Nitondra fanazavana ma­hakasika ny nanendren’ny filohan’ny Federasionin’ny kick boxing azy hisahana ny lafiny teknika ny Maître Rasoanaivo André Kelly. Nambarany fa tonga nanatona azy ny filohan’ny Federasionina, Rafidison José, ary nanankina aminy ny fametrahana ireo hitantana ny fanazaran-tenan’ny mpikatroka. Manoloana izany, nilaza izy fa miankina amin’ny lafiny teknika ny hahafahana na tsia mandefa atleta malagasy amin’ny fiadiana ny tompondakan’i Afrika izay hatao any Cameroun, ny 21 hatramin’ny 27 jona. Ny any amin’ny fototra, hoy izy, no mila harenina voalohany, izany hoe, ny any amin’ny seksionina, amin’ny alalan’ny fanatanterahana antsakany sy andavany ny fifaninanana ka hijerena izay tena mendrika. Mitaky fotoana lava izany ary tsy misy ny tokony hampikoropaka satria vokatra no ilaina any amin’ny fifaninanana iraisam-pirenena. Ny fananganana ny Staff teknika hitantana ny fanazarana ny ekipa nasionaly aloha izao no imasoana voalohany, hoy ny fanazavany. Mbola tsy maintsy hofanina ihany koa izy ireo. Efa misy ireo Maître maromaro manana traikefa notendreny hanamafy izay lafiny teknika izay. Nohama­fisiny koa fa tsy ny eto Anta­nanarivo ihany no antsoina amin’izany fa eo koa ny any amin’ny faritra izay tena misy manana traikefa.
Etsy ankilany, efa eo am-pananganana ny mpikambana mandrafitra ny biraony ny Fe­derasionina malagasin’ny kick boxing, ka hivoaka rahampitso izany, araka ny nambaran’ny filohan’ny Federasionina, Rafidison José.

Mi.Raz

Nifarana ny alahady lasa teo, teny amin’ny Tanàna Soa Ambohimanga, ny fiofanana Beach-volley ho an’ireo teknisiana sy mpitsara nokarakarain’ny Ligin’Ana­la­manga. Niarahana tamin’ny mpampiofana Fidy izany. Nahazo mari-pankasitrahana ny mpiofana. Hotanterahina manomboka ny 22 mey izao kosa ny fiadiana ny amboaran’i Madagasikara, eo amin’ity taranja ity.

Tafita any amin’ny dingana manaraka, fiadiana ny amboaran’i Madagasikara, «Yas Coupe 2026 », ny ekipan’ny Fosa Juniors Espoir rehefa nandavo ny Tout Puis­sant Sirama Ambilobe, tamin’ny fandakana “tir au but” 12 no ho 11. Nisaraka ady sahala 2 no ho 2 ny roa tonta nandritra ny fe-potoana ara-dalàna. Andrasana izay ho mpifanandrina amin’izy ireo eo amin’ny dingana manaraka.

Niteraka savorovoro ary niato teo amin’ny minitra faha-78 ny fihaonan’ny CFFA Andoharanofotsy sy ny Cosfa Miaramila. Fifanandrinana izay tafiditra anatin’ny lalao mandroso, ampahefa-dalan’ny fiadiana ny ho tompondakan’i Madagasikara “Pureplay Football Lea­gue”. Nampiato izany moa ny tsy faneken’ny mpilalaon’ny Cosfa hanohy ny lalao, noho ilay resaka “penalty” azon’ny CFFA. Andrasana ny fanapahan-kevitry ny tomponandraikitra mahakasika izany.

Hotanterahina anio, any amin’ny foiben’ny Federasionina egyptianin’ny baolina kitra (EFA), Le Caire, Egypte, ny antsapaka hahafantarana ny anaran’ireo firenena izay ho mpiray vondrona amin’ny fifanintsanana Can 2027. Andrasana, mandritra izany, ireo ekipam-pirenena izay hiray vondrona amin’ny Barean’i Madagasikara. Marihina fa miisa 48 ny firenena tafita hifanintsana, hiady ny tapakila hiatrehana ny Can 2027. Hizara vondrona 12, ahitana ekipa efatra avy, izy ireo. Manana herijika ny Malagasy amin’ity indray mitoraka ity, miatrika ny Can avy hatrany ny firenena roa voalohany. Hanampy ny fanomanan’ny Barea ny lalao ara-pirahalahiana izay hataony amin’i Maroc sy Ouganda, ny volana jona ho avy izao, any Maroc ihany. Ampahatsiahivina fa hotanterahina ny 21 septambra hatramin’ny 6 oktobra 2026, ny andro voalohany sy faharoa amin’ny fifanintsanana. Hotontosaina ny 9 hatramin’ny 17 novambra ny andro fahatelo sy fahefatra. Ny 22 hatramin’ny 30 marsa 2027 ny andro fahadimy sy fahenina.

