Malagasy mpitsara baolina kitra efa-dahy voatendry hitsara ny lalaon’ny Atomic Ngomé Comores sy Black Bulls Mozambique, eo amin’ny fiadiana ny amboaran’ny Caf. Fihaonana hotanterahina any Comores, ny sabotsy 5 septambra ho avy izao. Ireto avy izy ireo: Todihajaniaina Josiano, Hasinjarasoa, Hasinoro Fitiavana ary Hery Tiana Stephan.
Nanainga omaly folakandro ny ekipan’ny CFFA, nihazo an’i Maurice, hiatrika ny fiadiana ny ho tompondakan’i Afrika. Fihaonana hikatrohany amin’ny Lijabatho Lesotho, ny sabotsy ho avy izao. 40 ny isan’ireo mandrafitra ny delegasiona ka 25 amin’izany no mpilalao.
Hampiantrano ny fiadiana ny amboaran’i Madagasikara, taranja volley-ball, sokajy D2, lahy sy vavy, ny ligin’Analamanga. Hanomboka anio izany ary haharitra hatramin’ny 12 septambra. Afaka mandray anjara amin’izany avokoa ireo klioba ao anaty ligy raha mpikambana ara-dalàna amin’ny Federasiona malagasy.
Natao ny alatsinainy 31 aogositra teo, teto Antananarivo, ny fakana ny hevitr’ireo tanora hisehatra amin’ny famokarana sy ny fambolena. Nikarakara azy ny minisiteran’ny Fambolena sy ny fahavitan-tena ara-tsakafo (MiASA). Lohahevitra noraisina ny hoe: «Tanora tsara fiomananaamin’ny fandraharahana ara-pambolena». Nambaran’ny minisitra, Ramindo Gaëtan, fa «mametraka ny tanora hiditra amin’ny famokarana sy ny fambolena ity fotoana ity. Manana ny herin-tsaina sy ny tanjaka ny tanora. Nohenoina koa ny hetahetan’izy ireo, ny olany, mba hijerena ny vahaolana».
Nisy koa ny fijoroana vavolombelona ho fizarana traikefa sy torohay nataon’ireo tanora efa misehatra amin’ny famokarana. Satria, fototry ny fampandrosoana ara-toekaren’ny firenena izany. Nampahafantarin’ny minisitera MiASA ireo toeram-piofanana sy tetikasa ary tohana ara-bola samihafa. Nilaza ny tanora mpandray anjara fa solontena ihany izy ireo, hizara izany manerana ny Nosy avy eo.
Njaka A.
Araka ny fampitam-baovaon’ny eo anivon’ny Ceni, teny Alarobia, omaly, nofaranan’ny komity mpitantana tamin’ny fivoriana fahenina ny tetikasa Fanamafisana ny fizotran’ny fifidianana sy ny demokrasia eto Madagasikara (RPedem) iarahana amin’ireo mpiara-miombon’antoka, afakomaly. Nanatrika izany ny filohan’ny Ceni, Rakotonarivo Thierry. Teo koa ny mpandrindra maharitra ny Firenena mikambana (ONU) monina sy miasa eto Madagasikara, i Ngororano Anthony; ny solontena maharitry ny Fandaharanasan’ny Firenena mikambana ho an’ny fampandrosoana (Pnud), i Edward Christow. Nanampy ireo ny ambasadaoron’i Japon, i Tojima Hitoshi sy ny solontena manokana sy tomponandraikitra voalohan’ny Vondrona afrikanina eto Madagasikara, i Dibi Bongro Zephirin, ary ireo solontenan’ny mpiara-miombon’antoka ara-teknika sy ara-bola. Vinan’ny tetikasa ny hanorenana ny fifanarahana ara-piarahamonina sy ny hanomezan-danja ny safidin’ny tsirairay ary ny hahazoan’ny rafi-pifidianana maneho amim-pahamarinana sy amim-pilaminana ny safidy sy ny fahefana ananan’ny vahoaka. Nahatratra 13 tapitrisa dolara mahery ny tetibola tamin’ny fifidianana filohan’ny Repoblika 2023 sy depiote mey 2024 ary ny ben’ny Tanàna desambra 2025.
Amin’izao, hiatrika fifidianana indray i Madagasikara. Hanao ahoana? Araka ny tsilian-tsofina voaray, tsy mifarana ny fiaraha-miombon’antoka iraisam-pirenena ho an’ny fizotram-pifidianana eto Madagasikara. Misy tetikasa Fanohanana ny fizotry ny fifidianana ho an’ny famerenana ny fanorenana indray an’i Madagasikara na ny Appui au processus électoral pour la refondation de Madagascar (Aperm). Efa an-dalana amin’ny fanatanterahana azy izany amin’izao.
