Nandritra ny famaranana ny Herinandron’ny asa sosialy tetsy Mahamasina, ny zoma teo, no niantsehatra nizara traikefa tamin’ireo tanora ny minisitry ny Fizahantany sy ny asa tanana, Rafaralahy Lucie. Naneho ny lalantsaina tokony hananana, torohevitra sy fanohanana ireo tanora mahakasika ny fihariana. Tsara ny sehatra fihariana manana loharanom-bola samihafa ary manohana ny asan’Andria­manitra.
Novoiziny tamin’izany fa ilaina ny miainga amin’ny kely eo an-tanana ary ampisaina hitombo izany avy eo. Rehefa mahay mihary tsara ny olona dia hahatoky tena ary ho lasa tomponandraikitra.
Rehefa miroborobo ny fihariana, mizara amin’ny hafa, mampitombo ny manodidina indray ho tonga mahaleo tena. Tonga amin’ny fahampiana sy fananana tahiry ary manana amby ampy rehefa tsara ny fihariana. Eo koa no hanomanana ny fahanterana sy ny fisotroan-dronono.
Tsy tokony hadinoina ao anatin’izany fitomboana amin’ny fihariana izany, ny manome ho an’ny asan’Andriama­nitra sa­tria tanora kristianina FJKM rahateo no nanaovana fifampizarana.
Tanjon’ny hetsiky ny FJKM, nandritra ny Heri­nandron’ny sosialy ny hoe hisian’ny fiantraikany mivantana amin’ny sosialin’ny fiarahamonina ny fiangonana.

Tatiana A

Hivoaka amin’ity herinandro ity ny tetiandrom-pampianarana vaovao nasiam-panitsiana. Iarahan’ny minisitera maromaro sy ny sekoly tsy miankina ny fanitsiana izany.

Miaiky ny fahadisoana sy ny fitarazohana amin’ny fandraisana andraikitra ny minisiteran’ny Fanabeazam-pirenena mo­mba ilay tetiandro diso nivoaka sy niparitaka niteraka resabe ny herinandro teo. Nam­baran’ny tomponandraikitra fa olona tao amin’ny minisitera, nitazona andraikitra teo aloha ary efa nesorina, no namolavola iny tetiandro iny ka nivoaka tsy nahy tao amin’ny pejin’ny minisitera.
Voalaza fa hivoaka amin’ity herinandro ity ny tetiandrom-pampianarana vaovao nasiam-panitsiana ka io no tena manan-kery sy arahin’ny rehetra. Tetiandro niaraha-nidinika mikendry ny marimaritra iraisan’ny rehetra no hivoaka mba ho tombontsoan’ny mpianatra sy ny fampianarana. Mandalo an-tanantohatra ny volavolan’ny tetiandro izay vao miditra amin’ny fanapahan-kevitra ka heverina ny hivoahan’izany amin’ity herinandro ity.
Ny minisiteran’ny Fana­beazam-pirenena sy ny minisiteran’ny Fampianarana teknika ary ny minisiteran’ny Fampianarana ambony sy ny fikarohana ara-tsiansa miaraka amin’ny sekoly tsy miankina no namolavola ny tetiandron’ny fanadinana sy ny fanapahan-kevitra mba tsy hitanila.
Miaiky ny minisitera fa ao anatin’ny fanarenana ny dian-tanan’ny fitantanana teo aloha izy ireo amin’izao fotoana. Hita taratra ny fitarazohana amin’ny fanapahan-kevitra noho ny fanovana tsy maintsy hatao eo amin’ireo fandaminana anatiny sy ny tomponandraikitra azo antoka tena hitondra fanovana tsara amin’ny sehatry ny fanabeazam-pirenena.
Tsiahivina fa niitatra 12 volana ny taom-pianarana iray tamin’io tetiandro diso nivoaka io ka niteraka ahiahy tamin’ireo mpampianatra sy ray aman-dreny. Nihemotra ho ny volana jolay sy aogositra ny fanadinana CEPE sy BEPC ary ny Bakalorea ka nanaitra ny sain’ny mpianatra.

Tatiana A

Nahafa-po ny iraky ny FMI ny vokatra vitan’i Madagasikara tao anatin’ny 2 volana, momba ny sehatry ny angovo. Natao ny 13 janoary teo ny dinika mahakasika ity sehatra ity, nitateran’ny minisitry ny Toekarena sy ny fitantanam-bola (MEF) sy ny ao amin’ny Angovo sy ny akoranafo (MEH) tatitra. Anisan’ny zava-bita ny mahakasika ny Jirama, ny sehatry ny angovo amin’ny ankapobeny ary fanohizana ny fiovaovan’ny vidin-tsolika eto amintsika.