Fitia Randria

Tsy ho anisan’ireo handray anjara amin’ny “Masters 2026”, taranja tsipy kanetibe, i Madagasikara. Araka ny fikarohana natao, miditra amin’ny fandrafetana ny ekipam-pirenena malagasy ny klioba Decines France. Fanapahana, notsipahin’ny Federation sport boule malagasy (FSBM) izany.

Mbola ambentin-dresaky ny maro hatramin’izao ny tsy fandraisan’i Madagasikara anjara amin’ny “Masters 2026”, taranja tsipy kanetibe. Araka ny fanadihadiana natao, nitsabaka amin’ny fanendrena ireo mpilalao handrafitra ny ekipam-pirenena malagasy ny klioba Deci­nes France. Raha tsiahivina, anisan’ny manana petra-bola miasa ao amin’ny “Masters” ity klioba ity ka afaka mibaiko amin’ny ampahany.
Fantatra, araka ny angom-baovao, fa teren’ny mpitantana ny Decines, ho ao anaty ekipan’i Madagasikara i Zigle sy i Yves, Malagasy milalao ao aminy. Ankoatra izay, nandefa taratasy manokana amin’ ny anaran’i Tonnere sy i Tiana Kely ny Decines, handrafitra ny ekipam-pirenena malagasy. Nanoloana io fanerena vay manta io, tsy nanaiky ny Fe­deration sport boule de Mada­gascar (FSBM), ary nanambara fa tsy anjaran’ny Decines ny manao ny fandrafetana ny ekipam-pirenena ka nitsipaka marindrano ny fandraisana anjaran’i Madagasikara. Mari­hina fa nifarana ny sabotsy lasa teo ny fisoratana anarana amin’ity lalao mitety ny faritra maro any France ity. Ankoatra izay, nanambara ny FSBM fa tsy misy mpilalao afaka mitondra ny anaran’i Madagasikara amin’io lalao io, raha tsy nahazo fankatoavana.
Tsiahivina fa tsy ny Qua­ter­back intsony no mikarakara ny “Masters” manomboka izao.
Araka ny tsilian-tsofina, ekipa voafantin’i Afrika no hisolo toerana an’i Madagasi­kara. Tsy mbola fantatra anefa ny fomba fifantenana izany. Na eo aza izany, vonona hatrany ny tsipy kanetibe malagasy amin’ny fiantohana ny fanomanana ireo lalao iraisam-pirenena hafa, toy ny “Tournoi estival” sy ny fiadiana ny ho tompondaka maneran-tany 2026.

Tompondaka

Handeha lavitra kokoa amin’ny seho ataony. Hifamotoana amin’ny mponin’i Mahajanga sy ireo mpankafy ny mpilalao tantara amin’ny onjampeo, ny tarika Iray Fy’Art.

Hilalao tantara an-tsehatra any an-toerana izy ireo. Hotanterahina ny alahadin’ny Pantekoty, 24 mey, ao amin’ny «Centre pastorale ex-Don Bosco» izany, hanomboka amin’ny 4 ora hariva. Hiompana amin’ny fiainana andavanandro ny votoatin’ny tantara ary natao ho an’ny sokajin’olona rehetra. «Hisy hafatra sy anatra ho an’ny rehetra ao anatin’izany. Eo koa anefa ny mampihomehy sy ny fampieritreretana…», hoy ny lehiben’ny tarika, Ni­ravo.
Hifanakaiky kokoa amin’izao seho ataon’izy ireo izao ireo mpankafy sy ireo mpilalao tantara amin’ny onjampeo. Hahita mivantana an’i Niravo, Soafaniry, Rakoto, Faly, Sy­nèse izany ny mponin’i Ma­hajanga. Hanampy azy ireo hisahana ny lafiny teknika sy ny fandrindrana an-tsehatra ary ny fanentanana.
Tsia­hivina fa tafiditra ao amin’ny faha-20 taon’ny radio JRDB Mahajanga izao hetsika izao.
Aorian’izany, hihazo ny any Amparamanina, any Amparafaravola, Alaotra ny tarika Iray Fy’Art ny 7 jona
ho avy izao. Hanatanteraka seho an-tsehatra eo amin’ny Podium St Janvier, iarahana amin’ny mpikarakara, ny laika Trinitera, izy ireo. Hitohy eny amin’ny Ekar Notre Dame de Rosaire, Antsahamaina, Ma­hitsy, izany ny 20 jona. Mia­raka amin’ny antily eny an-toerana ary hiaraka hifaly amin’ny vahoakan’ny kaominina Mandrosoa, Andramasina kosa ny 26 jona.