R. Nd.
Notontosaina tetsy amin’ny foibe Yas Andraharo, omaly, ny fankalazana ny maha tompondakan’i Afrika an’i Madagasikara nandritra ny fifanintsanana « jeux FifaE » 2026 natao tany Maroc, ny 27 – 29 aogositra lasa teo. Notoloran’ny Yas Madagascar vola 1 tapitrisa Ariary avy i JZ Rayan sy Roberto SK, Malagasy niaro ny voninahi-pirenena, taorian’io vokatra tsara io. Araka ny fanadihadiana natao tamin’izy roa lahy, mbola miandry azy ireo ny fiadiana ny ho tompondaka maneran-tany izay hatao any Arabia Saodita, ny volana oktobra ho avy izao. I Madagasikara sy Maroc no solontenan’i Afrika amin’izany. Nilaza izy ireo fa mitohy ny fanazaran-tena sy ny fanomanana, satria firenena efa manana traikefa sy fanta-daza amin’ity FifaE ity no hiatrika izany.
Nomarihin’izy ireo fa tanjona ny hahatonga ny anaran’i Madagasikara ho re eo amin’ny sehatry ny FifaE maneran-tany. Hiezaka ny haka an’io amboara maneran-tany io, hoentina mody eto an-tanindrazana, izy ireo. Ampahafantarina fa anisan’ireo masoivohon’ny Yas, nanomboka ny taona 2025, i JZ Rayan. Taorian’io, nanangana ny ekipan’ny Ferox, izay ahitana an’i JZ Rayan sy Roberto SK ny orinasa, niaraka tamin’ny Soka 42 sy ny Mass’in, izay ahitana an’izy roa lahy.
Fitia Randria
Mpilalao telo avy eto an-toerana no tafiditra anaty lisitry ny Barean’i Madagasikara. Voafantina mialoha ny fotoana izy ireo hiaro ny voninahi-pirenena. Hiatrika ny fifanintsanana “Can 2027”, ihaonana amin’i Nigeria sy i Tanzania.
«Telo aloha no fantatra…». Araka ny filazan’ny loharanom-baovao iray, omaly, tafiditra anatin’ireo mpilalao voafantina mialoha, nahazo taratasy “pré-convocation”, hiatrika ny fampivondronana ny Barea i Bono sy Andy ary i Rado, mpilalaon’ny Disciples FC Vakinankaratra. Ny ekipa malagasy izay hifanandrina amin’i Nigeria sy i Tanzania mandritra ny andro voalohany sy faharoa. Fifanintsanana hiadiana ny tapakila hiatrehana ny fiadiana ny ho tompondakan’i Afrika, “Can 2027”, izy ity.
Tsara ny mampahatsiahy fa tafiditra tao anatin’ireo mpilalao nantsoin’i Corentin Martins, mpanazatra Barea, niatrika ny lalao ara-pirahalahiana natao tany Maroc, ny volana jona lasa teo izy telo lahy ireo. Marihina fa i Andy sy Rado dia manatevina ny ekipan’ny CFFA Andoharanofotsy, izay hihaona amin’ny Lijabatho FC Lesotho. Fihaonana tafiditra anatin’ny fifaninanana afrikanina “ Ligue des Champions Caf”.
Mpilalao vaovao… ?
Hatramin’ny omaly, tsy mbola nisy ny lisitra ofisialy navoakan’ny Federasiona malagasin’ny baolina kitra (FMF) fa samy miandry izany ny mpankafy. Raha ny siosion-dresaka mandeha, mety hisy mpilalao vaovao voaantso ho ao anaty ekipam-pirenena. Ampahafantarina ihany fa ny 25 septambra ho avy izao, ao amin’ny Kianjan’ny Godswill Akpabi Nigeria no handray an’i Madagasikara i Nigeria. Efatr’andro aorian’io kosa, hampiantrano ny ekipa nasionaly tanzaniana, ao amin’ny Kianjan’ny Honneur de Meknès Maroc, ny Barea.
Fitia Randria
Tsy handroso i Madagasikara raha tsy homena fahefana hitantana ny fiarahamonina misy azy sy ny harena ao aminy ny fokonolona eny ifotony. Io ny fanehoan-kevitry ny filohan’ny antoko Fandrosoa faritsy iaby ho an’i Madagasikara (Fy M), Raderanirina Sandrison Daniela, izay efa kandidà ho filohan’ny Repoblika tamin’ny 2023. Ny olona miaina ny fiainana andavanandro no mahalala izay tokony hatao.