Miverina ny asa fanamboarana ny lalam-pirenena fahafito, mampitohy an’Antananarivo sy Antsirabe. Efa mandeha ny fandrakofana godirao ny lalana, nanomboka tamin’ny herinandro lasa teo. Marihina fa niato ny asa, noho ny firotsahan’ny orana, nanomboka ny volana novambra sy desambra 2025 ary ity volana janoary ity. Anisan’ny tena ifantohana, ankehitriny, ny eny Hazolava, atsimon’Ambatolampy sy ny mianatsimo.

Anisan’ny tanjona ho tratrarin’ny fanjakana ny hanampiana ny tahan’ny tsindrin-ketra ho 2,4%, ato anatin’ny telo taona hoavy. Hodinihina mandritra ny Dinika ara-toekarena, hanomboka anio, eny amin’ny CCI Ivato, ny volavolan-dalàna mifehy ny tetibolam-panjakana LFR 2026. Tohizana ny fampiharana ny drafi-panarenana ny Jirama, indrindra ny ady amin’ny kolikoly. Anisan’ny nivoitra ireo nandritra ny dinika nifanaovana tamin’ny FMI.

Notontosaina ny 15 janoary teo ny fambolen-kazo nokarakarain’ny fitantanam-paritry ny Tontolo iainana sy ny fampandrosoana maharitra (Dredd) Analamanga. Teny amin’ny kaominina Ambohi­tromby, distrika Ankazobe, no nanatanterahana izany. Miisa 3 500 ny zana-kazo novolena tamin’ny velarantany 3 ha.
Nitarika ny fotoana ny lehiben’ny Faritra Analamanga, ny tale jeneralin’ny Haitondra ara-tontolo iainana ao amin’ny minisitera Medd, ny solom­bavambahoakan’Ankazobe, ny Vondrona eoropeanina sy ny mpiara-miombon’antoka maro. Nanampy izany ireo mponina eny ifotony. Nanen­tana ny tsirairay hanamafy ny fanaraha-maso ny zana-kazo novolena ireo rehetra nandray fitenenana. Notsipihina manokana ny ady amin’ny doro tanety. Fanamby manokana ny hampahomby ny hetsika fambolen-kazo, entina hamerenana ho maitso indray an’i Madagasikara. Anisan’ny fa­nen­tanana novoizina ny hoe, « mamboly hazo isika fa tsy manatsatoka hazo. Koa, tsy vita iray andro ny fanaovana fambolen-kazo ».
Tsiahivina fa teny filamatra amin’ity taom-pambolen-kazo 2025-2026 ity ny hoe: « Izay mamboly hazo, manome aina ». Efa nosantarina tamin’ny desambra 2025 ny fambolena ofisialy ary izao manatanteraka ny azy izao ny Fi­tantanam-paritra tsirairay mi­araka amin’ny mpiara-miombon’antoka samihafa.

Njaka A.

Maromaro ny fifanaovan-tsonia fiaraha-miasa eo amin’i Madagasikara sy i Afrika Atsimo. Firenena voalohany fanafarantsika entana, amin’ny alalan’ny fifanakalozam-barotra malalaka tsy tataovan-ketra (Zlecaf).

Noraisin’ny filoha afrikanina tatsimo, Cyril Ra­ma­fosa, tao amin’ny trano fonenany, any Mah­lamba Ndlopfu, Pretoria, ny filohan’ny Fanavaozana ny Repoblika, ny kolonely Ran­drianirina Michaël, ny zoma 16 janoary teo. Fitsidihana arakasa ity nataony ity. Nisy ny fanaovan-tsonia fifanarahana fiaraha-miasa eo amin’ny tany roa tonta, ka anisan’izany ny hiverenan’ny fitaterana ana habakabaka eo amin’i Madagasikara sy i Afrika Atsi­mo. Tsiahivina fa efa nisy ny zotra ana habakabaka mampifandray mivantana an’Anta­nana­rivo sy Johannesbourg, niantohan’ny Air Madagascar, saingy niato nanomboka ny nisian’ny valanaretina Covid-19, tamin’ny taona 2021.
Eo koa ny fifanarahana ara-barotra amin’ny alalan’ny fitaterana an-dranomasina sy ny fiaraha-miasa amin’ny sehatry ny siansa sy ny teknolojia niomerika. Nohamafisina ny fiaraha-miasa amin’ireo tsenam-paritra toy ny Sadc sy ny Vondrona afrikanina (UA).
Efa tamin’ny taona 1994 ny fifandraisana ara-diplaomatika eo amin’ny firenena roa tonta. Firenena matanjaka indrindra ara-toekarena aty Afrika i Afrika Atsimo ary maro ny sehatra azo iaraha-miasa amin’izy ireo.