HaRy Razafindrakoto.

Tontosa ny faran’ny herinandro teo, tany Shanghai Chine, ny fifaninanana “Fiba 3X3 Women’s Series”, taranja basikety, nandraisan’ny An­koay vehivavy anjara. Lalao roa no natrehan’izy 4 mirahavavy, nahitana an’i Samba­trarimiora, i Sydonie, i Saro­bidy ary i Koloina. Raha hiverenana ny vokatra, nahazo fandresena iray sy faharesena iray i Madagasikara. Teo amin’ny lalao voalohany, isa 15 no ho 12 no nandresen’ny Ankoay ny ekipan’i Mongolie. Ady mafy no natrehan’ny Malagasy tamin’ity lalao voalohany ity. Teo amin’ny lalao faharoa kosa, somary nitaky ny havizanana, ka resin’i Australie tamin’ny isa 18 no ho 11 i Madagasikara. Zava-dehibe ny fiatrehana lalao iraisam-pirenena goavana toy izao ho an’ny Ankoay satria nahafahana naka traikefa tamin’ireo ekipa kalaza maneran-tany. Tsiahivina, laharana faha-14 i Madagasikara amin’ireo ekipa 16 nandray anjara tanin’ity fifaninanana iraisam-pirenena natao tany Shanghai Chine ity.

Mi.Raz

Efa tafita any amin’ny dingana manaraka ny tongotra ilan’ny Disciples Fc Vakinankaratra. Lavon’izy ireo tamin’ny isa  4 no ho 0 ny Fosa Juniors Fc Boeny, omaly, tao amin’ny kianja Rabemananjara Mahajanga.

Fihaonana izay tafiditra anatin’ny lalao mandroson’ny ampahefa-dalan’ny Pureplay Football League (PFL). Raha hiverenana ny fihaonana teny an-toerana, nanindry tanteraka tamin’ity fifanandrinana ity, ry zareo mpilalaon’i Vakinankaratra. Nanokatra ny isa teo amin’ny fizaram-potoana voalohany, i Tendry, lohalaharan’ny Dis­ciples Fc, ny minitra faha-7 sy ny faha-13 minitra. Io isa 2 no ho 0 io nentin’ny roa tonta niala sasatra, nitarika ny Disciples Fc, na dia niezaka nanohitra aza ry Lando sy Derrick, mpilalaon’ny Fosa. Tao anatin’ny fidirana faharoa, nitohy hatrany ny fanafihana totoafo nataon’ny mpilalao nentin-dRazafindrakoto Ma­misoa, mpanazatra Disciples Fc. Ny minitra faha-54, niova ho 3 no ho 0, ny isa teny amin’ny solaitrabe rehefa namono baolina indray i Tendry.  Tany amin’ny faha-92 minitra, nampian’i Fabrice, lohalaharan’ny Disciples indray ny isa, ka lasa 4 no ho 0, ny fiafaran’ny fihaonana, nandresy ny Dis­ciples Fc. Ankoatra izay, nizotra tsara am-pilaminana ny fihaonana tany an-toerana. Raha tsy misy ny fiovana farany, hatao ny sabotsy 23 mey ho avy izao, any Antsirabe ny fifandonana miverina eo amin’ity klioba samy sangany eto Madagasikara ity.

