Notontosaina ny faran’ny herinandro teo ny andro faharoa hiadiana ny ho tompondakan’i Madagasikara, taranja baolina kitra, “Pureplay Foot­ball League (PFL)”. Mitarika vonjimaika ao amin’ny kaonferansy atsimo ny Disciples FC Vakinankaratra. Nahazo fandresena fanindroany, 2 no ho 1, nanoloana ny Antimo Re­cord, tany Toliara, izy ireo. Ma­nana isa enina izany ny eki­pan’i Vakinankaratra. Han­dray ny Uscafoot, ao amin’ny Ki­anja Velodrome Antsirabe indray ny Disciples FC, ny faran’ny herinandro ho avy izao. Ny ekipan’ny Kaominina Antananarivo Renivohitra izay hifandona amin’ny Elgeco Plus, anio, eny By-pass. Ma­rihina fa tokony ho natao ny sabotsy lasa teo izy ity saingy tsy tontosa hatramin’ny farany noho ny rotsakorana. Anko­atra izay, misongadina koa ny ekipam-piangonana AS Ste Anne. Nomontsanin’izy ireo, tamin’ny isa 3 no ho 0, ny CosPN­ Analamanga, ekipa vao niakatra divizionina voalohany tamin’ity taona ity. Na­hazo isa telo ho azy tamin’ity andro faharoa ity ihany koa ny Mama FC. Resin’izy ireo, ta­min’ny isa 1 no ho 0 ny CFFA Andoharanofotsy. Ha­tra­min’­ ny ora nanoratanay omaly, tsy mbola misy ny fanapahan-kevitra noraisina mahakasika ny AS Fanala­manga. Ity fa­rany izay tsy handray anjara amin’ny PFL mandritra ity taom-pilalaovana ity.

Fitia Randria

Ho fantatra anio, ny filaharana vaovao an’ny Barean’i Madagasikara, amin’ny Fifa. Tsiahivina fa mety hiova tanteraka io filaharany io, noho izy ireo tsy nandray anjara tamin’ny Can teo nefa ireo laharana ao ambaniny nandray anjara tamin’izany. Anisan’ireo hiakatra laha­rana, ohatra, i Soudan sy i Comores.

Raraka teo amin’ny dingana voalohany, fifanintsanana Open d’Australie, amin’ny taranja tenisy, sokajy vehivavy, ilay Malagasy mizaka zom-pirenena frantsay, Rakotomanga Sarah Tiantsoa. Tsy tafavoaka teo anatrehan’ilay vehivavy laharana voalohany maneran-tany, i Aryna Sabalenka, izy. Ho an’ity Malagasy ity, lalao nahazoana lesona sy traikefa ny fihaonana tamin’i Sabalenka.

Tontosa ny faran’ny herinandro teo, teny amin’ ny La Croisée Andranotapahana, ny fifaninanana ta­ranja Échecs, ho an’ny orinasa na ny “Inter Entreprise”. Ny ekipa avy amin’ny orinasa Huawei no nandrombaka ny fandresena, ny Axian no laharana faharoa ary ny Beys kosa no nahazo ny laharana fahatelo.

Tontosa ny faran’ny herinandro teo, tany Lisbonne, ny fiadiana ny tompondakan’i Eoropa, taranja Jiu-jitsu Breziliana, nandraisan-dRanarivelo Xavier anjara. Teo amin’ny ady faharoa, nanoloana an’ilay mpikatroka laharana faharoa maneran-tany, ity Malagasy mpikatroka ity no resy ka tsy afaka nanohy intsony ny fifaninanana. Nahazo fandresena kosa izy tamin’ny ady voalohany, rehefa nifanandrina tamin’ilay teratany Espa­niola, i Marcos Rodriguez Castors. Nambaran-dRa­nari­velo Xavier fa resy izy tamin’ny ady natrehiny, saingy nahazo traikefa lehibe tamin’ity fifaninanana natrehiny ity. Mpikatroka
efa kalaza maneran-tany avokoa no nifanehatra taminy ary nanome ny tsara indrindra iz. Nisaotra ireo rehetra nanohana azy sy nankahery azy izy ary nilaza fa mbola ho tsara kokoa ny vokatra amin’ny fifaninanana manaraka mbola ho hataony. Mbola any an-toerana moa i Xavier amin’izao fotoana, maka traikefa sy mianatra amin’ireo jiujiukas kalaza.

Mi.Raz

Nikatona tanteraka ny andiany faha-36 amin’ny fiadiana ny ho tompondakan’i Afrika ho an’ny ekipam-pirenena, taranja baolina kitra (Can 2025). Voahosotra ho tompondaka ny Lionan’i Teranga, Sénégal. Ankoatra izay, nahazo “prize money”, mitentina 7 tapitrisa dolara avy amin’ny Kaonfederasionina afrikanina (Caf) ny delegasionin’izy ireo.