Voalohany i Afrika Atsimo
Eo amin’ny fifanakalozana ara-barotra, maro ny entana hafaran’i Madagasikara any amin’ity firenena ity. Sehatra iray azo araraotin’ny roa tonta ny fisian’ny fifanarahana ara-toekarena, ny Faritra malalaka ara-barotra aty Afrika (Zlecaf), tsy hitataovana haba amin’ny fifanakalozana. Avy any Afrika Atsimo ny 48% ny entana afaran’i Madagasikara aty amin’ny firenena afrikanina, araka ny antontanisan’ny Banky iraisam-pirenena, ho an’ny taona 2024. Avy any Maorisy ny faharoa, mahatratra ny 27,4 % ary Egypta ny fahatelo (14%).

Njaka Andriantefiarinesy

Notanterahina tamin’ity herinandro ity, teny Fiadanana sy nampitain-davitra, ny Con­férence des présidents des universités (CPU) voalohany ho an’ity taona ity. Niarahan’ ny minisitry ny Fampianarana ambony sy ny fikarohana ara-tsiansa, Pr Ravonimanantsoa Ndaohialy Manda-Vy, tamin’ireo filohan’ny oniversite ma­nerana ny Nosy, ireo tale jeneralin’ny IST telo ary ireo filohan’ny oniversitem-paritra izany. Fivoriana faratampony mandinika sy manapaka ny mahakasika ny tontolon’ny fampianarana ambony eto Madagasikara ny CPU. Nifan­toka tamin’ny lohahevitra dimy lehibe ny dinika natao. Voalo­hany ny tetiandron’ny oniversite ho an’ny taom-pianarana 2025-2026. Hifa­rana ny 16 febroary 2026 ny fisoratana anarana ary ny volana novambra no hifarana ny taom-pianarana. Tapaka fa hotanterahina ny 13 marsa ho avy izao ao amin’ny Oniversiten’Itasy, Soavinandriana, ny fanombohana ofisialy ny taom-pianarana. Ho fandaminana ankapobeny kosa, ny oniversite tsirairay hanolotra olona hampifandray ny minisitera mpiahy sy ny oniversite amin’ny fampitam-baovao isan-karazany. Mo­m­ba ny fanadinana Baka­lorea, efa nampitaina ny daty ofisialy hanatanterahana ny fanadinana ary hapetraka ny Direction office du Bac­calauréat ho an’ireo oniversitem-paritra hanamora ny fandrindrana.

Vonjy

Notokanana tamin’ny fomba ofisialy, omaly, ny efitrano vaovao hitsaboana ny zazakely etsy amin’ny hopitalin’ny reny sy ny zaza Ambohimiandra.

Tafiditra ao anatin’ny fandaharanasa Miahy Jo­ven­na izay tanterahin’ny Fondation Axian no nahafahana nanao ny fotodrafitrasa.
Tanjona ny hanatsarana hatrany ny fahasalaman’ny reny sy ny zaza ary ny handraisana an-tanana azy ireo amin’ny toerana sahaza sy mendrika ary manaja ny zo maha olona.
Ho fitsinjovana indrindra ireo zazakely tsy salama, zanaky ny fianakaviana sahirana misitraka fitsaboana eny amin’ny hopitaly Ambohimi­andra ; ihany koa ny fotodrafitrasa vaovao. Raha ny tombana, hahafahana mandray zazakely miisa 60 isam-bolana eo ity efitrano vaovao ity.
Nisahana manontolo ny famatsiana ara-bola nahafahana nanangana izany ny Fondation Axian. Ny hopitaly kosa no nandray an-tanana ny fampitaovana ara-medikaly hahafahana mampihodina ny toerana.
Fokontany an-jatony manodidina ny hopitaly no misitraka ny tolotra ara-pahasalamana ao amin’ny sampandraharaha mikarakara ny zaza sy ny ankizy ao amin’ity hopitaly ity. Hanampy betsaka ny fisian’ny efitrano vaovao natsangana.
Miantsehatra amin’ny se­hatry ny fahasalamana ny Fondation Axian. Vao tsy ela no nanavaozana ireo CSB 26 hanatsarana hatrany ny kalitaon’ny fahasalamana sy ny tolotra omena ny marary.

Tatiana A

Nanamafy ny fiaraha-miasa efa misy ny Repoblikan’i Korea sy ny minisiteran’ny Fampianarana ambony sy ny fikarohana ara-tsiansa. Nilaza ny hanome solosaina ho an’ireo oniversite manerana ny Nosy ny Koreanina. Noresahina koa ny hanapariahana ny Information Access Center toy ny efa misy eny amin’ny ESPA Vontovorona.

Nisy ny sonia fifanaraham-piaraha-miasa teo amin’ny BNGRC sy ny Direct Aid. Fanamafisana hatrany ny fitantanana ny loza sy ny tandindon-doza no atao amin’izany. Voakasik’izany ny fisorohana sy fiomanana, ny fandraisana andraikitra vonjy taitra ary ny fanarenana.