Fitia Randria

Ireo vokatra hafa : As Ste Anne (1) – (2) Ajesaia Fc Rouge (1) – (0) Elgeco Plus CFFA (2) – (2) Cosfa

Niampy oniversite efatra no mandray ny fanadinana bakalorea amin’ity taona ity : Vakinankaratra, Itasy, Analanjirofo ary Sava miaraka amin’ireo oniversite lehibe enina. Efa mikarakara manontolo ny bakalorea izy ireo manomboka izao. Teto Antananarivo hatrany no mikarakara ny taratasy rehetra momba ny bakalorea ho an’ny faritra Vakinankaratra teo aloha. Manana mpiadina 3386 ny sokajy A1 eto Antananarivo, 32 772 ho an’ny sokajy A2, misy mpiadina 5324 ny L, 886 ny C, 7571 ny sokajy D, 4666 ny sokajy S, 2842 ny OSE ary 4538 ny sampana teknika.

Niara-nidinika nanomana ny fanadinana bakalorea 2026 sy ny fikarakarana ny fihiboana amin’ny fanomanana laza adina, teny Fiadanana, ireo mpisehatra rehetra misahana izany, ny herinandro lasa teo. Nandray anjara ny minisiteran’ny Fampianarana Ambaratonga Ambony sy ny fikarohana ara-tsiansa, minisiteran’ny Fanabeazam-pirenena, ny minisiteran’ny Fampianarana Teknika sy fanofanana arakasa, minisiteran’ny Fampiroboroboana ny Haitao Arakajy Mirindra, ny paositra sy ny fifandraisan-davitra , minisiteran’ny Angovo sy ny Akoranafo, minisiteran’ny Fahasalamam-bahoaka, ny solontena avy amin’ny zandarimariam-pirenena, polisim-pirenena, BNGRC, ary ireo tomponandraikitra avy amin’ny oniversite. Nodinihina ny fandrindrana ho fanafainganana ny asa any anaty “conclave”. Nofaritana mazava ny andraikitry ny tsirairay.

Nampahafantarina ny herinandro lasa teo, ny fanamboarana fitaovana ampiasaina amin’ny toeram-pivoahana Sato Pan vita eto Mada­gasikara. Iarahana amin’ny sehatra tsy miankina Sato ratsan’ny orinasa japoney LIXIL sy ny orinasa SMTP an’ny vondrona Inviso izany. Fitao­vana vita amin’ny akora plastika. Azon’ny tokantrano ampiasaina ary efa amidy eto Antananarivo, Antsirabe, Am­bo­sitra ny fitaovana. Miara-miasa manohana ity tetikasa ity ny minisiteran’ny Rano, fanadiovana sy fidiovana sy ny Unicef ary ny masoivohon’i Japon eto amintsika.
Hanampy amin’ny fisitrahan’ny tokantrano fidiovana ny famokarana ny fitaovana eto an-toerana. Araka ny fanadihadiana momba ny toe-piainan’ny ankohonana 2025, ny 93% ny tokantrano tsy manana toeram-pivoahana fototra ary mangery ankalamjana ny 40%. Vahaolana ny famokarana ny Sato Pan satria natao amin’ny vidiny zakan’ny tokantrano malagasy ity fitaovana ity ary tombanana fa hahomby, hoy ny solontenan’ny Unicef eto amintsika, Christine Jaulmes.
Efa nampiasaina any Taolagnaro ny fitaovana ho an’ny toeram-pivoahana Sato Pan eny anivon’ny tokantrano 3 000 izay naneho ny fahafaham-pony. Namorona asa rahateo ho an’ny mponina any an-toerana ny fikojakojana ny fitaovana iarahana amin’ny sehatra tsy miankina.

Vonjy

Mahatratra 73 isan-taona ny olona manatona ny hopital « Royal Green » atsy amin’ny nosy Maorisy. Manana manampahaizana manokana amin’ny fandidina samihafa ity hopitaly ity. Anisan’ireo tolotra omeny sy mahasarika ny Malagasy ny fandidiana sy ny fanatsarana ny bika aman’endrika. Sokajiana ao anatin’izay ny fampitoboana ny nono, ny tsindrona « botox », fanalana tavy amin’ny vatana (liposuccion), ary koa ny fandidiana « maxillo-faciale ». « Manomboka liana amin’ny fanovam-batana ny Malagasy. « Ny fampitomboana na ny fampihenana ny nono, ny fampitomboana valahana ary ny fanalana tavy amin’ny vatana no tena mahasarika azy ireo », hoy ny lehiben’ny hopitaly Royal Green, Ramchurreetoo Dhanrajsingh. Tanjona hoy izy ny hanome fitsaboana mifanaraka amin’ny fenitra iraisam-pirenena sy mamaly ny filàn’ny tsirairay. Ankoatra izay, mandray an-tanana ny fandidina taolana sy ny tonon-taolana toy ny fanoloana soroka, valahana, lohalika ary koa ny fandidiana ny hazondamosina ihany koa ny hopitaly. Marihina fa eo anelanelan’ny 10-12 ireo marary mandalo fitsaboana hanatsarana endrika. Manodidina ny 10 kosa ireo mandalo fandidiana taolana raha olona 5 na 6 kosa ny ho an’ireo fandidiana hanatsarana endrika manokana.