Niantso ny mpiasam-panjakana tsy hanao tandrevaka ny asa ny mpanolotsaina avo eo anivon’ny Fiadidiana ny Fanavaozana, ny kolonely Andriamiarisoa Gervais, nitafa mivantana tamin’ireo tomponandraikitra isan-tsokajiny tany Antsiranana, Faritra Diana, afakomaly. Tokony hohajaina ireo lalàna amam-pitsipika mifehy ny asam-panjakana, indrindra ny ora fiasana. Eo koa ny fikirakirana sy fanomezana ara-potoana izay taratasy ilain’ny vahoaka, hisorohana ny kolikoly.
Nihaona tamin’ny minisitra misahana ny Fanavaozana, Razafimanantsoa Hanitra, afakomaly, ny iraky ny Fikambanana iraisam-pirenena frankofonia (OIF), notarihin’ny manampahaizana manokana momba ny fifanarahana sy fanelanelanana iraisam-pirenena ary ny fampihavanana, i Thierno Ba Demba Diallo. Voaresaka ny amin’ny firosoan’i Madagasikara amin’ny fanavaozana na fanorenana ifotony. Eo koa ny fanohanan’ny OIF ny dingana ho amin’izany.
Mazava kosa ny finiavana, hatreto! Efa miaka-dapa sy miara-midinika amin’ny Filohan’ny Fanavaozana ny hery velona rehetra na ireo nosokajiana ho “forongony” iringiriny aza. Tsy hidirana lalina izay voambara any anatin’ny fifandaharana sy ny fifanakalozan-kevitra. Ny zava-dehibe aloha, mivoaka miabo ny sary ho an’ny mpitarika ny Fanavaozana. Efa betsaka rahateo ny resaka mandeha amin’ny kajikajy fa tsy misy afaka ny hitsipaka kosa fa mety ilay mifampiresaka.
Zava-dehibe tamin’ny Malagasy ny fihavanana. Naleony mihitsy very tsikalakalam-bola, taloha. Ny soa anefa fianatra! Tsy misy tokony ho sakana tsy ahafahana miroso amin’ny famerenana ireo soatoavina sy fomba amam-panao hita fa tsara sy nahatsara fiarahamonina. Ny alika rahateo no jamban’ny taolana, Raolombelona jamban’ny vola. Mila manova fomba fisainana sy fahaiza-miaina ny mpiantsehatra politika isan-tsokajiny.
Mifanindran-dalana amin’izay ny tokony hijoroan’ny mpanao politika amin’ny etikany. Tsy sanatrian’ny vava ka ho baikobaikoin’ny tombontsoa dia hamadika namana. Efa nanao ezaka lehibe, nametraka dingana hafa mihitsy ny fitondrana. Tsy tokony hisy ny hanao volo manoha -randrana. Na mody mihavana, saingy manao kibay an-kelika. Tsy tokony hifanosi-bohontanana intsony na inona na inona loko politika. Tsy ny safidy manokana no hanimbana ny soa ho an’ny besinimaro.
Tsy ny ivelan’ny fanavaozana ihany anefa no mila mampiseho izay finiavana hiavana izay. Iaraha-mahita fa mipoipoitra sy maniry toy ny anana ny fikambanana, vondrona na vovonana mpanohana fitondrana. Tsy hay mazava intsony, iza no manao inona? Ny anarana no hany samihafa fa ny foto-kevitra ijoroana, iray ihany: Manohana ny Kly Randrianirina Michaël, filohan’ny Fanavaozana sy ny fitondrana? Manaja sy miondrika eo anatrehan’ny fitsipika apetraky ny fitondrana.
r.r
Nankatoavina sy nosoniavin’ny Praiminisitra lehiben’ny Governemanta, Rajaonarison Mamitiana, omaly, ny taratasy mirakitra ny anaran’ireo mpikambana ao amin’ny Komity teknika ho an’ny fikaonandoham-pirenena, araka ny didim-pitondrana laharana faha-29037/2026. Miisa 39 izy ireo no mandrafitra izany komity izany, mitsinjara amin’ny sokajy samihafa. Voasolo tena ny andrimpanjakana voakasika, ny rafitra isan-tsokajiny, ny fiangonana sy antokom-pinoana, mpikambana na tsia eo anivon’ny FFKM. Anarana anisan’ny ao anaty lisitra, ny pasteur Mailhol André Christian.
Manana solontena ny fikambanana amin’ny sehatra tsy miankina, ahitana ny federasionin’ny manana fahasembanana, raiamandreny ara-drazana, ahitana solontena isam-paritra. Ao koa ny fiarahamonim-pirenena. Manana anjara toerana ao anatin’ny komity teknika ihany koa ny vondrona fikambanana tanora, izay avy amin’ny faritra rehetra manerana ny Nosy.
