Hatao any Morondava, faritra Menabe, ny 14 hatramin’ny 18 septambra 2026 ho avy izao, ny taombaovao iraisan’ny Malagasy na ny fankalazana nasionalin’ny Lohataona 2026.

Fotoan-dehibe hampivondronana ny Malagasy mba hampiseho ny fihavanana, ny firaisankina ary ny firaisam-pirenena ny fankalazana, raha ny fanambarana nataon’ny komity mpikarakara tetsy Antaninarenina, omaly. Hiavaka ny hetsika raha oharina amin’ny teo aloha. Hasongadina manokana ny harena  mahakasika ny tantara, ny kolontsaina, ny ara-drazana ary  ny lafiny fizahantany ananan’ny faritra Menabe. Ankoatra izay, fotoana iray hahafahan’ireo Malagasy avy amin’ny faritra samihafa mihaona, mifampizara ny fomba amam-panaony ary mampita amin’ireo taranaka ny soatoavina sy ny vakoka ara-kolontsaina malagasy ihany koa izany. Etsy ankilany, hivondrona any an-toerana avokoa ireo solontena avy amin’ny faritra samihafa eto Madagasikara. Ahitana ireo manam-pahefana ara-panjakana sy ara-drazana, mpisehatra ara-kolontsaina, ny tanora, fikambanana sivily ary ireo mpiara-miombon’antoka nasionaly sy iraisam-pirenena.

Zavatra maro no hita any, toy ny fanokafana ny diabe ara-kolontsaina, ny vovonan’ny raiamandreny ara-drazana, ny nofon-kena mitam-pihavanana, ireo fihaonambe sy fifanakalozan-kevitra ara-kolontsaina, ireo fampirantiana asa tanana ary ny fampisehoana ara-javakanto sy ara-drazana sy ny maro hafa. Tanjona ny hahatonga an’i Morondava ho toerana lehibe ifanatonan’ny kolontsaina malagasy sy ny fihavanana, amin’ny alalan’ny fanasongadinana ny fahasamihafana. Ny kolontsaina ho harena ary ny firaisam-pirenena ho hery.

Mino

Tafiditra ao anatin’ny « Andron’ny haisoratra ». Ho fanamarihana ny faha-74 taonan’ny Fikambanan’ny poety sy ny mpanoratra malagasy Havàtsa-Upem, anio no hanatantera­hina ilay « Dia rodoben’ny vakiboky an-dalambe » andiany fahefatra (taona 2026). Manomboka amin’ny 9 ora maraina, eo anoloan’ny Lapan’ny tanànan’Antananarivo Renivohitra, ny famakiana boky. Mizotra mankany amin’ny Garan’i Soa­rano. Mihodina mizotra mahitsy tahaka ny mankany Andohan’Ana­lakely. Tonga eo anoloan’ny Tahala Rarihasina Analakely.
Mandritra io no hifandimby mamaky ny boky eny am-pelantanany amim-peo avo ny tsirairay. Malalaka rahateo ny karazana soratra (tononkalo, tantara…) azo vakiana amin’io fotoana io, hanasan’ny Havàtsa-Upem ny olon-drehetra ity hetsika ity.
Tsetsatsetsa tsy aritra. Raha ny boky lafo teny amin’ny toeram-pivarotam-boky no atao maridrefy, ny Malagasy no nitana ny laharana voalohany tamin’ny famakiam-boky taty Afrika talohan’ny taona 1972. Ankehitriny, na ireo trano fivarotam-boky tamin’izany aza saika nikatona ny ankamaroany.

HaRy Razafindrakoto

Hatrany ivelany no efa manana sy nahatafapetraka ny anarany i Joely, raha eo amin’ny tontolon’ny hatsikana sy ny fampihomehezana. Raha tao anaty tambajotra no anisan’ny nahafantarana azy. Ho avy ny seho sehatra « Marina mafy ».

Hifanome fotoana, etsy amin’ny Lapan’ny Fana­tanjahantena sy kolon­tsaina Imahamasina, ny 13 sep­tambra ho avy izao, i Joely, mpanao hatsikana, mpampihomehy sy ireo mpankafy ny sanganasany. Raha ny fanazavana nataon’ny mpikara­kara, Ivenco sy Orange Mada­gascar, teny amin’ny Gara Soarano, omaly. Ito seho nam­pitondraina ny lohateny « Ma­rina mafy » ito no fampiseho­ana momba ny fampihome­hezana voalohany, hatao ao amin’io toerana io. Nambaran’ ny tomponandraikitra fa « ho hita sy heno ary hianohana mandritra ity seho ity ny tsiki­tsiky, hehy, vazivazy, anatra, hafatra…!” .
Nilaza i Joely fa  hiompana tanteraka amin’ny fahazazana ny seho handeha amin’io fotoana io. “Hiompana kokoa amin’ny fahazazako ny seho, saingy, mifandray amin’ny fahazazana nolalovan’ny Ma­lagasy maro”, hoy i Joely. Manana tanjona manokana hanaovana ny seho tahaka izao izy, raha ny nambarany. “Tanjoko manokana hanao­vana ity dia ny hamerina ny voninahitra sy ny hasin’ny sehatry ny fampihomehezana eto Madagasikara”, hoy izy nanamafy izany.
Maharitra adiny telo eo ho eo ny hanehoan’i Joely ny ta­lentany mandritra ny seho « Marina mafy ». Fizarana voa­lohany, hisy mpanao hatsi­kana sy mpampihomehy efatra, hanapa-tsinay ny mpijery. Marihina fa manohana hatrany an’i Joely, ny orinasa Orange Madagascar, ary efa naharitra dimy taona teo ny fiaraha-miasan’izy ireo. “Hisaorako manokana ny Orange, izay nano­hana ary nanaja tanteraka ny fiaraha-miasa hatramin’izay. Ary ny hirariako dia ny hitohizan’izany ho maharitra kokoa”, hoy i Joely.