Heninsoa

Nihaona tamin’ny mpanao gazety, tetsy amin’ny Kianja Barea, omaly, ireo mpikarakara ny hetsika “Iray eny an-kianja”. Lalao ara-panatanjahantena  hifanandrinan’ny haino vaky jery. Namba­ran’ireo tomponandraikitra fa tsy miova ny daty hanatontosana ny fihaonana fa ny sabotsy 6 jona ho avy izao, ao amin’ny Kianja Barea Maha­masina. Mampiavaka ity andiany ity, natao maimaimpoana ny fandraisana anjaran’ireo avy any amin’ny faritra. Mba hisian’ny fahavitrihana sy ho fitsinjovana azy ireo, noho ny halavirana mamonjy eto Anta­nanarivo. Ankoatra izay, nahena ho 100 000 Ar ny saran’ny fandraisana anjara ho an’ireo taranja baolina lalaovina olona 7 sy ny basikety iarahan’ny lahy sy vavy. 20 000 Ar isan’olona kosa ny eo amin’ny lalao tsipy kanetibe, olon-droa sy olon-telo miaraka. Amin’ny maha lalao natokana ho an’ireo mpiasa ao anatin’ny haino aman-jery, ho hentitra ny mpikarakara amin’ny fanaraha-maso ireo mampiasa “mercenaires”.
Anisan’ny hampiavaka ny amin’ity andiany fahadimy ity ny fampiarahana ny fanatanjahantena amin’ny kolontsaina. Hisy ny antsoina hoe: “Open Mic” sy ny “karaoke”. Samy hahazoana loka sy amboara avokoa ireo rehetra ireo. Mpanohana ofisialy ity hetsika ity ny Yas Madagascar. Efa manomboka ny fisoratana anarana ho an’ity “Iray eny an-kianja” ity.

Tompondaka

Hotanterahina anio, ny fampivondronana ireo vehivavy mpilalao baolina kitra miisa 37 mirahavavy, hiatrika ny fifantenana ny ho Barea Ladies. Hifandona amin’i Soudan du Sud, ny 6 sy 9 jona ho avy izao, any Soudan, ihany. Marihina fa tsy mbola nampahafantarina ny anaran’ireo mpilalao sy izay ho mpanazatra. Midona amin’i Afrika Atsimo ny Barea, raha tafavoaka amin’io lalao io.

Nahazo tohana tamin’ny filohan’ny delegasiona manokana an’ny Tanànan’Antananarivo sy ny lehiben’ ny faritra ny Makis ladies. Tsiahivina fa hiatrika ny fiadiana ny ho tompondakan’i Afrika, hatao any Kenya izy ireo, ny 21 ka hatramin’ny 31 mey ho avy izao. Firenena efatra no hiady izay ho lohany dia i Afrika Atsimo, Kenya, Madagasikara ary i Ouganda.

Tanterahina any Sina, ny 16 sy 17 mey, ny “Fiba 3X3 Women’s Series Shanghai”, andiany faharoa, taranja basikety. Tafakatra hifaninana amin’izany ny Ankoay izay efa nanainga an-tanindrazana omaly. I Sambatrarimiora, Koloina, Sarobidy ary i Sydie no mandrafitra ny ekipam-pirenena malagasy.

Malagasy mpilalao 11 mianadahy no misolo tena an’i Madagasikara, amin’ny fiadiana ny tompondakan’i Afrika, taranja échecs, sokajy tanora, tanterahina any Ounganda, nanomboka ny 14 mey teo hatramin’ny 23 mey izao. Anisan’izany i Tsinjoviavo mirahavavy.