Ankoatra ny komity teknika, misy koa ireo mpikambana mandrafitra ny filankevi-pitantanana izay efa natolotra tamin’ny fanomezana ny dingana mahakasika ity fikaonandoham-pirenena ity, teny amin’ny Village Voara Andohatapenaka. Anisan’ny voatendry tamin’izany ny Praiminisitra teo aloha, Ramandimbiarison Zaza sy ny mpamakafaka politika, Zafimahova Serge.
Tsiahivina fa hanomboka ny 14 septambra ny dinika eny ifotony, eny anivon’ny kaominina. Hitohy eny anivon’ny distrika ary ny faritra izany avy eo. Ny volana marsa 2027 kosa ny dinika nasionaly ary ny volana mey 2027 no hanolorana ny fehin-kevitra.
Mi.Raz
Samy manana ny ambarany ny mpanao politika mahakasika ny federalisma. Misy ny resy lahatra fa vahaolana hoenti-mampandroso izany. Misy ny manamafy fa ho fototry ny adim-poko izy io.
“Tsy zaka ny hoe federalisma. Hisy governemanta firy hatao isam-paritra? Nefa mahantra ny firenena… Aiza ny vola enti-manana an’izany?”. Io ny fanehoan-kevitry ny filohan’ny Teza, Rakotoamboa Jean-Louis, ny amin’izay rafitra hitantanana an’i Madagasikara. Ny fanjakana tokana aza tsy zaka ny fampandehanan-draharaha, fa indramana any amin’ny Banky iraisam-pirenena. Tsy zakan’ny firenena ny governemanta isam-paritany na Faritra. Tsy ny fahalehibeazana jeografika fa foko no nizarazaran’ny Frantsay ny Faritany enina, tadiavin’ny sasany ho Faritany mizaka tena. Tsy mety izany fa lasa miady isam-poko… Mavesatra be loatra ny rafitra eto Madagasikara: fokontany, kaominina, distrika, Faritra, Faritany. Roa ihany izany any Eoropa: faritra sy kaominina. Tokony ho vondrom-bahoaka itsinjaram-pahefana ny fokontany.
“Fanamafisana ny firaisam-pirenena ny federalisma”, hoy kosa ny depiote tsy miankina voafidy tany Ikalamavony, Matsiatra Ambony, Rakotoniaina Pety. Rehefa omena fahefana ara-bola sy fitantanana manapaka ny Faritra ka mandroso, izay vao tena hihamafy ny firaisam-pirenena. Raha tohizana ny fanambakana tao anatin’ny 50 taona hoe fitsinjaram-pahefana tena izy nefa 5% ihany ny tetibola omena ny Faritra, tsy misy hanaiky an’izany: vao mainka hiady ny samy Malagasy. Mahatsapa ny olona fa nandritra ny 50 taona, tsy nampandroso azy ny fanankinana ny fahefana tamin’ny olon-tokana. Fomba ilazan’ny isam-paritra ny faniriany te handroso ny hoe federalisma. Mila fahefana ara-bola sy ara-pitantanana tonga eny ifotony izany. Tsy misy olona te hizarazara ny Malagasy izany eto, fa leon’ny fahantrana ny olona sy tsy manaiky ambakambakaina.
Ny fikaonandoham-pirenena no ho tompon’ny teny farany? Na ny vahoaka…
R. Nd.
Voasambotra ny lehilahy iray zanak’ilay ramatoa nitondra vola sandoka tao Vohiposa, kaominina Ambohimahasoa, ny alarobia 2 aogositra teo. Nahatrarana vola sandoka 20 000 Ar miisa 15 ity renim-pianakaviana ity. Tafaporitsaka nandritra ny fisamborana ny zanak’ity farany. Voasambotra ilay lehilahy taorian’ny fikarohana.
Saron’ny zandary ny rongony 600 kg notaterin’ny lehilahy miisa 40 tao amin’ny fokontany Ambario, kaominina Antsahabe, distrikan’Antsohihy, afakomaly. Nandositra ireo mpitatitra rehefa nahatazana ny mpitandro filaminana avy ao amin’ny vondron-tobim-paritra Sofia. Tavela ny entana rehetra.
Notanana vonjimaika any am-ponja, omaly, ny lehilahy iray nahatrarana fonosana rongony teny amin’ny fokontany Ankazotoho, kaominina Anosizato. Nogiazana ny rongony rehetra.