Fitia Randria

 Notanterahina tamin’ity herinandro ity, tao amin’ny Campus Barikadimy, ny fandraisana ara-tek­nika ny dingana voalohany amin’ny asa fanarenana ny efitrano fianarana lehibe « Demi-Tonneau » rava tanteraka tao aorian’ny fandalovan’ny rivodoza Gezani. Nanohana ny asa ny filohan’ny Fanavaozana ny Repoblika ary nanatanteraka izany ny orinasa Proma. Roa volana ny fe-potoana nanatanterahana ny dingana voalohany amin’ny asa. Tratra ny fe-potoana ary vita tsara izany fa mbola hitohy ny fanatsarana ny ao anatiny sy ny manodidina ny efitrano ary ireo fitaovana ampiasaina.
 Vita ny fotodrafitrasa manakaiky vahoaka, tobim-pahasalamana fototra (CSB II) ao amin’ny kaominina ambanivohitra Jangany, distrikan’i Betroka, ao amin’ ny faritra Anôsy. Vokatry ny fiaraha-miasa amin’ny tetikasa Mionjo, miantoka ny fanatsarana ny tolotra ara-pahasalamana sy ny sakafo ho an’ny vahoaka eny ifotony no nahatontosana izany.
 Taorian’ny distrikan’i Toliara II, tao amin’ny distrikan’i Betioky Atsimo, faritra Atsimo Andrefana no nanohizana ny hetsika « Vonje Longo II ». Tante­ra­hin’ny fitondrana, amin’ny alalan’ny BNGRC, ny hetsika. Mikendry ny hanampy ireo fianakaviana tratry ny tsy fahampian-tsakafo sy tsy fanjarian-tsakafo, indrindra ireo zaza latsaky ny 5 taona. Kaominina telo ao amin’ny distrikan’i Betioky Atsimo no efa nisitraka ny fanam­piana: Ambatry, Ankazomanga Maroarivo ary Ankazo­manga Andre­fana. Tokantrano miisa 1 665 no nisitraka ny tohana ara-tsakafo, ka vary milanja 41 625 kg no nozaraina avy amin’ny fitondrana malagasy, miaraka amin’ny fanampiana avy amin’ny fanjakana Indianina.

Mampimenomenona ny olom-pirenena sasany amin’ny famindrana ny fitaterana eny Amoronakona ny halaviran’ny toerana raha miala any amin’ny toerana hiangana, Anta­nanarivo sy ny manodidina. Nipaka any amin’ny fanjakana izany ka nitady vahaolana hanamorana ny fivezivezena mankeny an-toerana ny tomponandraikitra.
Hisy ato ho ato ny “navette” manokana hitaterana olona makeny amin’ny toby Fisandratana. Na izany aza, namoaka ny fomba hanamorana ny fahatongavana eny ny avy ao amin’ ny minisiteran’ny Fitaterana.
Afaka mampiasa ny lamasinina, zotra Soarano-Ambo­himanambola, ireo olona mikasa ny ho eny an-toerana, izay misy isan’andro, ny alatsinainy hatramin’ny zoma. Miainga
eo Soarano manomboka amin’ny 5 ora sy sasany maraina, amin’ny 1 ora atoandro ary amin’ny 5 ora sy sasany hariva. Maro ihany koa ireo taxi-be mampifandray eny an-toerana ka tsy tokony ho olana ny fahatongavana eny.
Efa nisy ny fandaminana tamin’ity herinandro ity, izay nifantoka tamin’ny ara-teknika sy ny fampiasana ireo “box”, ny fiaingana sy ny fahatongavan’ny fiara.