Samy nahazo ny anjarany daholo ihany koa ireo ekipa 24 niatrika ny fifaninanana, tamin’ity.
Niverina eo am-pelanta­nan’ny Lionan’i Teranga, Sé­né­gal, indray ny anarana maha tompondakan’i Afrika ho an’ny ekipam-pirenena, ta­ranja baolina kitra (Can 2025). Raha tsiahivina, fanindroany izao no nahazoany izany, taorian’ny taona 2021. Ny ala­hady lasa teo, resin’i Sénégal, tamin’ny isa tokana 1 no ho 0, teo anoloan’ny mpijery azy sy tao an-jaridaina filalaovany, ny Lio­nan’i Atlas Maroc. Fiha­onana notanterahina tao amin’ny Kianja Prince Moulay Abde­llah Stadium, tao Rabat Ma­roc. Baolina nampidirin’i Pape Gueye, teo amin’ny mi­nitra faha-94 amin’ny fanalavam-potoana. Tsy nampoizin’ ireo ma­raokanina an-tapitri­sany nijery mivantana sy na­naraka izany tamin’ny fahitalavitra ny vokatra.
Ankoatra ny amboara sy ny medaly volamena azon’ny Lionan’i Teranga, nahazo lelavola, “prize money”, mitentina 7 tapitrisa dolara na 6,03 tapitrisa euros, eo amin’ny 31 200 000 000 Ariary eo ny ekipam-pirenena senegaley. Nahazo 4 tapitrisa dolara kosa ny Lionan’i Atlas Maroc. Samy no­to­lorana 2,5 tapitrisa kosa ny Voromaherin’i Nigeria sy ny Faraonan’i Egypta, resy teo amin’ny manasa-dalana. 1,3 ta­­pitrisa ny an’ireo tonga teo amin’ny ampahefa-dalana, dia ny Elefantan’i Côte d’Ivoire, ny Voromaherin’i Mali, ny Fen­necs Algérie ary ny Liona tsy voafolak’i Cameroun. 1 tapi­trisa dolara avy ny an’i RD Congo, Mozambique, Afrika Atsimo, Tanzanie, Tunisie, Sou­dan, Burkina Faso ary i Bénin, izay niatrika ny ampahavalon-dalana. 500 000 do­lara avy kosa ny an’ireo nia­trika ny fihodinana voalohany.
Ankoatra izay, voahosotra ho mpilalao mendrika nan­dritra ny Can 2025, ilay senegaley, i Sadio Mané. Naha­ta­fiditra baolina be indrindra ilay maraokanina, i Brahim Diaz, nahafaty baolina 5. Mbola ma­raokanina ihany koa ny mpi­andry tsatoby mendrika, dia i Bono.

Tompondaka

Hisy ny dinika fampahafantarana ny “Alahamadibe taona 465”, ny alakamisy 22 janaory izao, amin’ny 8 ora maraina, etsy amin’ny IKM Antsahavola. Misokatra ho an’ny rehetra izay liana mahakasika ny fomban-drazana amin’ny ankapobeny, indrindra mahakasika ny “Alahamadibe” izy ity, karakarain’ny vondrona Tsy mamorona fa mamelo-ma­so. Tsiahivina fa ny 19 marsa ho avy izao ny ivon’ny fankalazana ny “Alahamadibe”, izay hatao isak’ireo vohitra maro mbola mitana izany.

“Feo”, fampirantiana hafakely hahenoana ny feon’ireo mpanakanto, mpanao politika, olon-tsotra manana ny mampiavaka azy, sns, etsy amin’ny Hakanto Cotemporary Ankadimbahoaka. Hafakely satria nanamarika tantara ireo “Feo” mihodina, ka mamerina tadidy any am-parahatok’ireo mpitsidika, nanomboka ny sabotsy teo. Mifandrary amin’ izany ny talentan’ireo mpanakanto tarihin’i Joël Andrianomearisoa, izay mandrindra ny fampirantiana. Manana hatramin’ny 15 marsa izao izay liana hitsidika izany.

