaovao ka misy ny paikady efa napetraka hampahomby ny fahaiza-miaraka.
« Tamin’ny fifaninanam-pirenena natrehan’izy ireo, ny taona 2025, no nitiliana ireto mpilalao miatrika fampivondronana ireto », hoy ny fanazavan’ny Tale teknika nasionaly eo anivon’ny Federasio­nina malagasin’ny basikety, Raza­fiarivony Solofohery Angelot. Miditra amin’ny andro fahatelo, anio, ny fampivondro­nana ary mizotra tsara izany, eny amin’ny Lapan’ny fanatanjahantena Mahama­sina.

Mi.Raz

Olana tamin’ny mpitsara! Nanahirana indray ny lalao tany Mahajanga, nandritra ny andro fahatelon’ny “Pureplay Football League” (PFL). “Tena niharan’ny tsy rariny izahay. Anisan’izany ny zava-nisy ny alahady teo, baolina tokony hanomboka tamin’ ny 2 ora sy sasany, lasa amin’ny 3 ora sy sasany vao manomboka fa tsy hita ireo mpitsara sasany fa iray ihany no tonga teo ambony kianja. Rehefa nandeha ny lalao, mpitsara afovoany sy sisiny roa ihany no nisy, saingy tsy nisy ny mpitsara fahefatra”, hoy ny mpitantana ny klioba iray niatrika ny lalao tany an-toerana. Manamafy ihany koa ity lehiben’ny klioba ity fa tsy mitovy ny hevitr’ireo mpitsara rehefa nizotra ny lalao. Efa niantso ny tomponandraikitra mahakasika ny zava-nisy, ary efa nametraka fitarainana eny anivon’ny CFEM izy ireo.
Nilaza ny tomponandraikitra iray amin’ny ligy any an-toerana, fa tohin’ilay fikomiana ataon’ireo mpitsara sasany io tranga io. “Misy amin’ireo mpitsara no vonona hitsara an’ilay lalao, misy kosa ireo tsy manaiky ny handehanan’ilay fihaonana any an-toerana. Na eo ary izany, vita hatramin’ny farany avokoa ny fifanandrinana izay natao rehetra”, hoy ilay tomponandraikitra anivon’ny ligin’i Boeny.
Raha tsy misy ny fiovana, hisy ny fivoriambe tsy ara-potoanan’ny CFEM, anio, hiresahana mahakasika izany tranga izany.

F.R

Hanana solontena i Madagasikara mandritra ny andiany faha-25 amin’ny lalao Olympika, fanao amin’ny andro riri­nina. Fifaninanana hotanterahina any Italie, ny volana febroary ho avy izao. Hiatrika izany i Mialitiana Clerc sy i Mathieu Gravier.

Hiatrika ny “slalom” sy ny “slalom géant” i Mia, raha eo amin’ny “slalom géant” ihany ny an’i Mathieu. Hotanterahina any Milan-Cor­tina, Italie, ny zoma 6 febroary ka hatramin’ny alahady 22 febroary 2026 izao, ny lalao Olympika fanao amin’ny andro ririnina. Hanana solontena hiatrika izany i Madagasikara amin’ity andiany faha-25 ity. Atleta mianadahy no hiaro ny voninahi-pirenena, amin’izany, i Mialitiana Clerc (Mia Clerc) sy i Mathieu Gravier. Io no nambaran’ny Federasio­nina malagasin’ny Ski, omaly, tao amin’ny tranokalam-pifandraisany. Hifaninana eo amin’ ny ski alpin, izany hoe, ny “slalom geant” sy ny “slalom” i Mia Clerc. I Mathieu kosa hiatrika ny ski alpin amin’ny “slalom géant”.
Tsy vao izao ireto Mala­gasy atleta ireto no hiatrika izany. Raha ho an’i Mia Clerc, fandraisana anjara fanintelony ity. Raha tsiahivina ny vokatra azony, ny taona 2018, tany Pyeonchang. Laharana faha-48 teo amin’ny “slalom géant”, ka 2 mn 39 s tao anatin’ny fiho­dinana roa natao. Faha-47 kosa ny tovovavy ho an’ny “slalom”, ka 2 mn 00.27 s ny nahavitany izany. Nihatsara izany zava-bitany izany ny taona 2022, tany Pekin. Faha-41 teo amin’ny “slalom géant” ary faha-43 teo amin’ny “slalom”. Inoana fa hiakatra ha­trany izany vokatra izany,
amin’ity. Fandraisana anjara fanindroany kosa izany ho an’i Mathieu. Ny voalohany, tany Pekin, ny taona 2022, ka teo amin’ny laharana faha-41 ho an’ny “slalom”, raha niala an-daharana teo amin’ny “slalom géant”. Atleta efa manana trai­kefa i Mathieu satria efa intelo niatrika ny fiadiana ny ho tompondaka maneran-tany ka ho an’ny sokajy “junior” ny taona 2024, natao tany Haute Savoie. Sokajy “senior” notanterahina tany Courchevel/­ Meribel, ta­min’ny 2023 sy ny tany Saal­bach, tamin’ity taona ity kosa ny faharoa. 23 taona i Mathieu Gravier, raha 25 taona i Mia Clerc.