Nisy ny fahatongavan’ny sambo avy any Mahajanga tao Maintirano, faritr’i Melaky. Nanao sakana ara-pahasalamana sy nampihatra ny fepetra fisorohana rehetra ny ekipan’ny minisiteran’ny Fahasalamam-bahoaka. Tsy nisy ny tranga mampiahiahy fa andrasana kosa ny 21 andro fihibohan’ireo mpandeha.

Nitafa tamin’ny profesora Zaranaina Fanomezantsoa Christian momba ny valanaretina Mpox ny Taratra ka nambarany fa tena ilana fijerena amin’ny lafiny siantifika fa tsy medikaly fotsiny io aretina io.

Mpikaroka siantifika pharmaceutique amin’ny orinasa vahiny Holding Endena, misahana ny fakana kasinga ao anaty zavamananaina fanaovana fanafody sady tale misahana ny fikarohana pharmaceutique ao amin’ny Bio Extract ny Profesora. Tsy nahita zavamaniry fitsaboana izy fa nahita kosa ny teknika hoentina miady amin’ny fomba fiarovan-tenan’ny virus ao amin’ny vatan’ny olombelona na ny vatan’ny biby izay mampiasa fomba hamandrihana virus ao amin’ny tenan’ny olombelona. Miditra ao amin’ny tenan’ny olombelona ny tsimokaretina ary mitady zavatra izy hivelomany, ho sakafony hahafahany mitombo sy miaina. Mamo­rona zavatra mitovy tanteraka amin’ilay tadiaviny ny Profe­sora hamandrihana sy hamitahana azy. Mampiasa ny mathématique algébrique amin’ny famoronana fanafody ary tany Japon izy no nianatra izany.
Nohazavainy fa tsy virus Mpox niditra avy any ivelany io miseho eto io fa virus niforona teto Madagasikara vokatry ny fandalovan’ny virus maromaro teto amintsika VIH, Covid. Raha jerena ary ha­naovana fitiliana “génétique” dia mitovy amin’ny Mpox any ivelany io fa rehefa zohiny any anatin’ny fototra farany kely indrindra dia mitranga ny tsy fitoviana. Tsimokaretina efa tena matotra ilay mitranga amin’izao, eto amintsika.
Nomarihiny fa efa misy ny fanafody ampiasaina amin’izao fotoana izao hitsaboana ny Mpox fa mahomby kokoa ny fanafody hohanina ary hamono ilay tsimokaretina eo no ho eo. Mila fikarohana siantifika lalina hitsinjovana ny zavatra mety hitranga amin’ny hoavy. Mila koa fitsaboana tena mifanaraka sy miankina amin’ny zava-misy isika fa tsy hihanona amin’ny fitsaboana mahazatra satria miharava tsikelikely ny hery fiarovan’ny marary ary midina ny hery fiarovana itambarana.

Vonjy

Tsy handray anjara sy hiatrika ny fiadiana ny ho tompondakan’i Madagasikara, amin’ny taranja baolina kitra « PFL » amin’ity taona ity, ny AS Fanalamanga. Mbola mipetraka baraingo ny tena antony nahatonga azy ireo tsy hanao saingy raha ny filazan’ny loharanom-baovao iray eo anivon’ny klioba dia ilay mpitantana vaovao eo anivon’ny orinasa no nandray fanapahan-kevitra ny tsy hampandray anjara azy ireo amin’izany. Mitohy kosa ny lalaon’ny andro faharoa ho an’ireo faritra rehetra.

Ho fantatra rahampitso, ny firenena izay hibata ny amboaran’i Afrika, amin’ny taranja baolina kitra. Hifandona amin’io i Sénégal sy i Maroc, mpampiantrano. Tsara marihina fa samy hiady ny amboara fanindroany ho azy avokoa ireto firenena roa ireto. Hivoaka aorian’io lalao famaranana io ny filaharan’ny Fifa vaovao.

Hotanterahina anio, eny amin’ny Kianja Basikety Andraisoro, ny famaranana amin’ny “Inter Ecole”, karakarain’ny “Ecole de Basket” eo anivon’ny klioban’ny AT2B (Andraisoro tia basket ball). Lalao 6 eo amin’ny sokajy latsaky ny 10 taona, latsaky ny 12 taona ary latsaky ny 14 taona, lahy sy vavy, no hitranga amin’ity famaranana ity.