Hisy ny varavarana misokatra ao amin’ny Tranombokim-pirenena Anosy. Hatao rahampitso, manomboka amin’ny 8 ora maraina hatramin’ny 4 ora sy sasany hariva, izy io. Hatao, mandritra izany, ny fitsidihana sy fampahafantarana ireo trano famakiam-boky rehetra ao. Eo koa ny fampirantiana ireo tahirin-tsary mahakasika ireo Malagasy mpanoratra, fanentanana sy kilalaon-tsaina manodidina ny boky sy ny vakiboky. Hofa­ranana amin’ny velakevitra manodidina ny lohahevitra “Ny anjara toeran’ny Tranom­bokim-pirenena amin’ny fampandrosoana ny maha olona sy ny kolontsaina malagasy”, izay iarahana amin’i Radomanantoanina Tahirisoa izany.

Nandritra ny famaranana ny Herinandron’ny asa sosialy tetsy Mahamasina, ny zoma teo, no niantsehatra nizara traikefa tamin’ireo tanora ny minisitry ny Fizahantany sy ny asa tanana, Rafaralahy Lucie. Naneho ny lalantsaina tokony hananana, torohevitra sy fanohanana ireo tanora mahakasika ny fihariana. Tsara ny sehatra fihariana manana loharanom-bola samihafa ary manohana ny asan’Andria­manitra.
Novoiziny tamin’izany fa ilaina ny miainga amin’ny kely eo an-tanana ary ampisaina hitombo izany avy eo. Rehefa mahay mihary tsara ny olona dia hahatoky tena ary ho lasa tomponandraikitra.
Rehefa miroborobo ny fihariana, mizara amin’ny hafa, mampitombo ny manodidina indray ho tonga mahaleo tena. Tonga amin’ny fahampiana sy fananana tahiry ary manana amby ampy rehefa tsara ny fihariana. Eo koa no hanomanana ny fahanterana sy ny fisotroan-dronono.
Tsy tokony hadinoina ao anatin’izany fitomboana amin’ny fihariana izany, ny manome ho an’ny asan’Andriama­nitra sa­tria tanora kristianina FJKM rahateo no nanaovana fifampizarana.
Tanjon’ny hetsiky ny FJKM, nandritra ny Heri­nandron’ny sosialy ny hoe hisian’ny fiantraikany mivantana amin’ny sosialin’ny fiarahamonina ny fiangonana.

Tatiana A

Hivoaka amin’ity herinandro ity ny tetiandrom-pampianarana vaovao nasiam-panitsiana. Iarahan’ny minisitera maromaro sy ny sekoly tsy miankina ny fanitsiana izany.

Miaiky ny fahadisoana sy ny fitarazohana amin’ny fandraisana andraikitra ny minisiteran’ny Fanabeazam-pirenena mo­mba ilay tetiandro diso nivoaka sy niparitaka niteraka resabe ny herinandro teo. Nam­baran’ny tomponandraikitra fa olona tao amin’ny minisitera, nitazona andraikitra teo aloha ary efa nesorina, no namolavola iny tetiandro iny ka nivoaka tsy nahy tao amin’ny pejin’ny minisitera.
Voalaza fa hivoaka amin’ity herinandro ity ny tetiandrom-pampianarana vaovao nasiam-panitsiana ka io no tena manan-kery sy arahin’ny rehetra. Tetiandro niaraha-nidinika mikendry ny marimaritra iraisan’ny rehetra no hivoaka mba ho tombontsoan’ny mpianatra sy ny fampianarana. Mandalo an-tanantohatra ny volavolan’ny tetiandro izay vao miditra amin’ny fanapahan-kevitra ka heverina ny hivoahan’izany amin’ity herinandro ity.
Ny minisiteran’ny Fana­beazam-pirenena sy ny minisiteran’ny Fampianarana teknika ary ny minisiteran’ny Fampianarana ambony sy ny fikarohana ara-tsiansa miaraka amin’ny sekoly tsy miankina no namolavola ny tetiandron’ny fanadinana sy ny fanapahan-kevitra mba tsy hitanila.
Miaiky ny minisitera fa ao anatin’ny fanarenana ny dian-tanan’ny fitantanana teo aloha izy ireo amin’izao fotoana. Hita taratra ny fitarazohana amin’ny fanapahan-kevitra noho ny fanovana tsy maintsy hatao eo amin’ireo fandaminana anatiny sy ny tomponandraikitra azo antoka tena hitondra fanovana tsara amin’ny sehatry ny fanabeazam-pirenena.
Tsiahivina fa niitatra 12 volana ny taom-pianarana iray tamin’io tetiandro diso nivoaka io ka niteraka ahiahy tamin’ireo mpampianatra sy ray aman-dreny. Nihemotra ho ny volana jolay sy aogositra ny fanadinana CEPE sy BEPC ary ny Bakalorea ka nanaitra ny sain’ny mpianatra.