Tatiana A

Mpanao gazety sady talen’ny famoahana eo anivon’ny fahitalavitra iray no voadonan’ny fiara tetsy Ambohijatovo, omaly maraina. Raha ny fanazavana voaray, niala fiara fitateram-bahoaka ny tenany, voafaokan’ny fiara hafa vantany vao niala. Vokany, naratra noho ny dona mafy nahazo azy ny tenany. Nentina notsaboina haingana any amin’ny hopitaly izy taorian’izay.
Zazalahikely 3 volana no nisy nanary teny Itaosy Amberivatsy, omaly maraina, tokony ho tamin’y 5 ora sy sasany hariva. Napetraka teo alohan’ny vavahadin’ny tokantranon’olona iray teny an-toerana io zaza io. Nentin’ny olona nahita azy tany Ambodivona, tany amin’ny toeram-piasany ilay zaza mandra-pahitana vahaolana mahakasika izany. Efa nanatona ny masera tao Ampefiloha izy fa tsy nandray izy ireo. Efa any amin’ny mpitandro filaminana moa ity zazalahikely ity amin’izao fotoana izao.
Tontosa omaly, tetsy amin’ny Sekolim-pirenena ambony ho an’ny polisy (ENSP), Ivato, ny lanonana ofisialy fametrahana galona ho an’ireo polisim-pirenena niakatra laharam-boninahitra ho Commissaire principal de police, Commissaire de police de 1er classe ary Officier de police. « Mitaky vokatra eo amin’ny asa sahanina andavanandro, mila mijoro ho olo-mendrika, miasa am-pahamarinana, manompo am-panajana ary hiaro ny vahoaka sy ny fana­nany izao fisondrotana izao », hoy ny minisitry ny Fila­mi­nam-bahoaka, ny inspecteur général de police, Erick Michel.
300 mahery ny trano may nandritra ny firehetana tany Vatany, fokontany Andranomavo, distrikan’i Manakara. Manodidina ny 1 300 isa ny olona tsy manan-kialofana noho izany. « Olona very saina no nandoro ny trano ary nitarika tamin’ny fahamaizana trano maro teo anivon’ny fokontany », hoy ny solombavambahoaka voafidy tany Manakara, Maminirina Jolce, raha nanontaniana teny Tsimbazaza, omaly.

Nanapoaka basy, naorin’ny dahalo ny omby 70 tao amin’ ny tanàna Ampasimpotsy Ambatolahihazo, kaominina Maro­harona, distrika Tsiroanomandidy, ny alin’ny alakamisy 3 septambra. Nirongo fitaovam-piadiana ny dahalo manodidina ny 40 lahy. Raiki-tahotra ny ankamaroan’ny zaza amam-behivavy tao an-tanàna. Nanara-dia nanampy ny mpitandro filaminana ny vatan-dehilahy. Nanao paikady manokana hanakanana ireo dahalo ny Tafika sy ny fokonolona. Raikitra ny fifandonana rehefa nifanehatra tamin’ny mpangalatr’omby ireto farany. Lavon’ny bala nandritra ny fifampitifirana ny telo tamin’ireo dahalo. Nandositra ny namany ary tavela ny omby rehetra nangalarin’izy ireo. Natolotra ny tompony avokoa ny omby 70 isa nokasain’ny dahalo hoentina nandositra. Mitohy ny fanarahan-dia ataon’ny mpitandro filaminana miasa ao
an-toerana. Tsiahivina fa anisan’ny faritra mena amin’ny asan-dahalo, indrindra fa ny halatra omby, ny kaominina sasantsasany anatin’ity distrika voakasika ity.

Tsiferana R.

Votsotra teo am-pelantanan’ny olon-dratsy mpaka
an-keriny, tany Antsahakely, kaominina ambanivohitra Soa­vina, distrikan’­Ambato­finan­drahana, faritra Amoron’i Mania, omaly maraina, ny olona iray. Avotra soaman­tsara nandritra ny fanaterana ny vola takalonaina io lasi­batra io. Ankoatra izay, maty voatifitry ny zandary, nandritra ny fifanjevoana ny roa lahy, olon-dratsy anisan’ny nanao ny fakana an-keriny. Mbola nisy tamin’ireo jiolahy no tafaporitsaka. Etsy andaniny, lasan’­ ireo olon-dratsy tafatsoaka
ny vola mitentina 3 tapitrisa Ariary mahery izay natokana ho takalonaina.

Nitaky vola 30 tapitrisa Ariary
Raha tsiahivina, nalain’ny dahalo an-keriny tao amin’ny tokantrano iray tany an-toe­rana io olona io, ny alin’ny 3 septambra 2026. Nitaky vola 30 000 000 Ariary ho takalon’ ny famotsorana azy ta­min’ny fianakavian’ilay olona lasibatra ireo tsy mataho-tody,taorian’izay. Tapaka, taorian’ny fifampiraharahana teo amin’ny roa tonta, fa 5 tapitrisa Ariary no omena ireo olon-dratsy. Raikitra àry fa omaly maraina ny fotoana hanomezana izany sy hamotsorana ilay olona nalaina an-keriny. Nanatona ny zandarimaria ao amin’ny zana-tobim-paritra Ambato­marina ny fianakavian’ilay olona voasambotra ka nanambara ny antsipirihan’ny raha­raha sy nampahafantatra ny zavatra rehetra. Nandray fe­petra avy hatrany ny Zandari­maria ary natao ny fikarohana ireo olon-dratsy. Napetraka ny paikady ary nanaraka ireo fianakaviana handeha hanatitra vola solom-pamotsorana ilay takalonaina ireo zandary, manao akanjo sivily. Nisy roa lahy nitondra ilay olona na­laina an-keriny, nidina avy any avaratr’­ Ambatomarina, rehefa tonga teny amin’ny toerana nifanarahana tamin’ny fianakavian’ny lasibatra. Nisy olon-dratsy hafa niandry teny an-toerana. Nosamborin’ireo olon-dratsy an-keriny ny vola teny am-pelantanan’ilay nitondra izany vantany vao tonga teny amin’ny toerana nifanara­hana. Nandositra avy hatrany izy ireo, taorian’izay. Lasan’izy ireo, nandritra izany, ny vola 3 500 000 Ariary. Raikitra ny fanenjehana ireo olon-dratsy nataon’ny Zandarimaria. Na­nampy tamin’ny fanenjehana ihany koa ny fokonolona ma­nodidina. Vokany, maty voatifitra ny roa tamin’ireo mpaka an-keriny. Tafapori­tsaka kosa ny sasany, niaraka tamin’ny vola. Mbola mitohy ny fikarohana ireo olon-dratsy.