Mandray anjara amin’ny dingana famaranana amin’ny fifaninanana iraisam-pirenena « Tekbot Robotic Challenge (TRC 2025) », ny Malagasy, atao anio 17 sy 18 janoary ho avy izao any Bénin. Nisalotra ny anarana hoe Innovator izy ireo, mpianatra avy amin’ny Sekoly ho an’ny fitantanana sy ny famoronana ara-teknolojika (Emit). Nanohina ny antson’izy ireo ny orinasa Airtel Madagasikara sy ny Airtel Money, ka manohana ny Innovator, ahafahan’izy ireo mandray anjara feno amin’ity fifaninanana ity.
Nanaiky hanohana ny ekipa Innovator ny Airtel, entina hanasongadinan’ny tanora malagasy ny talentany, ny famoronana ary ny fananan’izy ireo toe-tsaina siantifika. Eo koa ny fampiroboroboana ny teknlojia sy ny tontolo iainana, ny fampandrosoana ny tanàn-dehibe. Homen-danja i Madagasikara aty Afrika sy iraisam-pirenena, hanehoana fa mahay mamorona ny tanora malagasy.
Navoitran’ny tale jeneralin’ny Airtel Madagasikara, Ramatoa Anne-Catherine Tchokonté, fa « atokisanay ny ta­nora malagasy. Vonona izahay hanohana azy ireo, araka izay vitanay, ho vahaolana ho an’i Madagasikara sy Afrika. Reharehan’ny taranaka ny fahombiazan’izy ireo »

Njaka A.

Tonga eto amintsika ny iraka avy amin’ny Tahirimbola iraisam-pirenena (FMI). Anisan’ny nodinihina ny hanohizana ny famatsiam-bola FEC sy FRD.

Mamita iraka eto Mada­ga­sikara ny Tahirim­bola iraisam-pirenena (FMI), ny 12 janoary hatramin’ ny 16 janoary teo. Nisy avy ha­trany ny dinik’asa natao teny amin’ny Lapan’i Mahazoarivo, niarahan’ny Praiminisitra Rajaonarivelo Herintsalama sy izy ireo. Notarihin’i Lonkeng Constant sy ny solontena ma­haritry ny FMI eto amintsika, Eklou Kodjovi, ny delegasionina. Dingana voalohany nifanakalozan-kevitra tamin’ny governemantan’ny Fana­vaoza­na sy ny FMI ity notontosaina ity. Nampahafantarina azy ireo ny sori-dalana sy ny laharam-pahamehan’ny fitondram-panjakana malagasy. Nojerena ny fomba hitohizan’
ny fanohanan’ny FMI an’i Ma­dagasikara amin’ireo fandaharanasa fanarenana ny toekarem-pirenena. Nanotrona ny Praiminisitra nandritra ny fi­hao­nana voalohany, ny 12 ja­noary teo, ny minisitry ny Toe­karena sy ny fitantanam-bola, Ramiarison Herinjatovo Aimé; ny minisitry ny Indostria sy ny fampiroboroboana ny sehatra tsy miankina, Rasoarahona Andrianirina.
Amin’ny alalan’ny Fampin­dra­mam-bola nitarina sy no­hamoraina (FEC) sy ny Fama­tsiambola hiatrehana maharitra ny fiovan’ny toetr’andro (FRD) ny fanohanan’ny FMI an’i Madagasikara. Ampia­saina amin’ny fanampiana ny tetibolam-panjakana ny FEC.

Fiatrehana ny fiovan’ny toetr’andro
Anisan’ny ivon’ny iraka ataon’ny FMI ny mahakasika ny FRD, miompana manokana amin’ny fanamafisana ny ady amin’ny fiovan’ny toetr’andro. Nitarika ny fifampidinihana ny minisiteran’ny Tontolo iainana sy ny fampandrosoana maharitra (Medd) sy ny ao amin’ny Toekarena sy ny fi­tantanam-bola (MEF). Miara­ka amin’izy ireo koa ny sehatra rehetra voakasika mivantana. Nahitana ny minisiteran’ny Angovo (MEH), ny Fambolena sy ny fiompiana (Minae), ny Fizahantany sy ny asa tanana (MTA). Teo koa ny Instat, ny Banky Foibe (BFM), ny OMH, ny fiarahamonim-pirenena (OSC), ny Banky iraisam-pirenena (BM), ny Banky Afrika­nina ho an’ny fampandrosoana (Bad), sns.