Tatiana A

Nahafa-po ny iraky ny FMI ny vokatra vitan’i Madagasikara tao anatin’ny 2 volana, momba ny sehatry ny angovo. Natao ny 13 janoary teo ny dinika mahakasika ity sehatra ity, nitateran’ny minisitry ny Toekarena sy ny fitantanam-bola (MEF) sy ny ao amin’ny Angovo sy ny akoranafo (MEH) tatitra. Anisan’ny zava-bita ny mahakasika ny Jirama, ny sehatry ny angovo amin’ny ankapobeny ary fanohizana ny fiovaovan’ny vidin-tsolika eto amintsika.

Miverina ny asa fanamboarana ny lalam-pirenena fahafito, mampitohy an’Antananarivo sy Antsirabe. Efa mandeha ny fandrakofana godirao ny lalana, nanomboka tamin’ny herinandro lasa teo. Marihina fa niato ny asa, noho ny firotsahan’ny orana, nanomboka ny volana novambra sy desambra 2025 ary ity volana janoary ity. Anisan’ny tena ifantohana, ankehitriny, ny eny Hazolava, atsimon’Ambatolampy sy ny mianatsimo.

Anisan’ny tanjona ho tratrarin’ny fanjakana ny hanampiana ny tahan’ny tsindrin-ketra ho 2,4%, ato anatin’ny telo taona hoavy. Hodinihina mandritra ny Dinika ara-toekarena, hanomboka anio, eny amin’ny CCI Ivato, ny volavolan-dalàna mifehy ny tetibolam-panjakana LFR 2026. Tohizana ny fampiharana ny drafi-panarenana ny Jirama, indrindra ny ady amin’ny kolikoly. Anisan’ny nivoitra ireo nandritra ny dinika nifanaovana tamin’ny FMI.

Notontosaina ny 15 janoary teo ny fambolen-kazo nokarakarain’ny fitantanam-paritry ny Tontolo iainana sy ny fampandrosoana maharitra (Dredd) Analamanga. Teny amin’ny kaominina Ambohi­tromby, distrika Ankazobe, no nanatanterahana izany. Miisa 3 500 ny zana-kazo novolena tamin’ny velarantany 3 ha.
Nitarika ny fotoana ny lehiben’ny Faritra Analamanga, ny tale jeneralin’ny Haitondra ara-tontolo iainana ao amin’ny minisitera Medd, ny solom­bavambahoakan’Ankazobe, ny Vondrona eoropeanina sy ny mpiara-miombon’antoka maro. Nanampy izany ireo mponina eny ifotony. Nanen­tana ny tsirairay hanamafy ny fanaraha-maso ny zana-kazo novolena ireo rehetra nandray fitenenana. Notsipihina manokana ny ady amin’ny doro tanety. Fanamby manokana ny hampahomby ny hetsika fambolen-kazo, entina hamerenana ho maitso indray an’i Madagasikara. Anisan’ny fa­nen­tanana novoizina ny hoe, « mamboly hazo isika fa tsy manatsatoka hazo. Koa, tsy vita iray andro ny fanaovana fambolen-kazo ».
Tsiahivina fa teny filamatra amin’ity taom-pambolen-kazo 2025-2026 ity ny hoe: « Izay mamboly hazo, manome aina ». Efa nosantarina tamin’ny desambra 2025 ny fambolena ofisialy ary izao manatanteraka ny azy izao ny Fi­tantanam-paritra tsirairay mi­araka amin’ny mpiara-miombon’antoka samihafa.

Njaka A.

Maromaro ny fifanaovan-tsonia fiaraha-miasa eo amin’i Madagasikara sy i Afrika Atsimo. Firenena voalohany fanafarantsika entana, amin’ny alalan’ny fifanakalozam-barotra malalaka tsy tataovan-ketra (Zlecaf).

Noraisin’ny filoha afrikanina tatsimo, Cyril Ra­ma­fosa, tao amin’ny trano fonenany, any Mah­lamba Ndlopfu, Pretoria, ny filohan’ny Fanavaozana ny Repoblika, ny kolonely Ran­drianirina Michaël, ny zoma 16 janoary teo. Fitsidihana arakasa ity nataony ity. Nisy ny fanaovan-tsonia fifanarahana fiaraha-miasa eo amin’ny tany roa tonta, ka anisan’izany ny hiverenan’ny fitaterana ana habakabaka eo amin’i Madagasikara sy i Afrika Atsi­mo. Tsiahivina fa efa nisy ny zotra ana habakabaka mampifandray mivantana an’Anta­nana­rivo sy Johannesbourg, niantohan’ny Air Madagascar, saingy niato nanomboka ny nisian’ny valanaretina Covid-19, tamin’ny taona 2021.
Eo koa ny fifanarahana ara-barotra amin’ny alalan’ny fitaterana an-dranomasina sy ny fiaraha-miasa amin’ny sehatry ny siansa sy ny teknolojia niomerika. Nohamafisina ny fiaraha-miasa amin’ireo tsenam-paritra toy ny Sadc sy ny Vondrona afrikanina (UA).
Efa tamin’ny taona 1994 ny fifandraisana ara-diplaomatika eo amin’ny firenena roa tonta. Firenena matanjaka indrindra ara-toekarena aty Afrika i Afrika Atsimo ary maro ny sehatra azo iaraha-miasa amin’izy ireo.