Niraradraraka ny medaly ho an’i Madagasikara, nandritra ny fiadiana ny tompondakan’i Afrika, taranja fibatana fonjamby, natao tany Egypte. Medaly 14 be izao no azon’ny Malagasy, raha toa ka atleta 6 monja no nisolo tena an’i Madagasikara. Volamena ny 6 tamin’ireo medaly azon’ny Malagasy ireo ka Andriatsitohaina Tojo, teo amin’ny sokajy 79 kg sy i Elariont Ricardo, teo amin’ny sokajy 60 kg no nandrombaka izany (arraché, épaulé jeté ary total Olympique). Nahazo medaly volafotsy 3 kosa i Havotraniaina, teo amin’ny sokajy 60 kg ihany. Teo amin’ny sokajy vehivavy, niambozona medaly volafotsy 1 sy alimo 2 i Tendry Tsiky, medaly alimo 2 azon’i Shainah ary laharana fahefatra i Fabia. Ankoatra izay, notoloran’ny federasionina iraisam-pirenena medaly volamena, ny filohan’ny Federasionina malagasin’ny fibatana fonjamby, Randriamanarivo Harinelina Jean Alex, noho ny fampivoarana sy fampandrosoana ny taranja eto Madagasikara.

Mi.Raz

Hotontosaina amin’ity faran’ny herinandro ity ny lalao ampahefa-dalana mandroso, hiadiana ny ho tompondakan’i Madagasikara, taranja baolina kitra, “Pureplay Football League (PFL). Tsontsorimamba isarahana ny an’ireo ekipa 8 manohy ny fifaninanana, amin’ity.

Hotanterahina anio sy rahampitso alahady ny lalao ampahefa-dalana mandroso, hiadiana ny ho tompondakan’i Madagasikara, taranja baolina kitra na ny “Pureplay Football League (PFL)”. Anisan’ny handray izany fihaonana izany, rahampitso alahady ny Kianja Rabemananjara Boeny. Ham­piantrano ny Disciples FC Vakinankaratra ny Fosa Ju­niors FC Boeny. Laharana fahefatra ao amin’ny kaonferansy Avaratra ny Fosa Juniors, izay hiezaka ny hanohitra ny Disciples FC, laharana voalohany ao amin’ny kaonferansy Atsimo. Tsara ny mampahatsiahy fa efa nidona tany Antsirabe ny roa tonta, nandritra ny lalao ara-pirahalahiana nanomanana ity taom-pilalaovana ity. Nisaraka ady sahala, 1 no ho 1, izy ireo, tamin’izany. Tsy manana mpilalao kalaza ny ekipa avy ao Boeny, fa saika ireo taninketsa novolavolainy avokoa no tazana miaro ny voninahitr’ity klioba ao Mahajanga ity. Mpilalao efa voky traikefa sy efa nandrafitra ny ekipa nasionaly Barea Chan kosa ny ankabeazan’ireo ao amin’ny Disciples. Ani­san’izany i Dahery, kapitenin’izy ireo sady efa nilalao tao amin’ny Fosa Juniors teo aloha, eo koa i Fely, efa nandalo tao amin’ny klioba Boeny ihany koa, ankoatra izay, misy an’i Rado Be, sy Andy, i Bono, Claude, Tendry sy Rado kely, ao amin’ity klioba avy any Vakinankaratra ity. Raha tsy misy ny fiovana, amin’ny 23 mey ny fihaonana miverina amin’ity fifanandrinan’ny roa tonta ity, hatao any Antsirabe.

Fitia Randria

Any Ambovombe Androy no ivon’ny fankalazana nasionaly ny Andro iraisam-pirenena ho an’ny mpitsabo mpanampy ( Infirmier- Infirmiere) eto amin’ny Nosy, raha manatrika an’izany any ivelany kosa ny filoha nasionaly . Tsy diso anjara amin’izany fankalazana makotrokotroka izany ny eto Toamasina ary niavaka tamin’ny fomba fankalazana rehetra teo aloha. Vao maraina, nisy ny fotoam-pivavahana tetsy amin’ny Lachapelle Aumo­nierie des Hopitals nialoha ny fotoana. Asa masina sy sarotra ny asan’ny mpitsabo mpanampy ka nangataham-pitahiana tamin’ilay Nahary. Mazava rahateo ny lohahevitry ny fankalazana hoe : “Ny asan’ny mpitsabo mpanampy dia miasa mamonjy ain’ olona”. Taorian’izay, nisy ny diabe namakivaky ny boulevard Ratsimilaho hatrany amin’­ny toerana malalaka “Parvis” Lapan’ny Tanàna, izay nanaovana ny lahateny isan-karazany no nametrahana tranoheva nanatontosana ny tolotra ara-pahasalamana maro isan-karazany maimaimpoana. Amin’ny ankapobeny, nahaliana ny sarambabem-ba­hoaka izany ka tsy vitsy ireo nirohotra nanao fizaham-pahasalamana. Teo ny fijerena ny tahan’ny siramamy ao anaty vatana. Nisy koa ny fanaovana vaksiny fanefitry ny Impox, ity farany izay nambaran’ny dokotera, Mangazay Michelle, fa efa miakatra ho 20 ny olona arahi-maso amin’izany valanaretina izany eto Toamasina ka hampirisihina ny rehetra hiaro tena sy hiaro ny ankohonany.