Njaka Andriantefiarinesy

Hitondra fanavaozana faran’izay haingana sy fitahiana ary fahasoavana ho an’ny firenena ve raha tapitra hogadraina avokoa ny volomboasary rehetra? Io ny fanehoan-kevitry ny filohan’ny Confédération syndicale des agents de l’État (Csaem), ny jeneraly Ravalison Israël, manoloana ny ady amin’ny kolikoly sy ny tsimatimanota amin’izao. Lasa toy ny hoe “Alefa Barea” ny fanagadrana amin’ny zavatra rehetra. Tsy fisainana maloto na zavatra tsy rariny no hanagadrana olona.
Efa nitondra ny raharaha eny amin’ny fitsarana ny depiote voafidy tany Mitsinjo, Faritra Boeny, Ahmad Ahmad, ary miandry izay ho tohiny, araka ny nambarany teny Mahamasina, omaly, momba ny fangatahana ny fanalana azy tsy ho depiote eny amin’ny Fitsarana avo momba ny lalàmpanorenana (HCC). Tsy manahirana ny fanalana azy tsy ho depiote, saingy fanaovana tsinontsinona ireo vahoaka nifidy azy izany. Maro ireo depiote afa-manamarina fa nanatrika ny fivoriana izy.
“Inona no zavatra ho vitan’ny fitondram-panjakana ao anatin’ny roa volana?”, hoy ny fijerin’ny filoha mpanorina ny fiangonana Apokalypsy, ny pasitera Mailhol, ny amin’ny fe-potoana nomena ny governemanta ho amin’ny fanavaozana. Efa mivadika izao ny olona: farafaratsiny enim-bolana na herintaona no hitsarana azy. Mba lojika izay. Tsy misy azo itsarana azy ao anatin’ny roa volana hoe: inona no tsy vitany? Raha roa volana hitsarana azy, miala avokoa angamba ny 80% na 99%.

Faranana ny lalàmpanorenan’ny Repoblika IV, hatsahatra ny andrimpanjakana rehetra, ary hatsangana ny governemantan’ny fiaraha-mitantana… Ireo no anisan’ny fehinkevitry ny fikaonandohan’ny mpanao politika teny Ankoron­drano, tamin’ny 12-15 desambra lasa teo, izay nokarakarain’ny Komity fanavaozana ifotony an’i Madagasikara (KFI M). Nataon’ireo antoko politika miisa 100 eo ho eo teny amin’ ny efitrano fivoriana, kianja Barea, Mahamasina, omaly, izany. Tsy inona fa itakian-dry zareo tondrozotra ho amin’ny fitondrana Tetezamita. Eo, ohatra, ny fe-potoana faharetany, ny rafitra amin’izany, ny fomba itondrana azy… Na izany aza, eken’izy ireo ary hanamafisany fa ny kolonely Randrianirina Michaël no filoham-panjakana miadidy ny Fanavaozana ny Repoblikan’i Madagasikara.
“Nisy zavatra niaraha-nitaky teto amin’ity firenena ity”, hoy ny filohan’ny KFIM, Rabe­va­hiny Elia, ny amin’izany. Filohan’ny antoko Otrikafo ary mpanolotsaina manokan’ny filohan’ny Fanavaozana amin’izao. Napetraka teny amin’ny Kianjan’ny 13 mey, tamin’ny 13 oktobra, fa hoe rava ny lalàmpanorenan’ny Repoblika IV sy ny andrimpanjakana re­hetra. Ireo andrimpanjakana rehetra tsy nahomby teto amin’ny firenena izany. Tsy nifanarahana hoe solombavambahoaka efatra na dimy esorina, na soloina ny filohan’ny Ceni, na manala loholona roa, na fanoloana mpikamban’ny Fitsarana avo momba ny la­làmpanorenana (HCC) telo no atao hoe fanavaozana.
Ho an’ny mpandinika sa­sany, mbola eo ny tarazon’ny fomba fanaovana politika fa tsy fanovana na fanavaozana: fitadiavan-tseza amin’ny hoe fiaraha-mitantana? Ho hita eo ny ho tohiny…

R. Nd.

Fanovana? Na fanavaozana… Anisan’ny takina sy andrasana amin’izany ny hoe fanovana toe-tsaina. Ny tena aloha no mihavao alohan’ny hanaovana fanavaozana. Izay mihavao no afa-kanavao, izay miova no afa-kanova… Mila faharesen-dahatra izay, fahasahiana, fahavononana, faharetana… Tsy iandrasana ny hafa na ifanilihana, tsy anaovana ampitso ampitso lava… Amin’ny fomba ahoana? Eo indrindra izao. Misy mahita ka milaza fa anisan’ny lehibe sy maika amin’ny fanovana na fanavaozana toe-tsaina ny fanajana sy fampanajana lalàna. Tsy misy ambonin’ny lalàna. Hatramin’izao, tsy mety ho kolontsaina mandeha ho azy izay. Lasa fiavahana sy fahamboniana ho an’ny sasany aza ny tsy fanarahan-dalàna, indrindra raha tsy misy arakaraka.
Manampy trotraka izany ny tsy fandehanana amin’ny fahitsiana sy ny fahatsorana. Fangaraharana izany. Atao izay lazaina, lazaina izay atao. Tsy asiana ankifonofono, tsikombakomba ratsy… Miara-dalana amin’izany ny fanaovana sy ny fijoroana amin’ny marina: sahy mamaky bantsilana, ifampiarovana… Ny amin’izany, mba matoky tena ve izay manao sy milaza ny marina? Misy mpiaro, tsy mba maty… Fiovana sy fanovana izany. Ilaina, takina, ifampitantanana… Mba mihena ahay ny fanaovana kolikoly? Ny tsimatimanota, izay heverina na mihevi-tena ho ambonin’ny lalàna, hafa no ho ny olona rehetra… Misy tambajotra ny mpanao ratsy sy mpandika lalàna? Mila tambajotra enti-miady amin’izany koa ny marina… Amin’izay, ho hitan’ny havany eo izay za-dratsy.
Resahina ka tsotra? Fa tsy vita mora, tsy efan’ny irery, tsy vetivety… Saingy tsy maintsy atomboka raha tiana ny hiova sy hanova toe-tsaina. Miankina amin’ny tena ihany? Na ny tsirairay… Alao hery àry! Ny atao no hita; ny soa, mahatarika.