Hitory ny mpamilin’ny fiara nandona ka nitarika tamin’ny famoizana ny ain’ilay raim-pianakaviana mpitondra taxi-moto ny fianakaviany. Naratra mafy ka very ra be loatra, namoy ny ainy ity mpanao taxi-moto tra-doza teny Nanisana ity, ny alarobia lasa teo.
Araka ny filazan’ny loharanom-baovao iray eo anivon’ny klioba CFFA Andoharanofotsy, omaly, fantatra izao fa anio hariva no hanainga hihazo ny Nosy Maurice, ny delegasiona sy ny mpilalao. Hiatrika ny lalao mandroson’ny fiadiana ny ho tompondakan’i Afrika, ho an’ireo klioba izy ireo. Ny ekipan’ny Lijabatho Lesotho moa no hifandona amin’ity ekipa ity.
Hotanterahina any Afrika Atsimo ny lalao roa, mandroso sy miverina, izay hihaonan’ny Barea, vehivavy sy ny Bafana Bafana, mandritra ity dingana faharoan’ny fiadiana ny tapakila hiatrehana ny Lalao Olympika 2028 ity. Hatao ny 9 oktobra ny fihaonana mandroso ary ny 13 oktobra ny lalao miverina.
Mpitsara miisa sivy mianadahy manaraka fiofanana karakarain’ny Federasionina malagasin’ny kick boxing, etsy Ampefiloha, amin’izao fotoana izao. Raha ny fantatra, hifarana ny zoma ho avy izao ny hetsika. Avy amin’ireo ligy Analamanga, Toamasina, Morondava ary Antsirabe ireto mpiofana ireto.
Hampiantrano ny fifaninanam-pirenena ho an’ny sokajy U18, lahy sy vavy, taranja basikety ny ligin’Atsimo Andrefana. Hotanterahina ny 12 ka hatramin’ny 20 septambra ho avy izao izany. Navoakan’ny Federasionina malagasy (FMBB) tao
amin’ny tambajotran-tseraserany, omaly, ireo ekipa hiatrika izany. Ligim-paritra 13 no hiady izay ho lohany ka ligy 6 amin’ ireo no manana solontena lahy sy vavy fa ny ambiny kosa sokajy lehilahy fotsiny. Na eo aza izany, misy manao fitarainana ireo Ray aman-dreny satria ao anatin’ny fanombohan’ny taom-pianarana ny fifaninanana ka misy ireo ankizy tsy afaka ny hiatrika izany.
Ankoatra izay, mitohy ihany koa ny fifaninanana ho an’ny U20, lahy sy vavy, hatao any Matsiatra Ambony. Raha ny vokatra ny talata lasa teo, ho an’ny lehilahy. Mbola misongadina ny Cosfa, nandresy ny DCA tamin’ny isa 78 no ho 61 ary ny ST Michel nandavo ny Pintade, 74 no ho 56. Ho an’ny sokajy vehivavy, manohy ny fahombiazany hatrany ny Pintade, nanilika ny Fandrasa, 63 no ho 38 ary ny MB2All nandresy ny Dunamis, 48 no ho 37.
Tompondaka
Hotontosaina eny amin’ny Complèxe sportif Vontovorona, ny 29 septambra hatramin’ny 4 oktobra ho avy izao ny fifanintsanana eo amin’ny taranja handball, « IHF Trophy », ho an’ny faritra fahafito, sokajy vehivavy « Séniors ». Ankoatra an’i Madagasikara mampiantrano, miisa dimy ireo nosy hifanintsana amin’ izany. Anisan’izany i La Réunion, Mayotte, Comores, Maurice ary i Seychelles.
Efa ao anatin’ny fanomanana ny ekipa nasionaly handrafitra ny Akion’i Madagasikara ny Federasionina malagasy amin’izao fotoana izao. Efa mandeha ny fitiliana ireo mpilalao mandritra ny fifaninanana nasionaly izay tontosaina eto an-dRenivohitra, hatramin’ny 9 septambra ho avy izao. Izay tafavoaka amin’ ity fifanintsanana faritra fahafito ity no hiatrika ny fihaonana kaontinantaly.
Ankoatra izay, afaka roa andro, hiatrika ny fiadiana ny ho tompondakan’i Afrika, sokajy “juniors”, lehilahy, hatao any Côte d’Ivoire, ny 5-12 septambra ho avy izao, ny Akio. Tsiahivina fa firenena efa voky traikefa avokoa ny iray vondrona amin’ny Malagasy. Ahitana an’ i Algerie, Angola ary i Nigeria.