Mino

Nandositra ny fonjan’Ambalatavoahangy, Toamasina, omaly, ny gadra telo. Natao ny fanenjehan’ny mpitandro filaminana sy ny avy amin’ny tomponandraikitry ny fonja. Azo sambo-belona ny iray ary maty voatifitra ny iray. Mbola karohina ny fanintelony.

Maty voatifitra ny iray raha toa ka azo sambo-belona ny iray hafa tamin’ireo gadra telo nandositra tao amin’ny fonjan’Amba­latavoahangy, Toa­ma­sina, omaly. Miisa telo ireo gadra tafaporitsaka, izay anisan’ny mamita sazy anatin’ity fonja ity. Manatanteraka asa eo
anivon’ny fonja voakasika ny orinasa iray. Nampiasa tohatra ny mpiasa manao ilay asa. Nanita-kevitra izy telo lahy izay manefa sazy anatin’ny fonja ka nampiasain’izy ireo ny tohatra. Nanao mora ny fomba nivoahany tao am-ponja izany. Nifanenjehan’ny mpiandry fonja tamin’ny ta­nàna ivelan’ny fonja ireo olon-dratsy tokony hisazy.
Nanao tari-dositra, nikasa tsy hanaraka ny baiko no­men’ny mpiandry fonja azy mba tsy handosirany ny roa lahy. Voan’ny bala teo amin’ ny fitombenany ny iray ka nitarika tamin’ny fahafatesany. Tetsy ankilany, natahotra mafy ny ainy, nanaiky nosamborina ary naverina am-ponja ny lehilahy iray hafa. Tsy hita popoka kosa ilay fahatelo, araka ny tatitra navoakan’ny minisite­ran’­ny Fitsarana.
Karohina io gadra fahatelo io, amin’izao fotoana.

Karohina fatratra
Namoaka fampilazana fikarohana an’ity farany ny eo anivon’ny fonja taorian’izay. Antsoina hoe Eric Joel, nonina tao Toamasina ity gadra nandositra mbola karohina ity. Voarohirohy sy voaheloka tamin’ny raharaha heloka bevava izy ka antony nampigadra azy. Voalaza fa efa nandositra ny fonja izy tamin’ ny 14 oktobra 2022 ary ta­min’ny alalan’ny fandavahana rindrina no fomba nandosirany tamin’izany. Ankoatra izay, voarohirohy tamin’ny fanaovana halatra miharo fampiasana fitaovam-piadiana ihany koa izy teo aloha. Iangaviana, araka izany, ny olom-pirenena izay mahita azy io mba hampandre ny tomponandraikitra avy hatrany. Misy holatra eo amin’ny tanany havia, marika amin’ny vatany hamantarana azy. Hitohy tsy miato ny fikarohana an’ity gadra tafapori­tsaka ity, raha ny tatitry ny tomponandraikitra misahana ny fandraharahana ny fonja ao Ambalatavoahangy Toa­ma­sina.