R. Nd.

Enin-taona aty aoriana, hifandona indray i Maroc sy i Sénégal. Fifanandrinana anatin’ny famaranan’ny fiadiana ny ho tompondakan’i Afrika, taranja baolina kitra, “Can 2025”, izay tontosaina any Maroc, amin’izao fotoana. Ho fantatra ny alahady ho avy izao izay ho mpandresy amin’izany.

Adin’ny samy liona! Ho fantatra ny alahady ho avy izao, ao amin’ny Kianjan’ny Prince Moulay Ab­dellah Stadium, Rabat Maroc, ny firenena hibata ny amboa­ran’i Africa, “Can 2025”. Hiady io amboara lehibe io ny Lion de l’Atlas Maroc, mpampiantrano sy ny Lion de la Teranga Sé­négal. Raha hiverenana kely ny lalao manasa-dalan’izy ireo, ny Liona marokanina nanin­tsana an’i Nigeria, tamin’ny fandakana « tir au but », 4 no ho 2, rehefa nisaraka ady sa­hala samy tsy nisy nitoko, nandritra ny fe-potoana ara-dalàna. La­von’i Sénégal, 1 no ho 0, kosa i Egypte, baolina izay tafiditr’i Sadio Mané, kintan’ny baolina kitra senegaley, tany amin’ny minitra faha-78.

Ireto ekipa nasionaly roa tafita amin’ny famaranana ireto izay voasokajy ho ambony indrindra aty Afrika. Efa ma­nana ny lanjany eo amin’ny filaharan’ny Fifa ihany koa. Eo amin’ny laharana faha-11 i Maroc, ary faha-19 i Sénégal. Araka ny fikarohana natao, mbola manala vela amin-dry zareo maraokanina ny liona senegaley. Ny taona 2020, lalao ara-pirahalahiana no nifanandrinan’ny roa tonta farany, ary resin’ny maraokanina, 3 no ho 1, ny senegaley.
Ankoatra izay, tsy mbola mandao ny fifaninanana i Nigeria sy Egypte fa mbola miady ny laharana fahatelo na ny medaly alimo. Ity fifando­nan’ny roa tonta ity izay hatao ny asabotsy ho avy izao, ao amin’ny Kianjan’ny Stade Mo_ham­med V, Casablanca.

Tsara ny mampahafantatra fa hivoaka aorian’ity “Can 2025” ity ny filaharana vaovao izay havoakan’ny Fifa, ka andrasana indray ny laharan’ ny Barea vaovao amin’izany.

Fitia Randria

« Kabary malagasy: manamafy fiha­vanana, arofanin’ny fiarahamonina ». Ny kabary io voalaza ao anatin’ny lohahe­vitry ny Androm-pirenena ho an’ny kabary io. Fa ny mpikabary mba ahoana? Olo-men­drika sy fakan-tahaka. Mazava fo, matsilo sai­na, anti-panahy. Toetra mila ananan’ny mpikabary ireo. Firy amin’ny mpikabary no mahafehy ny tenany sy ny teniny? Anisan’ny miteraka adihevitra maro, ohatra, ny fahi­tana tanora vao erotrerony mikabary. Tsy vitsy koa, anefa, ireo miteny fa : « ataonay io rehefa tsy hanao ianareo lehibe ». Ny zava-dehibe, tsy tokony ho simba ny hasin’ny kabary sy ny mpikabary.

Silo sy Mahery, etsy amin’ny Piment Café Behoririka. Nahitana karazany maro raha ny fiarahana tao amin’ity toerana ity. Iray amin’ireo be mpiandry ity hiseho anio, manomboka amin’ny 8 ora sy sasany alina, ity. Malalaka be, araka izany, ny fandaha­rana ny hira ho azy mirahalahy ireto, manom­boka any amin’ny sanganasan’i Silo, hatrany amin’ny sanganasan’ireo namany famerin’i Mahery an-tsehatra.