Voalohany i Afrika Atsimo
Eo amin’ny fifanakalozana ara-barotra, maro ny entana hafaran’i Madagasikara any amin’ity firenena ity. Sehatra iray azo araraotin’ny roa tonta ny fisian’ny fifanarahana ara-toekarena, ny Faritra malalaka ara-barotra aty Afrika (Zlecaf), tsy hitataovana haba amin’ny fifanakalozana. Avy any Afrika Atsimo ny 48% ny entana afaran’i Madagasikara aty amin’ny firenena afrikanina, araka ny antontanisan’ny Banky iraisam-pirenena, ho an’ny taona 2024. Avy any Maorisy ny faharoa, mahatratra ny 27,4 % ary Egypta ny fahatelo (14%).

Njaka Andriantefiarinesy

Notanterahina tamin’ity herinandro ity, teny Fiadanana sy nampitain-davitra, ny Con­férence des présidents des universités (CPU) voalohany ho an’ity taona ity. Niarahan’ ny minisitry ny Fampianarana ambony sy ny fikarohana ara-tsiansa, Pr Ravonimanantsoa Ndaohialy Manda-Vy, tamin’ireo filohan’ny oniversite ma­nerana ny Nosy, ireo tale jeneralin’ny IST telo ary ireo filohan’ny oniversitem-paritra izany. Fivoriana faratampony mandinika sy manapaka ny mahakasika ny tontolon’ny fampianarana ambony eto Madagasikara ny CPU. Nifan­toka tamin’ny lohahevitra dimy lehibe ny dinika natao. Voalo­hany ny tetiandron’ny oniversite ho an’ny taom-pianarana 2025-2026. Hifa­rana ny 16 febroary 2026 ny fisoratana anarana ary ny volana novambra no hifarana ny taom-pianarana. Tapaka fa hotanterahina ny 13 marsa ho avy izao ao amin’ny Oniversiten’Itasy, Soavinandriana, ny fanombohana ofisialy ny taom-pianarana. Ho fandaminana ankapobeny kosa, ny oniversite tsirairay hanolotra olona hampifandray ny minisitera mpiahy sy ny oniversite amin’ny fampitam-baovao isan-karazany. Mo­m­ba ny fanadinana Baka­lorea, efa nampitaina ny daty ofisialy hanatanterahana ny fanadinana ary hapetraka ny Direction office du Bac­calauréat ho an’ireo oniversitem-paritra hanamora ny fandrindrana.

Vonjy

Notokanana tamin’ny fomba ofisialy, omaly, ny efitrano vaovao hitsaboana ny zazakely etsy amin’ny hopitalin’ny reny sy ny zaza Ambohimiandra.

Tafiditra ao anatin’ny fandaharanasa Miahy Jo­ven­na izay tanterahin’ny Fondation Axian no nahafahana nanao ny fotodrafitrasa.
Tanjona ny hanatsarana hatrany ny fahasalaman’ny reny sy ny zaza ary ny handraisana an-tanana azy ireo amin’ny toerana sahaza sy mendrika ary manaja ny zo maha olona.
Ho fitsinjovana indrindra ireo zazakely tsy salama, zanaky ny fianakaviana sahirana misitraka fitsaboana eny amin’ny hopitaly Ambohimi­andra ; ihany koa ny fotodrafitrasa vaovao. Raha ny tombana, hahafahana mandray zazakely miisa 60 isam-bolana eo ity efitrano vaovao ity.
Nisahana manontolo ny famatsiana ara-bola nahafahana nanangana izany ny Fondation Axian. Ny hopitaly kosa no nandray an-tanana ny fampitaovana ara-medikaly hahafahana mampihodina ny toerana.
Fokontany an-jatony manodidina ny hopitaly no misitraka ny tolotra ara-pahasalamana ao amin’ny sampandraharaha mikarakara ny zaza sy ny ankizy ao amin’ity hopitaly ity. Hanampy betsaka ny fisian’ny efitrano vaovao natsangana.
Miantsehatra amin’ny se­hatry ny fahasalamana ny Fondation Axian. Vao tsy ela no nanavaozana ireo CSB 26 hanatsarana hatrany ny kalitaon’ny fahasalamana sy ny tolotra omena ny marary.