Sajo

Manana ny maha izy azy, hono, ny Malagasy. Ilay na ireo maha izy azy, anefa, efa voazarazara ka zary manasongadina ny tsy azy. Miteraka fifandirana, fisarantsarahana, ady tsy mety tapitra…

Iray amin’ireo mampiavaka ny Malagasy ny maha olon’ny fahalalana azy. An-tapitrisa taona no niainany ny tranga iray. Nisintonany fahalalana izany, avy eo. Tsy mba nanana toerana na fitaovana, sns, hoenti-manao fanandramana ny Malagasy fa ny an­davanandrom-piainana mihitsy no nametraka ny fahalalana tao aminy.
Rehefa niditra ireo karazam-pivavahana isan-karazany. Nitrebona avy any amin-java-tsy fantany sy tsy ananany fahalalana, ny atao hoe «finoana». Nanomboka teo, lasa olon’ny finoana ny Ma­lagasy? Eny, satria, izy indray no nahay lavitra noho ny tena tompony. Izy indray no saro-piaro fatratra amin’ny finoan’ny hafa, sns.
Naka ny toeran’ny kolosaina sy tarazo io tsemboka alohan’ny mievoka io. Mivolon-ko tompony amin-javatra tsy hay… Nanana fahasahiana nametaveta, nanaratsy, nanosi-potaka, nanivaiva, nanao tsinontsinona ny an’ny tena. Niha potika sy rava tsikelikely ireo fahalalana nananan’ny Malagasy.
… Ilay Zanahary an-tampon’ ny loha, lasa nisidina any amin’ ny toeran-tsy fantatra. Ny fanorona, ny raokandro, ny rano ankararana, ny vakana, sns, nohalavirina tahaka ny fasam-bao fa ireo nentin’ny vahiny, hono, no izy. Ireny indray no nambara fa «masina». Ireo va­hiny sy ny forongo nentiny aza, anefa, tsy mahalala akory ny hevitra sy dikan’ny «hasina».
… Mila fanitsiana goavana ny tontolon’ny fanabeazana eto Madagasikara. Miainga any amin’ny ankohonana, mipaka hatrany amin’ny firenena iray manontolo.

HaRy Razafindrakoto

Nidina nijery ireo harembakoka any Itasy ny tale jeneralin’ny kolontsaina, Théo Rakotovao, sy ireo mpiara-miasa aminy eo anivon’ny minisiteran’ny Serasera sy ny kolontsaina izay voakasik’izany. Momba ny fitantanana mahomby ireo harembakoka mahasarika mpizahatany toy ny geysers sy ny riandrano Lily no anton-dian’ny delegasionina, nifanatona tamin’ireo tomponandraikitra isan’ambaratonga, any an-toerana. Niara-nidinika tamin’ireo mpisehatra rehetra ihany koa, nijery paikady iombonana izy ireo.

Mitohy ny fampirantiana ireo tahiry mahakasika ny «13 mey 1972», ao amin’ny Trano Sary Ambohidahy. Tahirin-tsary ao amin’ny Tranombokim-pirenena ireo, izay mirakitra ny tantaram-pirenena tsy azo kosehina. Hanentanana ireo tanora tsy niaina ny vanim-potoan’ny krizy 72, indrindra ireo mpianatra liana amin’ny tantaran’i Mada­gasikara, ny fitsidihana ny fampirantiana.