Fitia Randria
Hiatrika ny fiadiana ny ho tompondaka maneran-tany (World championships 2026), amin’ny taranja billiard, ny Malagasy afaka iray volana. Fihaonana hatao any Cape Town, Afrika Atsimo. Firenena maherin’ny 40, avy amin’ny kaontinanta dimy, no hiady ny lohany amin’izany.
Hotanterahina ao Bellville, Velodrome Cape Town, Afrika Atsimo, ny fiadiana ny ho tompondaka maneran-tany (World championships 2026) amin’ny taranja billiard. Hanomboka ny 23 oktobra ka hatramin’ny
1 novambra izany, izay karakarain’ny International Blackball Federation (IBF).
Ankoatra an’i Afrika Atsimo, mpampiantrano, anisan’ireo handray anjara i Madagasikara. Tsy vao izao akory ny Malagasy no hiatrika izany fa efa nanana solontena tany Malte, ny taona 2024. Maro ireo firenena andrarezina ho tonga ao Cape Town amin’ity fiadiana ny ho tompondaka maneran-tany ity. Hanana solontena betsaka indrindra amin’izany ny avy any Eoropa. Anisan’izany i France, Espagne, Italie, Allemagne, Angleterre, Pays-Bas, Suède, raha tsy hitanisa afa-tsy ireo. Hanana solontena ihany koa i Asie, izay manana mpilalao kalaza toa an’i Viet-Nam izay efa indroa nandrombaka ny medaly volamena teo amin’ny isan-tarika. Tsy ho diso anjara amin’ity koa ny kaontinanta afrikanina, izay vao nahavita ny fiadiana ny ho tompondaka ny fiandohan’ny taona. Hifaninana amin’izany i Egypte, Tanzanie, Kenya, Zimbabwe, Ouganda sy ireo firenena magrebianina hafa. Hisy mpifaninana koa ry zareo avy any Amerika.
Fifaninanana ho an’ny lahy sy vavy ity hatrehina ity izay hisy sokajin-taona maro. Eo ny U15, ny U18 sy ny U23. Ankoatra izay, hisy koa ny “senior” sy ny “Masters” ary ny “Grandmasters”. Lalao ho an’olon-tokana sy olon-droa ary ny isan-tarika no hifaninanana amin’ity fiadiana ny ho tompondaka maneran-tany ity. Marihina fa misy fifaninanana mifanindran-dalana amin’ ity ihany koa hatao any Angleterre, karakarain’ny World Pool-Billiard Association (WPA).
Tompondaka
Misokatra ny fifaninanana hidirana amin’ny taona voalohany ao amin’ny Institut national de promotion formation Ivato. Lalam-piofanana maro no hita
amin’izany, toy ny : Mécanique automobile, Génie mécanique et Maintenance industrielle, Génie frigorifique, Électrotechnique ; Électronique et informatique industrielle, Finances et comptabilité, Informatique de gestion sy Informatique, Maintenance et Réseaux. Ny 28 hatramin’ny 30 septambra 2026 izao ny datin’ny fifaninanana.
Manolotra ny “Science Hack Day 2026”, andiany faha-11, ny Centre d’information et de documentation scientifique et technique (CIDST) sy ny UniPod. Hotanterahina ny 25, 26 ary 27 septambra ho avy izao, ao amin’ny CIDST Tsimbazaza ny hetsika. Sehatra ho an’ireo mpianatra, mpikaroka, mpampianatra, mpamorona rindranasa, mpandrafitra endrika niomerika ary ireo liana amin’ny fanavaozana sy ny
teknolojia. Hanehoany ny fahaiza-mamorona sy ny talentany. Mandritra ny 48 ora tsy ankiato, hamolavola tetikasa vaovao sy vahaolana mivaingana azo hampiharina, mampiasa ny teknolojia niomerika ho tombontsoan’ny fiarahamonina, ireo mpandray anjara. Fahasalamana, fanabeazana ary fampandrosoana
ara-tsosialy ny lohahevitra ifotorana. Azo atao amin’ny alalan’ny rohy bit.ly/shd2026 ny fisoratana anarana izay hifarana ny 20 septambra ho avy izao.
Maro ny hetsika fampahafantarana ireo karazana oniversite hahafahana manohy fianarana ho an’ireo tanora vao afa-panadinana bakalorea farany teo. Nisy tetsy Mahamasina, Ankorondrano, Ankatso…
Marolafy ny karazana tolotra amin’ireo lalam-piofanana isan-karazany. Mihodinkodina eo amin’ny fitantanana sy ny varotra, ny informatika, lalàna sy ny tontolon’ny fizahantany anefa ny fampianarana amin’ireo oniversite an-jatony.