Tatiana A

Nanamafy ny fiaraha-miasa efa misy ny Repoblikan’i Korea sy ny minisiteran’ny Fampianarana ambony sy ny fikarohana ara-tsiansa. Nilaza ny hanome solosaina ho an’ireo oniversite manerana ny Nosy ny Koreanina. Noresahina koa ny hanapariahana ny Information Access Center toy ny efa misy eny amin’ny ESPA Vontovorona.

Nisy ny sonia fifanaraham-piaraha-miasa teo amin’ny BNGRC sy ny Direct Aid. Fanamafisana hatrany ny fitantanana ny loza sy ny tandindon-doza no atao amin’izany. Voakasik’izany ny fisorohana sy fiomanana, ny fandraisana andraikitra vonjy taitra ary ny fanarenana.

Nisy ny fahatongavan’ny sambo avy any Mahajanga tao Maintirano, faritr’i Melaky. Nanao sakana ara-pahasalamana sy nampihatra ny fepetra fisorohana rehetra ny ekipan’ny minisiteran’ny Fahasalamam-bahoaka. Tsy nisy ny tranga mampiahiahy fa andrasana kosa ny 21 andro fihibohan’ireo mpandeha.

Nitafa tamin’ny profesora Zaranaina Fanomezantsoa Christian momba ny valanaretina Mpox ny Taratra ka nambarany fa tena ilana fijerena amin’ny lafiny siantifika fa tsy medikaly fotsiny io aretina io.

Mpikaroka siantifika pharmaceutique amin’ny orinasa vahiny Holding Endena, misahana ny fakana kasinga ao anaty zavamananaina fanaovana fanafody sady tale misahana ny fikarohana pharmaceutique ao amin’ny Bio Extract ny Profesora. Tsy nahita zavamaniry fitsaboana izy fa nahita kosa ny teknika hoentina miady amin’ny fomba fiarovan-tenan’ny virus ao amin’ny vatan’ny olombelona na ny vatan’ny biby izay mampiasa fomba hamandrihana virus ao amin’ny tenan’ny olombelona. Miditra ao amin’ny tenan’ny olombelona ny tsimokaretina ary mitady zavatra izy hivelomany, ho sakafony hahafahany mitombo sy miaina. Mamo­rona zavatra mitovy tanteraka amin’ilay tadiaviny ny Profe­sora hamandrihana sy hamitahana azy. Mampiasa ny mathématique algébrique amin’ny famoronana fanafody ary tany Japon izy no nianatra izany.
Nohazavainy fa tsy virus Mpox niditra avy any ivelany io miseho eto io fa virus niforona teto Madagasikara vokatry ny fandalovan’ny virus maromaro teto amintsika VIH, Covid. Raha jerena ary ha­naovana fitiliana “génétique” dia mitovy amin’ny Mpox any ivelany io fa rehefa zohiny any anatin’ny fototra farany kely indrindra dia mitranga ny tsy fitoviana. Tsimokaretina efa tena matotra ilay mitranga amin’izao, eto amintsika.
Nomarihiny fa efa misy ny fanafody ampiasaina amin’izao fotoana izao hitsaboana ny Mpox fa mahomby kokoa ny fanafody hohanina ary hamono ilay tsimokaretina eo no ho eo. Mila fikarohana siantifika lalina hitsinjovana ny zavatra mety hitranga amin’ny hoavy. Mila koa fitsaboana tena mifanaraka sy miankina amin’ny zava-misy isika fa tsy hihanona amin’ny fitsaboana mahazatra satria miharava tsikelikely ny hery fiarovan’ny marary ary midina ny hery fiarovana itambarana.

Vonjy

Tsy handray anjara sy hiatrika ny fiadiana ny ho tompondakan’i Madagasikara, amin’ny taranja baolina kitra « PFL » amin’ity taona ity, ny AS Fanalamanga. Mbola mipetraka baraingo ny tena antony nahatonga azy ireo tsy hanao saingy raha ny filazan’ny loharanom-baovao iray eo anivon’ny klioba dia ilay mpitantana vaovao eo anivon’ny orinasa no nandray fanapahan-kevitra ny tsy hampandray anjara azy ireo amin’izany. Mitohy kosa ny lalaon’ny andro faharoa ho an’ireo faritra rehetra.