Hisy ny velakevitra iompanana
amin’ny «Trano fonenana Tanôsy» , hoentin-dRandrianasolo François, antropôlôgy, anio amin’ny 2 ora sy sasany, any amin’ny Mozea Fort-Flacourt, Taolagnaro. Anatin’ny fanamarihana ny Andro iraisam-pirenena ho an’ny Mozea izany, ka hamakafakana ireo karazany, heviny ary kolontsaina fonosin’ny toeram-ponenana any amin’ny Tanôsy.

« Kanto Miampita 2 », hatao anio amin’ny 8 ora, eny amin’ny CCI Ivato, ity fiarahana hafakely, hamerenana an-tsehatra ireo hiran’ny Les Surfs ity. Mpanakanto manan-talenta toa an’i Nanie, Mahery, Inah ary i Mbola Talenta no hamelona izany. Miampy ireo hira malagasy sasantsasany nanamarika ny taona 60, 70 Ary 80 io ha­tao io.

Mamolavola antontan-kevitra entin’ny Centre des opérations d’urgence de santé Publique (Cousp) miasa ny minisiteran’ny Fahasalamam-bahoaka sy ny Sampandraharahan’ny Firenena mikambana momba ny fahasalamana (OMS) mandritra ny hadimiana. Tafiditra amin’ny tetikasa fiomanana amin’ny fiatrehana ny valanaretina sy ny fanatsarana ny tolotra eny amin’ ny tobim-pahasalamana fototra ny asa. Fitaovana iray ampiasain’i Madagasikara izay mifanaraka amin’ny fitakian’ny lalàna iraisam-pirenena momba ny fahasalamana hanatsarana ny fandrindrana ny asa mandritra ny hamehana ara-pahasalamana ny fametrahana ny Cousp.

Ny faran’ny heriandro teo no nanaovana ny fitsofan-drano ireo mpianatra vaovao ao amin’ny Ecole de tourisme eo anivon’ny Oniversiten’i Mahajanga, izay notanterahin’ireo mpitantana ny sekoly sy ny oniversite. Nitsidika ny filohan’ny Oniversite tao amin’ny birao fiasany ireo mpianatra ary nanolotra mari-pahatsiarovana ho azy. Nisy ny diabe nataon’ireo mpianatra tao amin’ ny Campus Ambondrona, ny tapany hariva.

Manao fanadihadiana momba ny fivezevezena sy ny filaminana ao amin’ny oniversite ny mpitantana ny oniversiten’Andrainjato, Fianarantsoa. Misy ny rohy ahazoan’ny mpianatra mamaly ny fanontaniana. Zava-dehibe ny fandraisana anjaran’ny rehetra hanatsarana ny fivezevezena sy ny filaminana ao amin’ny oniversite, hoy ny fanazavana. Afaka mandray anjara ihany koa ny mpiasa sy ny mpampianatra.

Nanatanteraka atrikasa fa­nombanana ny rafitra fanaraha-maso nasionaly fiarovana sy fiantohana ny fahasalaman’ny sakafo ny ivontoerana misahana ny fanaraha-maso ny fahasalamana sy ny kalitaon’ny sakafo tamin’ity herinandro ity, tany Ampefy.
Andry iankinan’ny fahasalamam-bahoaka sy singa iray miantoka ny fampandrosoana ara-tsosialy sy ara-toekarena ny fiantohana ny fahasalaman’ny sakafo.
Eto Madagasikara, loza mitatao ho an’ny fahasalamam-bahoaka ny aretina avy amin’ny sakafo, indrindra fa ny fahapoizinana ara-tsakafo sy vokatry ny fihinanana biby an-dranomasina
Na dia eo aza ny fisian’ny rafitra fanaraha-maso amin’ny sehatra maro samihafa, toy ny fahasalamana, fambolena, jono, tontolo iainana, varotra… Tsapa fa mbola tsy misy ny fenitra iraisana amin’ny tondro ny rafitra ankehitriny, ary olana ny fifampizarana vaovao.
Anisan’ny antony nanaovana ny atrikasa fanaraha-maso ny fiarovana sy fiantohana ny fahasalaman’ny sakafo izany. Natao ho fanatsarana ny fiaraha-miasa amin’ny alalan’ny fomba fiasa “Fahasa­lamana Iray” (One Health) ihany koa.
Dingana lehibe ity hetsika ity amin’ny fanatsarana ny fiarovana ny vahoaka amin’ireo loza ateraky ny sakafo voaloto sy amin’ny fanamafisana maharitra ny rafitra fanaraha-maso ara-pahasalamana nasionaly.

Tatiana A