Tsiferana R. / Mino

Huit ans après sa mise en place en 2018, la Haute Cour de Justice (HCJ) n’a réussi à juger aucun des anciens hauts dirigeants de l’État suspectés dans des affaires de détournement de deniers publics ou de malversations. Les procédures de mise en accusation restent systématiquement bloquées au niveau de l’Assemblée nationale, empêchant l’engagement des poursuites.
Alors faut-il supprimer la HCJ ? Cette question ne date pas d’hier, mais reste toujours d’actualité, surtout en cette période de refondation. D’ailleurs, la réforme institutionnelle figure parmi les principaux sujets à aborder lors de la concertation nationale. Mais si beaucoup soutiennent cette idée de suppression, Hery Ravoavy Andriamanantena, doctorant en sociologie à l’université d’Antananarivo, voit les choses autrement.
« Le problème ne réside pas dans le manque d’efficacité de cette juridiction, mais dans l’absence de volonté politique de la rendre opérationnelle », a-t-il souligné lors d’une interview. « Quand l’Assemblée nationale ne donne pas suite aux dossiers de mise en accusation, peut-on réellement reprocher à la HCJ de ne pas faire son travail ? », s’est-il demandé.
Et d’ajouter : « On ne peut pas demander à une institution judiciaire de rendre la justice tout en l’empêchant d’agir. La démocratie implique avant tout l’égalité devant la loi, aussi bien pour les simples citoyens que pour les hauts dignitaires de l’Etat. »
Pour appuyer ses propos, Hery Ravoavy Andriamanan­tena a rappelé les déclarations faites par le Premier ministre le 21 juillet dernier à Anosy, à l’occasion du 65e anniversaire de la Cour suprême. Ce dernier plaidait pour une justice uni­que, sans juridiction d’exception, en soulignant que « l’éga­lité devant la justice signifie que tout le monde doit nécessairement être jugé selon la même procédure, quelles que soient ses fonctions et ses responsabilités constitutionnelles. »
« Et justement, la HCJ peut agir là où un Tribunal de première instance (TPI), placé sous l’autorité du ministère de la Justice, n’est pas habilité à intervenir », a-t-il précisé. « Ainsi, la suppression de la HCJ risquerait de freiner la lutte contre l’impunité. »
« Si les procédures de la HCJ posent problème, réformons-les ! Si la saisine et la transmission des dossiers posent problème, réformons-en les mécanismes. Si son fonctionnement est inefficace, rendons-le efficace », a-t-il proposé.

Rakoto

 Malagasy mpitsara baolina kitra efa-dahy voatendry hitsara ny lalaon’ny Atomic Ngomé Comores sy Black Bulls Mozambique, eo amin’ny fiadiana ny amboaran’ny Caf. Fihaonana hotanterahina any Comores, ny sabotsy 5 septambra ho avy izao. Ireto avy izy ireo: Todihajaniaina Josiano, Hasinjarasoa, Hasinoro Fitiavana ary Hery Tiana Stephan.

 Nanainga omaly folakandro ny ekipan’ny CFFA, nihazo an’i Maurice, hiatrika ny fiadiana ny ho tompondakan’i Afrika. Fihaonana hikatrohany amin’ny Lijabatho Lesotho, ny sabotsy ho avy izao. 40 ny isan’ireo mandrafitra ny delegasiona ka 25 amin’izany no mpilalao.

 Hampiantrano ny fiadiana ny amboaran’i Madagasikara, taranja volley-ball, sokajy D2, lahy sy vavy, ny ligin’Analamanga. Hanomboka anio izany ary haharitra hatramin’ny 12 septambra. Afaka mandray anjara amin’izany avokoa ireo klioba ao anaty ligy raha mpikambana ara-dalàna amin’ny Federasiona malagasy.

Natao ny alatsinainy 31 aogositra teo, teto Antana­narivo, ny fakana ny hevitr’ireo tanora hisehatra amin’ny famokarana sy ny fambolena. Nikarakara azy ny minisite­ran’ny Fambolena sy ny fahavitan-tena ara-tsakafo (MiASA). Lohahevitra noraisina ny hoe: «Tanora tsara fiomananaamin’ny fandraharahana ara-pambolena». Nambaran’ny minisitra, Ramindo Gaëtan, fa «mametraka ny tanora hiditra amin’ny famokarana sy ny fambolena ity fotoana ity. Manana ny herin-tsaina sy ny tanjaka ny tanora. Nohenoina koa ny hetahetan’izy ireo, ny olany, mba hijerena ny vahaolana».
Nisy koa ny fijoroana va­volombelona ho fizarana traikefa sy torohay nataon’ireo tanora efa misehatra amin’ny famokarana. Satria, fototry ny fampandrosoana ara-toeka­ren’ny firenena izany. Nam­pahafantarin’ny minisitera MiASA ireo toeram-piofanana sy tetikasa ary tohana ara-bola samihafa. Nilaza ny tanora mpandray anjara fa solontena ihany izy ireo, hizara izany manerana ny Nosy avy eo.

Njaka A.

Araka ny fampitam-baovaon’ny eo anivon’ny Ceni, teny Alarobia, omaly, nofaranan’ny komity mpitantana tamin’ny fivoriana fahenina ny tetikasa Fana­mafisana ny fizotran’ny fifidianana sy ny demokrasia eto Madagasikara (RPedem) iarahana amin’ireo mpiara-miombon’antoka, afakomaly. Na­natrika izany ny filohan’ny Ceni, Rakotonarivo Thierry. Teo koa ny mpandrindra maharitra ny Firenena mikambana (ONU) monina sy miasa eto Madagasikara, i Ngoro­rano Anthony; ny solontena maharitry ny Fandahara­nasan’ny Firenena mikambana ho an’ny fampandrosoana (Pnud), i Edward Christow. Nanampy ireo ny ambasadaoron’i Japon, i Tojima Hitoshi sy ny solontena manokana sy tomponandraikitra voalohan’ny Vondrona afrikanina eto Madagasikara, i Dibi Bongro Zephirin, ary ireo solontenan’ny mpiara-miombon’antoka ara-teknika sy ara-bola. Vinan’ny tetikasa ny hanorenana ny fifanarahana ara-piarahamonina sy ny hanomezan-danja ny safidin’ny tsirairay ary ny hahazoan’ny rafi-pifidianana maneho amim-pahamarinana sy amim-pilaminana ny safidy sy ny fahefana ananan’ny vahoaka. Na­hatratra 13 tapitrisa dolara mahery ny tetibola tamin’ny fifidianana filohan’ny Repo­blika 2023 sy depiote mey 2024 ary ny ben’ny Tanàna desambra 2025.
Amin’izao, hiatrika fifidianana indray i Madagasikara. Hanao ahoana? Araka ny tsilian-tsofina voaray, tsy mifarana ny fiaraha-miombon’antoka iraisam-pirenena ho an’ny fizotram-pifidianana eto Ma­dagasikara. Misy tetikasa Fanohanana ny fizotry ny fifidianana ho an’ny famerenana ny fanorenana indray an’i Madagasikara na ny Appui au processus électoral pour la refondation de Madagascar (Aperm). Efa an-dalana amin’ny fanatanterahana azy izany amin’izao.