Ho fantatra rahampitso, ny firenena izay hibata ny amboaran’i Afrika, amin’ny taranja baolina kitra. Hifandona amin’io i Sénégal sy i Maroc, mpampiantrano. Tsara marihina fa samy hiady ny amboara fanindroany ho azy avokoa ireto firenena roa ireto. Hivoaka aorian’io lalao famaranana io ny filaharan’ny Fifa vaovao.

Hotanterahina anio, eny amin’ny Kianja Basikety Andraisoro, ny famaranana amin’ny “Inter Ecole”, karakarain’ny “Ecole de Basket” eo anivon’ny klioban’ny AT2B (Andraisoro tia basket ball). Lalao 6 eo amin’ny sokajy latsaky ny 10 taona, latsaky ny 12 taona ary latsaky ny 14 taona, lahy sy vavy, no hitranga amin’ity famaranana ity.

Mandray anjara amin’ny dingana famaranana amin’ny fifaninanana iraisam-pirenena « Tekbot Robotic Challenge (TRC 2025) », ny Malagasy, atao anio 17 sy 18 janoary ho avy izao any Bénin. Nisalotra ny anarana hoe Innovator izy ireo, mpianatra avy amin’ny Sekoly ho an’ny fitantanana sy ny famoronana ara-teknolojika (Emit). Nanohina ny antson’izy ireo ny orinasa Airtel Madagasikara sy ny Airtel Money, ka manohana ny Innovator, ahafahan’izy ireo mandray anjara feno amin’ity fifaninanana ity.
Nanaiky hanohana ny ekipa Innovator ny Airtel, entina hanasongadinan’ny tanora malagasy ny talentany, ny famoronana ary ny fananan’izy ireo toe-tsaina siantifika. Eo koa ny fampiroboroboana ny teknlojia sy ny tontolo iainana, ny fampandrosoana ny tanàn-dehibe. Homen-danja i Madagasikara aty Afrika sy iraisam-pirenena, hanehoana fa mahay mamorona ny tanora malagasy.
Navoitran’ny tale jeneralin’ny Airtel Madagasikara, Ramatoa Anne-Catherine Tchokonté, fa « atokisanay ny ta­nora malagasy. Vonona izahay hanohana azy ireo, araka izay vitanay, ho vahaolana ho an’i Madagasikara sy Afrika. Reharehan’ny taranaka ny fahombiazan’izy ireo »

Njaka A.

Tonga eto amintsika ny iraka avy amin’ny Tahirimbola iraisam-pirenena (FMI). Anisan’ny nodinihina ny hanohizana ny famatsiam-bola FEC sy FRD.

Mamita iraka eto Mada­ga­sikara ny Tahirim­bola iraisam-pirenena (FMI), ny 12 janoary hatramin’ ny 16 janoary teo. Nisy avy ha­trany ny dinik’asa natao teny amin’ny Lapan’i Mahazoarivo, niarahan’ny Praiminisitra Rajaonarivelo Herintsalama sy izy ireo. Notarihin’i Lonkeng Constant sy ny solontena ma­haritry ny FMI eto amintsika, Eklou Kodjovi, ny delegasionina. Dingana voalohany nifanakalozan-kevitra tamin’ny governemantan’ny Fana­vaoza­na sy ny FMI ity notontosaina ity. Nampahafantarina azy ireo ny sori-dalana sy ny laharam-pahamehan’ny fitondram-panjakana malagasy. Nojerena ny fomba hitohizan’
ny fanohanan’ny FMI an’i Ma­dagasikara amin’ireo fandaharanasa fanarenana ny toekarem-pirenena. Nanotrona ny Praiminisitra nandritra ny fi­hao­nana voalohany, ny 12 ja­noary teo, ny minisitry ny Toe­karena sy ny fitantanam-bola, Ramiarison Herinjatovo Aimé; ny minisitry ny Indostria sy ny fampiroboroboana ny sehatra tsy miankina, Rasoarahona Andrianirina.
Amin’ny alalan’ny Fampin­dra­mam-bola nitarina sy no­hamoraina (FEC) sy ny Fama­tsiambola hiatrehana maharitra ny fiovan’ny toetr’andro (FRD) ny fanohanan’ny FMI an’i Madagasikara. Ampia­saina amin’ny fanampiana ny tetibolam-panjakana ny FEC.