Tompondaka

Nanao fihetsiketsehana sy nidina an-dalambe, nilanja sorabaventy sy nandoro kodiarana, ny mponina tetsy Ilanivato, omaly. Ny fisian’ny ranobe tsy mety ritra eny amin’ny arabe ny antony, raha ny fanazavana avy amin’izy ireo. Nahitana fahatapahana, noho izany, ny lalana teny an-toerana, vokatr’io hetsika.
Nihaona mivantana tamin’ireo mpamily taxi-be zotra 194 sy zotra D teny 67 Ha Vatobe sy teny Andra­no­mena ny talem-paritry ny Filaminambahoaka Anala­manga, ny Commissaire prinicipal de Police Rafalimanana Alain Adonis, omaly. Nambarany fa hahazo sazy izay tratra manao kolikoly. Nentanina koa izy ireo hanaja ny fian­tsonana farany mba ho tombontsoan’ny besinimaro.
May kilan’ny afo ny trano fivarotana kojakoja fanorenana iray eny Tanjonandriana, Ambohimanam­bola, ny 26 janoary 2026 tamin’ny 03 ora sy 40 min tolakandro. Nirohotra nifehy ny afo ny zandary sy ny fokono­lona. Naharitra adiny iray mahery ny faharetan’ny firehe­tana. Simba ny entana rehetra tao an-tsena. Tsy nisy ny aina nafoy sy ny naratra. Afon-tsigara teo ambony moto ny antony nahatonga ny loza.
Nitrangana vaky fasana tany Fandrianarivo, fokontany Sahapetraka, distrikan’i Soavinandriana, ny alin’ ny 24 janoary 2026 teo. Lasan’ireo olon-dratsy ny taolambalo miisa roa. Nidina ifotony nijery ny zava-misy ireo zandary avy amin’ny tobim-paritra Soavinandriana. Nave­rina nohidina sy nohamafisina ny hidim-pasana taorian’ny tranga.

Nahitana taolambalo efa niparitaka teny andrefan-tanànan’i Manjaka, fokontany Voninahitrinitany II, disitrika Ankazobe, ny 26 ja­noary 2026, tokony ho tamin’ny 3 ora sy sasany folakandro. Olona sendra nandalo no nahatsikaritra izany tany anaty tanimbary ka nampandre ny tomponandraikitra. Tonga teny ifotony nijery ny zava-misy sy nanao ny fanadiha­diana ny zandary miasa ao amin’ny Brigade territoriale Ankazobe, taorian’ny antso. Taolambalo efa niparitaka tamin’ny toerana samihafa no hita. Nahitana karandoha iray, taolan-dava telo, “machoire” iray ary fita­fiana iray efa simba teny amin’ ny manodidina. Tsy nisy na­hafantarana ny razana in­tsony, heverina ho andro maro ny nahafatesan’io olona io. Tsy mbola hita kosa ireo ambin-taolana hafa.
Nisy lehilahy iray 54 taona, mipetraka ao Ambondrona, fokontany Voninahitrinitany II, efa tsy hita nanomboka ny 19 janoary 2026 lasa teo, raha ny angom-baovao nataon’ireo mpitandro filaminana niandraikitra ny famotorana. Mipetra-drery io lehilahy io ary hitan’ny olona mivezivezy eny amin’ny manodidin an’Ankazobe. Nampiahiahy ny fokonolona ny tsy nahitana azy ary heverina ho izy io hita faty io. Mpi­sotro toaka ary matetika mamo izy. Tombanana ho nianjera tany anaty lakandrano izy tamin’ny fotoana nahamamo azy ka maty. Notarihan’ny alika ny fatiny ka izay no na­hatonga ireo taolambalo niparitaka ireo. Mbola tsy voafaritra mazava ny tena anton’ ny fahafatesana. Natolotra ny fianakaviana ireo taolambalo sisa tavela mba ho alevina taorian’ny fanadihadiana sy ny fizahana nataon’ny mpitsabo.

Mino