R. Nd.

Notontosaina tetsy amin’ny foibe Yas Andraharo, omaly, ny fankalazana ny maha tompondakan’i Afrika an’i Ma­dagasikara nandritra ny fifanintsanana « jeux FifaE » 2026 natao tany Maroc, ny 27 – 29 aogositra lasa teo. Notoloran’ny Yas Madagascar vola 1 tapitrisa Ariary avy i JZ Rayan sy Roberto SK, Malagasy niaro ny voninahi-pirenena, taorian’io vokatra tsara io. Araka ny fanadihadiana natao tamin’izy roa lahy, mbola miandry azy ireo ny fiadiana ny ho tompondaka maneran-tany izay hatao any Arabia Saodita, ny volana oktobra ho avy izao. I Ma­da­gasikara sy Maroc no solontenan’i Afrika amin’izany. Nilaza izy ireo fa mitohy ny fanazaran-tena sy ny fanomanana, satria firenena efa manana traikefa sy fanta-daza amin’ity FifaE ity no hiatrika izany.
Nomarihin’izy ireo fa tanjona ny hahatonga ny anaran’i Madagasikara ho re eo amin’ny sehatry ny FifaE maneran-tany. Hiezaka ny haka an’io amboara maneran-tany io, hoentina mody eto an-tanindrazana, izy ireo. Ampaha­fantarina fa anisan’ireo masoivohon’ny Yas, nanomboka ny taona 2025, i JZ Rayan. Taorian’io, nanangana ny ekipan’ny Ferox, izay ahitana an’i JZ Rayan sy Roberto SK ny orinasa, niaraka tamin’ny Soka 42 sy ny Mass’in, izay ahitana an’izy roa lahy.

Fitia Randria

Mpilalao telo avy eto an-toerana no tafiditra anaty lisitry ny Barean’i Madagasikara. Voafantina mialoha ny fotoana izy ireo hiaro ny voninahi-pirenena. Hiatrika ny fifanintsanana “Can 2027”, ihaonana amin’i Nigeria sy i Tanzania.

«Telo aloha no fantatra…». Araka ny filazan’ny loharanom-baovao iray, omaly, tafiditra anatin’ireo mpilalao voafantina mialoha, nahazo taratasy “pré-convocation”, hiatrika ny fampivondronana ny Barea i Bono sy Andy ary i Rado, mpilalaon’ny Disciples FC Vakinankaratra. Ny ekipa malagasy izay hifanandrina amin’i Nigeria sy i Tanzania mandritra ny andro voalohany sy faharoa. Fifanintsanana hiadiana ny tapakila hiatrehana ny fiadiana ny ho tompondakan’i Afrika, “Can 2027”, izy ity.
Tsara ny mampahatsiahy fa tafiditra tao anatin’ireo mpilalao nantsoin’i Corentin Mar­tins, mpanazatra Barea, niatrika ny lalao ara-pirahalahiana natao tany Maroc, ny volana jona lasa teo izy telo lahy ireo. Marihina fa i Andy sy Rado dia manatevina ny ekipan’ny CFFA Andoharanofotsy, izay hihaona amin’ny Lijabatho FC Lesotho. Fihaonana tafiditra anatin’ny fifaninanana afrikanina “ Ligue des Champions Caf”.

Mpilalao vaovao… ?
Hatramin’ny omaly, tsy mbola nisy ny lisitra ofisialy navoakan’ny Federasiona malagasin’ny baolina kitra (FMF) fa samy miandry izany ny mpankafy. Raha ny siosion-dresaka mandeha, mety hisy mpilalao vaovao voaantso ho ao anaty ekipam-pirenena. Ampahafantarina ihany fa ny 25 septambra ho avy izao, ao amin’ny Kianjan’ny Godswill Akpabi Nigeria no handray an’i Madagasikara i Nigeria. Efatr’andro aorian’io kosa, hampiantrano ny ekipa nasionaly tanzaniana, ao amin’ny Kianjan’ny Honneur de Mek­nès Maroc, ny Barea.