Tena mahasarika ny tanora ny hanohy fianarana any ivelan’i Madagasikara. Maka diplaoma any amin’ireo firenena matanjaka ary hiasa any mihitsy. Maro ny antony mahatonga ny safidin’izy ireo. Anisan’izany ny fahateren’ny sehatr’asa misy sy ny karama ambany omen’ny orinasa kanefa ny rondoha nianarana lasa tsy misy vidiny.
Canada, Inde, Allemagne, Maurice, France no tena mahasarika ny ankizy. Amin’ireo firenena ireo rahateo no misy oniversite manome vatsim-pianarana sy manana oniversite eto Madagasikara miara-miasa aminy.
Tsy natao ho an’ny rehetra anefa ny fianarana any ivelany fa lafo ny saram-pianarana sy ny sivana amin’ireo sekoly ambony.
Tatiana A
Nahatsiaro ireo ankizy zanaky ny fianakaviana sahirana mianatra sy beazina etsy amin’ny
Fifanampiana Centre Rassoul Akram (FCRA) Ankazomanga ny Fondation Axian, omaly. Ankizy 400 ao an-toerana sy any Manakara no hisitraka kojakojam-pianarana amin’izao ankatoky ny fidiran’ ny mpianatra izao.
« Hanamaivanana ny fahasahiranan’ny ray aman-dreny amin’izao fidiran’ny mpianatra izao ny tohana », hoy ny fanazavana nentin-dRavelonjato Claudia, tomponandraikitra ao amin’ny Axian.
Hitohy amin’ireo sekoly mpiara-miasa hafa ny hetsika fizarana amin’ity herinandro manontolo ity, raha ny fanazavana hatrany. Anatin’izany ireo akany mitaiza zaza kamboty sy sahirana. Miasa amin’ ny sehatry ny fanabeazana mihitsy ny Axian ary efa sekoly 420 no tafatsangana sy nanaovana fanavaozana goavana manerana ny Nosy. Mitohy ny asa sosialy fanohanana ireo sokajin’olona marefo sy ireo fikambanana mijoro amin’ny fiahiana ny sahirana.
Ho an’ny Fifanampiana Centre Rassoul Akram, « marobe ireo zanaky ny fianakaviana eny amin’ny manodidina no mianatra ao an-toerana », hoy Rakotoarivony Haingo, mpandrindra ny FCRA. Misy ihany koa ireo kilasimandry mihitsy. Vao nisokatra tamin’ ity taona ity ny FCRA any Nosy Be sy Antsiranana.
Tatiana A
Nanomboka niverina niasa sy namokatra indray ny orinasa Ambatovy, ny volana jona, taorian’ny fanarenana ireo fotodrafitrasa simba nandritra ny fandalovan’ny rivodoza Gezani tao Toamasina, ny volana febroary lasa teo.
Azo ambara fa ao anatin’ ny fotoan-tsarotra ny orinasa, satria miakatra ny vidin’ny akora fototra ilaina amin’ny asa nefa ny vokatra hamidy tsy manaraka izay. Mitombo ny masonkarena, saingy mitohy hatrany ny hetsika sosialy sahanin’ny orinasa hatramin’izay. Laharam-pahamehana ho azy ireo ny fahasalamana, ny fanabeazana ary ny fanohanana ny velontenan’ny mponina any amin’ny faritra iasany. Tafiditra ao anatin’ny fanatsarana ny fari-piainan’ny vahoaka ny fampisitrahana rano madio fisotro, satria voakasika ny fahasalamana, ny fidiovana ary ny fanamorana ny fiainana amin’ny andavanandro. Mihena ny fotoana lany amin’ny fantsakana rano lavitry ny tokantrano.
Ny volana aogositra lasa teo, nahazo rano vokatry ny fotodrafitrasa naorin’Ambatovy ny mponina ao amin’ny fokontany Ampitambe, ao amin’ny distrikan’i Moramanga. Olona hatramin’ny 2 700, mivelona amin’ny tanàna efatra manodidina, no afaka mikirakira rano isan’ andro, ampiasaina amin’ny fiainana andavanandro sy ny fivelomana.
Taorian’ny fandalovan’ny rivodoza Gezani, nanome kojakoja ilaina amin’ny fiainana andavanandro milanja 60,5t, notsinjaraina amin’ny vondrom-piarahamonina marefo ao Toamasina, ny orinasa. Nanampy tamin’ny fanadiovana ny tanàna koa izy ireo tamin’ny fanetsehana olona 750 nandritra ny 10 andro. Hetsika nentina nanokafana ny lalana sy hiarovana ny fahasalamana.