Fiatrehana ny fiovan’ny toetr’andro
Anisan’ny ivon’ny iraka ataon’ny FMI ny mahakasika ny FRD, miompana manokana amin’ny fanamafisana ny ady amin’ny fiovan’ny toetr’andro. Nitarika ny fifampidinihana ny minisiteran’ny Tontolo iainana sy ny fampandrosoana maharitra (Medd) sy ny ao amin’ny Toekarena sy ny fi­tantanam-bola (MEF). Miara­ka amin’izy ireo koa ny sehatra rehetra voakasika mivantana. Nahitana ny minisiteran’ny Angovo (MEH), ny Fambolena sy ny fiompiana (Minae), ny Fizahantany sy ny asa tanana (MTA). Teo koa ny Instat, ny Banky Foibe (BFM), ny OMH, ny fiarahamonim-pirenena (OSC), ny Banky iraisam-pirenena (BM), ny Banky Afrika­nina ho an’ny fampandrosoana (Bad), sns.

Njaka Andriantefiarinesy

Hitondra fanavaozana faran’izay haingana sy fitahiana ary fahasoavana ho an’ny firenena ve raha tapitra hogadraina avokoa ny volomboasary rehetra? Io ny fanehoan-kevitry ny filohan’ny Confédération syndicale des agents de l’État (Csaem), ny jeneraly Ravalison Israël, manoloana ny ady amin’ny kolikoly sy ny tsimatimanota amin’izao. Lasa toy ny hoe “Alefa Barea” ny fanagadrana amin’ny zavatra rehetra. Tsy fisainana maloto na zavatra tsy rariny no hanagadrana olona.
Efa nitondra ny raharaha eny amin’ny fitsarana ny depiote voafidy tany Mitsinjo, Faritra Boeny, Ahmad Ahmad, ary miandry izay ho tohiny, araka ny nambarany teny Mahamasina, omaly, momba ny fangatahana ny fanalana azy tsy ho depiote eny amin’ny Fitsarana avo momba ny lalàmpanorenana (HCC). Tsy manahirana ny fanalana azy tsy ho depiote, saingy fanaovana tsinontsinona ireo vahoaka nifidy azy izany. Maro ireo depiote afa-manamarina fa nanatrika ny fivoriana izy.
“Inona no zavatra ho vitan’ny fitondram-panjakana ao anatin’ny roa volana?”, hoy ny fijerin’ny filoha mpanorina ny fiangonana Apokalypsy, ny pasitera Mailhol, ny amin’ny fe-potoana nomena ny governemanta ho amin’ny fanavaozana. Efa mivadika izao ny olona: farafaratsiny enim-bolana na herintaona no hitsarana azy. Mba lojika izay. Tsy misy azo itsarana azy ao anatin’ny roa volana hoe: inona no tsy vitany? Raha roa volana hitsarana azy, miala avokoa angamba ny 80% na 99%.

Faranana ny lalàmpanorenan’ny Repoblika IV, hatsahatra ny andrimpanjakana rehetra, ary hatsangana ny governemantan’ny fiaraha-mitantana… Ireo no anisan’ny fehinkevitry ny fikaonandohan’ny mpanao politika teny Ankoron­drano, tamin’ny 12-15 desambra lasa teo, izay nokarakarain’ny Komity fanavaozana ifotony an’i Madagasikara (KFI M). Nataon’ireo antoko politika miisa 100 eo ho eo teny amin’ ny efitrano fivoriana, kianja Barea, Mahamasina, omaly, izany. Tsy inona fa itakian-dry zareo tondrozotra ho amin’ny fitondrana Tetezamita. Eo, ohatra, ny fe-potoana faharetany, ny rafitra amin’izany, ny fomba itondrana azy… Na izany aza, eken’izy ireo ary hanamafisany fa ny kolonely Randrianirina Michaël no filoham-panjakana miadidy ny Fanavaozana ny Repoblikan’i Madagasikara.
“Nisy zavatra niaraha-nitaky teto amin’ity firenena ity”, hoy ny filohan’ny KFIM, Rabe­va­hiny Elia, ny amin’izany. Filohan’ny antoko Otrikafo ary mpanolotsaina manokan’ny filohan’ny Fanavaozana amin’izao. Napetraka teny amin’ny Kianjan’ny 13 mey, tamin’ny 13 oktobra, fa hoe rava ny lalàmpanorenan’ny Repoblika IV sy ny andrimpanjakana re­hetra. Ireo andrimpanjakana rehetra tsy nahomby teto amin’ny firenena izany. Tsy nifanarahana hoe solombavambahoaka efatra na dimy esorina, na soloina ny filohan’ny Ceni, na manala loholona roa, na fanoloana mpikamban’ny Fitsarana avo momba ny la­làmpanorenana (HCC) telo no atao hoe fanavaozana.
Ho an’ny mpandinika sa­sany, mbola eo ny tarazon’ny fomba fanaovana politika fa tsy fanovana na fanavaozana: fitadiavan-tseza amin’ny hoe fiaraha-mitantana? Ho hita eo ny ho tohiny…

R. Nd.