Fitia Randria

Tsy handroso i Madagasikara raha tsy homena fahefana hitantana ny fiarahamonina misy azy sy ny harena ao aminy ny fokonolona eny ifotony. Io ny fanehoan-kevitry ny filohan’ny antoko Fandrosoa faritsy iaby ho an’i Madagasikara (Fy M), Raderanirina Sandrison Daniela, izay efa kandidà ho filohan’ny Repoblika tamin’ny 2023. Ny olona miaina ny fiainana andavanandro no mahalala izay tokony hatao.

Niantso ny mpiasam-panjakana tsy hanao tandrevaka ny asa ny mpanolotsaina avo eo anivon’ny Fiadidiana ny Fanavaozana, ny kolonely Andriamiari­soa Gervais, nitafa mivantana tamin’ireo tomponandraikitra isan-tsokajiny tany Antsiranana, Faritra Diana, afakomaly. Tokony hohajaina ireo lalàna amam-pitsipika mifehy ny asam-panjakana, indrindra ny ora fiasana. Eo koa ny fikirakirana sy fanomezana ara-potoana izay taratasy ilain’ny vahoaka, hisorohana ny kolikoly.

Nihaona tamin’ny minisitra misahana ny Fanavaozana, Razafimanantsoa Hanitra, afakomaly, ny iraky ny Fikambanana iraisam-pirenena frankofonia (OIF), notarihin’ny manampahaizana manokana momba ny fifanarahana sy fanelanelanana iraisam-pirenena ary ny fampihavanana, i Thierno Ba Demba Diallo. Voaresaka ny amin’ny firosoan’i Madagasikara amin’ny fanavaozana na fanorenana ifotony. Eo koa ny fanohanan’ny OIF ny dingana ho amin’izany.

Mazava kosa ny finiavana, hatreto! Efa miaka-dapa sy miara-midinika amin’ny Filohan’ny Fanavaozana ny hery velona rehetra na ireo nosokajiana ho “forongony” iringiriny aza. Tsy hidirana lalina izay voambara any anatin’ny fifandaharana sy ny fifanakalozan-kevitra. Ny zava-dehibe aloha, mivoaka miabo ny sary ho an’ny mpitarika ny Fanavaozana. Efa betsaka rahateo ny resaka mandeha amin’ny kajikajy fa tsy misy afaka ny hitsipaka kosa fa mety ilay mifampiresaka.
Zava-dehibe tamin’ny Malagasy ny fihavanana. Naleony mihitsy very tsikalakalam-bola, taloha. Ny soa anefa fianatra! Tsy misy tokony ho sakana tsy ahafahana miroso amin’ny famerenana ireo soatoavina sy fomba amam-panao hita fa tsara sy nahatsara fiarahamonina. Ny alika rahateo no jamban’ny taolana, Raolombelona jamban’ny vola. Mila manova fomba fisainana sy fahaiza-miaina ny mpiantsehatra politika isan-tsokajiny.
Mifanindran-dalana amin’izay ny tokony hijoroan’ny mpanao politika amin’ny etikany. Tsy sanatrian’ny vava ka ho baikobaikoin’ny tombontsoa dia hamadika namana. Efa nanao ezaka lehibe, nametraka dingana hafa mihitsy ny fitondrana. Tsy tokony hisy ny hanao volo manoha -randrana. Na mody mihavana, saingy manao kibay an-kelika. Tsy tokony hifanosi-bohontanana intsony na inona na inona loko politika. Tsy ny safidy manokana no hanimbana ny soa ho an’ny besinimaro.
Tsy ny ivelan’ny fanavaozana ihany anefa no mila mampiseho izay finiavana hiavana izay. Iaraha-mahita fa mipoipoitra sy maniry toy ny anana ny fikambanana, vondrona na vovonana mpanohana fitondrana. Tsy hay mazava intsony, iza no manao inona? Ny anarana no hany samihafa fa ny foto-kevitra ijoroana, iray ihany: Manohana ny Kly Randrianirina Michaël, filohan’ny Fanavaozana sy ny fitondrana? Manaja sy miondrika eo anatrehan’ny fitsipika apetraky ny fitondrana.