Ny 27 hatramin’ny 30 aogositra izao ny “Festival Sôrogno 2026” any Ambanja. Namoaka ny daty ofisialy, omaly, ny mpikarakara ny hetsika. Izy ireo hatrany no ma­moaka daty voalohany amin’ireo hetsika ara-kolontsaina isam-paritra. Ny “Festival Sôrogno” rahateo no ela indrindra sy tsy mbola tapaka mihitsy na taona iray aza, hatramin’izay. Tsy mbola voafaritra kosa ireo mpanakanto handray anjara.

Nosokafana omaly ilay fampiran­tiana “Tambatra”, teny amin’ny Is’art Galery Mahatazana. Araka ny anarany, fampiran­tiana sanganasa iarahan’ireo mpanao hosodoko efatra izy ity: Natoa Sasolonjatovo, Amir J, Isaac Azaly ary i Andry Marcel. Hana­sana ireo rehetra liana te hamantatra ny hafatra fonosin’ny tabilao tsirairay, araka ny fironan’ny mpanakanto amin’ny fanehoany ny aingam-panahiny izany.

Nampahafantarina omaly, teny Andakana, ny fisokafan’ ny sekoly ambony hanofana momba ny fizahan-any, fandraisam-bahiny ary ny nahandro avo lenta miaraka amin’ny Havila Premium izay efa ma­nana ny Havila School ma­nome ny fahalalana fototra momba ny sakafo sy ny fandraisam-bahiny ary ny fampiantranoana nanomboka ny taona 2013. Misy fepetra ta­kina ho an’ny fandraisam-bahiny sy ny nahandro avo lenta, araka ny zavatra takin’ny malagasy sy vahiny mpanjifa ka hanofana tanora mahafehy izany no tanjon’ny sekoly am­bony. « Miavaka ny fotodrafitrasa sy ny tontolo ivoaran’ny mpianatra mandritra ny fiofanana ary volavolaina izy ireo hizatra ho hentitra amin’ny kalitaon’ny asa sy ny tolotra omena », hoy ny mpanorina sady talen’ny Havila school, Andriantsitohaimanantena Toky, fantatra amin’ny ana­rana sefo Toky. Fizarana sy fampiharana ny 75% amin’ny fiofanana ary manana ny fitao­vana sy fotodrafitrasa ny se­koly ambony.
Hanomezana sehatra ho an’ny tanoran’ny Faritra, ha­petraka ny fiaraha-miasa amin’ ny lehiben’ny Faritra hisitra­han’ireo tena vonona vatsim-pianarana hiofana ao amin’ny Havila prémium. Manampy izay ny fanofanana mpampiofana hiparitaka manerana ny Nosy hampivelarana ny fizahantany sy ny fampisakafoana ary fandraisam-bahiny avo lenta. « Efa nahazo ny habilitation nanomboka ny taona 2025 teo ny sekoly ambony ary miara-miasa amin’ny minisiteran’ny Fampianarana ambony sy ny minisiteran’ny Fampianarana teknika sy ny fanofanana arakasa », hoy ny sekretera jeneralin’ny minisiteran’ny Fampianarana am­bony sy ny fikarohana ara-tsiansa.

Vonjy

Ho an’ireo olona manana ahiahy amin’ny mety ho voan’ny Mpox, misy ny fizahana fahasalamana
mialoha eny anivon’ny tobim-pahasalamana ka ny mpitsabo no mamaritra na tokony hanao fitiliana ilay olona na tsia. Momba ny soritraretina mety manavy, manakotsako ny vatana, marary ny loha sy ny tenda, misy atoditarimo, misy tasy na fery amin’ny vatana mipoitra amin’ny hoditra. Raha ireo no mitranga, tsara ny manatona toeram-pitsaboana na CSB.

Tsy hiverenan’ny Mpox intsony raha efa voa indray mandeha ny olona iray, nefa mety misy fetra ihany izany indrindra ho an’ny olona ambany be ny hery fiarovany. Mbola mila fikarohana koa ny zavatra maro momba ity aretina vaovao ity. Ambany ny taham-pahafatesana mifandraika amin’ny Mpox nefa mila arovana ny olona mitondra ny tsimokaretina VIH sy ny zaza tratran’ny tsy fanjarian-tsakafo satria marefo.

Rehefa tonga eny amin’ny Centre de traitement et d’isolement ny tranga ahina iray, alefa manao fitiliana PRC izy aloha. Raha négatif ny valin’ny fitiliana, alefa mody fa raha « positif » kosa dia mijanona ao mandritra ny tapa-bolana hatramin’ny iray volana na mahery. Rehefa madio tanteraka ny hoditra vao tsy mamindra intsony izy ka ambara fa sitrana tanteraka.