Anisan’ny niharam-pahavoazana lehibe koa ny CHU Analankininina vokatr’izany ka nanolotra Vata mpihary herinaratra ho an’ny sampana misahana ny fitsaboana ny zaza Ambatovy. Mpikambana feno amin’ny vondrom-piarahamonina misy azy ny orinasa ary manohana ny fanarenana an’i Toamasina.
Vonjy
Nosy Sakatia souhaite renforcer son potentiel écotouristique grâce à ses richesses naturelles encore préservées. Les populations vivent principalement de la pêche et de l’artisanat, mais le tourisme ouvre de nouvelles perspectives pour l’économie locale.
L’îlot bénéficie d’un statut d’aire protégée marine et terrestre dans la Diana. Il couvre environ 600 hectares et s’étend sur six kilomètres de longueur. L’île compte trois villages : Ampasindava, Ampasimena et Antanabe.
La richesse marine constitue l’un des principaux atouts de Nosy Sakatia. Les tortues marines figurent parmi les espèces emblématiques de ce patrimoine. Des plages de ponte protégées les accueillent. « Les tortues marines constituent une richesse naturelle qui distingue Nosy Sakatia », souligne la présidente du « Vondron’olo Ifotony – Regroupement des acteurs pour la sauvegarde de l’Île Sakatia » (VOI Rasis), Be Elisa Laurie. « L’écotourisme peut créer des emplois, générer des revenus et améliorer les conditions de vie », affirme-t-elle.
Les récifs coralliens figurent également parmi les ressources à préserver. Orchidées, oiseaux et lémuriens enrichissent la biodiversité locale, tandis que mangroves et forêts complètent ce patrimoine. Cette diversité offre plusieurs possibilités pour développer un tourisme respectueux de l’environnement.
Transfert de gestion
La nouvelle convention de transfert de gestion renforce cette orientation. Le transfert initial aux communautés de base remonte à 2002. La troisième reconduction a été signée le 15 juillet pour cinq ans, jusqu’en 2031. Cette période accorde une place accrue à l’écotourisme.
Pour le premier adjoint au maire de Nosy Be, Masaoudy Aly Amady, l’enjeu dépasse Sakatia. « Les ressources naturelles de Sakatia appartiennent à Madagascar tout entier », rappelle-t-il. Protéger et gérer durablement ces richesses devient une nécessité. « Nosy Be attire déjà de nombreux touristes et cette activité améliore les conditions de vie », ajoute-t-il.
Le projet Gestion des écosystèmes côtiers du paysage Baie d’Ambaro, Tsimipaiky, Ampasindava et archipel de Nosy Be (Gec Batan) accompagne les communautés. Il cherche à concilier conservation des ressources, développement économique local et bien-être des populations.
Le défi reste à préserver les écosystèmes et, non des moindres, permettre aux communautés d’en bénéficier directement. Ce, sachant que Nosy Sakatia dispose de multiples atouts pour faire valoir un modèle d’ecotoursime communautaires. « La priorité reste une gestion durable des ressources pour les générations futures », insiste Be Elisa Laurie.
Arh.
Le VOI Rasis veut améliorer sa gouvernance et sa gestion des ressources naturelles de Nosy Sakatia. Du 21 au 26 août, dix représentants de la communauté ont effectué une visite d’échange à Ambalavao Fianarantsoa. La délégation, composée des membres du VOI, des femmes, des guides, des pêcheurs et des techniciens, a rencontré le VOI Anja Miray et la Coba Tantely de Tsaranoro. Ces deux communautés disposent d’une expérience reconnue en gestion communautaire et en tourisme durable.
À Anja, la délégation a observé une gouvernance participative et une gestion associative transparente. Les revenus touristiques financent notamment des investissements au bénéfice des villages membres. À Tsaranoro, la communauté associe la protection des ressources naturelles et des activités touristiques. Les recettes permettent d’entretenir les infrastructures et de financer plusieurs actions villageoises. Les opérateurs touristiques locaux font systématiquement appel à la main-d’œuvre locale.
« Cette expérience nous apporte de nouvelles pistes pour améliorer notre organisation », explique Be Elisa Laurie, avant de préciser : « Nous devons protéger nos ressources terrestres et surtout nos richesses marines ». La gestion de Sakatia reste complexe en raison de cette double dimension et la présidente du VOI compte partager les enseignements de la mission avec les autres membres. Le projet Gec Batan accompagne cette démarche de renforcement des capacités.
La démarche bénéficie du financement du Fonds français pour l’environnement mondial et encourage surtout les communautés à apprendre directement les unes des autres. « La réussite dépendra d’une motivation commune : pour la communauté, par la communauté et avec la communauté », conclut Be Elisa Laurie.
Arh.