r.r

Nankatoavina sy nosoniavin’ny Praiminisitra lehiben’ny Governemanta, Rajaonarison Mamitiana, omaly, ny taratasy mirakitra ny anaran’ireo mpikambana ao amin’ny Komity teknika ho an’ny fikaonandoham-pirenena, araka ny di­dim-pitondrana laharana faha-29037/2026. Miisa 39 izy ireo no mandrafitra izany komity izany, mitsinjara amin’ny so­kajy samihafa. Voasolo tena ny andrimpanjakana voakasika, ny rafitra isan-tsokajiny, ny fiangonana sy antokom-pinoana, mpikambana na tsia eo anivon’ny FFKM. Anarana anisan’ny ao anaty lisitra, ny pasteur Mailhol André Christian.
Manana solontena ny fikambanana amin’ny sehatra tsy miankina, ahitana ny federasionin’ny manana fahasembanana, raiamandreny ara-drazana, ahitana solontena isam-paritra. Ao koa ny fiarahamonim-pirenena. Manana anjara toerana ao anatin’ny komity teknika ihany koa ny vondrona fikambanana tanora, izay avy amin’ny faritra rehetra manerana ny Nosy.
Ankoatra ny komity teknika, misy koa ireo mpikambana mandrafitra ny filankevi-pitantanana izay efa natolotra tamin’ny fanomezana ny dingana mahakasika ity fikaonandoham-pirenena ity, teny amin’ny Village Voara Andohata­penaka. Anisan’ny voatendry tamin’izany ny Praiminisitra teo aloha, Ramandimbiarison Zaza sy ny mpamakafaka politika, Zafimahova Serge.
Tsiahivina fa hanomboka ny 14 septambra ny dinika eny ifotony, eny anivon’ny kaominina. Hitohy eny anivon’ny distrika ary ny faritra izany avy eo. Ny volana marsa 2027 kosa ny dinika nasionaly ary ny volana mey 2027 no hanolorana ny fehin-kevitra.

Mi.Raz

Samy manana ny ambarany ny mpanao politika mahakasika ny federalisma. Misy ny resy lahatra fa vahaolana hoenti-mampandroso izany. Misy ny manamafy fa ho fototry ny adim-poko izy io.

“Tsy zaka ny hoe federalisma. Hisy governemanta firy hatao isam-paritra? Nefa mahantra ny firenena… Aiza ny vola enti-manana an’izany?”. Io ny fanehoan-kevitry ny filohan’ny Teza, Rakotoamboa Jean-Louis, ny amin’izay rafitra hi­tantanana an’i Madagasikara. Ny fanjakana tokana aza tsy zaka ny fampandehanan-draharaha, fa indramana any amin’ny Banky iraisam-pirenena. Tsy zakan’ny firenena ny governemanta isam-paritany na Faritra. Tsy ny fahalehibeazana jeografika fa foko no nizarazaran’ny Frantsay ny Faritany enina, tadiavin’ny sasany ho Faritany mizaka tena. Tsy mety izany fa lasa miady isam-poko… Mavesa­tra be loatra ny rafitra eto Ma­dagasikara: fokontany, kaominina, distrika, Faritra, Faritany. Roa ihany izany any Eoropa: faritra sy kaominina. Tokony ho vondrom-bahoaka itsinjaram-pahefana ny fokontany.
“Fanamafisana ny firaisam-pirenena ny federalisma”, hoy kosa ny depiote tsy miankina voafidy tany Ikala­ma­vony, Matsiatra Ambony, Rakotoniaina Pety. Rehefa omena fahefana ara-bola sy fitantanana manapaka ny Faritra ka mandroso, izay vao tena hihamafy ny firaisam-pirenena. Raha tohizana ny fanambakana tao anatin’ny 50 taona hoe fitsinjaram-pahefana tena izy nefa 5% ihany ny tetibola omena ny Faritra, tsy misy hanaiky an’izany: vao mainka hiady ny samy Mala­gasy. Mahatsapa ny olona fa nandritra ny 50 taona, tsy nampandroso azy ny fanankinana ny fahefana tamin’ny olon-tokana. Fomba ilazan’ny isam-paritra ny faniriany te handroso ny hoe federalisma. Mila fahefana ara-bola sy ara-pitantanana tonga eny ifotony izany. Tsy misy olona te hizarazara ny Malagasy izany eto, fa leon’ny fahantrana ny olona sy tsy manaiky ambakambakaina.
Ny fikaonandoham-pirenena no ho tompon’ny teny farany? Na ny vahoaka…

R. Nd.

Voasambotra ny lehilahy iray zanak’ilay ramatoa nitondra vola sandoka tao Vohiposa, kaominina Ambohimahasoa, ny alarobia 2 aogositra teo. Naha­trarana vola sandoka 20 000 Ar miisa 15 ity renim-pianakaviana ity. Tafaporitsaka nandritra ny fisamborana ny zanak’ity farany. Voasambotra ilay lehilahy taorian’ny fikarohana.
Saron’ny zandary ny rongony 600 kg notaterin’ny lehilahy miisa 40 tao amin’ny fokontany Ambario, kaominina Antsahabe, distrikan’Antsohihy, afakomaly. Nandositra ireo mpitatitra rehefa nahatazana ny mpitandro filaminana avy ao amin’ny vondron-tobim-paritra Sofia. Tavela ny entana rehetra.
Notanana vonjimaika any am-ponja, omaly, ny lehilahy iray nahatrarana fonosana rongony teny amin’ny fokontany Ankazotoho, kaominina Anosizato. Nogiazana ny rongony rehetra.
Hitory ny mpamilin’ny fiara nandona ka nitarika tamin’ny famoizana ny ain’ilay raim-pianakaviana mpitondra taxi-moto ny fianakaviany. Naratra mafy ka very ra be loatra, namoy ny ainy ity mpanao taxi-moto tra-doza teny Nanisana ity, ny alarobia lasa teo.