Anisan’ireo nandray anjara fitenenana tamin’ny fihao­nambe iraisam-pirenena « Con­fé­rence internationale » nokarakarain’ny « Internationale dé­mocrate centriste IDC-CDI » aty Afrika ny filoha nasionalin’ ny antoko Mala­gasy miara-miainga, Andria­nai­narivelo Hajo. Nambarany, tamin’izany, ny andraikitry ny tanora. « Tena ilaina amin’ny fanorenana de­mokrasia ma­tanjaka sy maharitra izy ireo. Maro an’isa ny tanora ary loharanon-kery lehibe amin’ny fanavaozana, ka tsy tokony ho mpitazana fotsiny », hoy izy. Nanteriny fa anisan’ny mpandray anjara feno amin’ny fanapahan-kevitra politika sy amin’ny lafiny sosialy ary koa ny toekarena eto amin’ny firenena ny ta­nora.
Ankoatra izany, anisan’ny nifantohana tamin’izao adihevitra eo anivon’ny IDC-CDI izao ny momba ny demokrasia aty Afrika. Nohamafisin’ny filoha nasionalin’ny MMM fa tsy fanaovana fifidianana fotsiny ihany ny demokrasia. « Mi­taky Andrimpanjakana mahaleo tena sy fitsarana tsy miangatra izany », hoy ihany izy. Nanteriny fa ilaina ao anatin’ izany ny fitantanana mangarahara sy ny fahalalahana ma­neho hevitra ary ny rafitra mpanara-maso mahaleo tena.
Tsiahivina fa filoha lefitry ny IDC-CDI Afrique, Andria­­nai­narivelo Hajo amin’izao fo­toana izao ary anisan’ny niara-niatrika ny fivoriana taminy tany Paris, Frantsa, ny mpandrindra ny MMM any Eoropa, ny Dr Todizara De­siré.

Synèse R.

Tontosa ny 21 janoary teo, tao amin’ny Port Academy Center Toamasina, ny famindram-pitantanana, hisahana ny orinasa misahana ny Seranan-tsambon’i Toamasina (Spat). Nitarika ny fotoana ny minisitry ny Fitaterana (MTM), Raharisone Jean Crescent.

Tale jeneraly vaovao hitantana ny Spat Ran­driam­bahoaka Heritiana Ani­cet. Notsipihiny fa « fanehoana ny fifanohizana amin’ny raharaham-panjakana ny fifandim­biasan-toerana, toy izao fitantanana ny seranan-tsambon’i Toamasina izao. Tsy ohatry ny fitantanana orinasa tsotra, fa foiben’ny fifanakalozana ara-barotra satria vavahadin’ny fanafarana sy fanondranana entana. Iankinan’ny fifanina­nana ara-toekarena. Fanamby lehibe horaisiko ireo tetikasa lehibe, manampy ny asa andavanandro, ao anatin’ny fitantanana mangarahara, atokisan’ ny mpiara-miombon’antoka ».
Niorina ofisialy ny taona 1927, raha ny taonjato faha-19 no efa nisokatra nifanakalo­zana ara-barotra tamin’ny any ivelany ny seranana ao an-toerana. Tale jeneraly faha-14, mitantana ny seranan-tsam­bon’i Toamasina, Randriamba­hoa­ka Heritiana Anicet. Ni­tantana ny Spat, nandritra ny 17 taona (2009-2026), ela indrindra, i Avelin Christian Eddy, DG faha-13.

Fanitarana
Tetikasa goavana atao ao amin’ny seranan-tsambon’i Toamasina ny fanitarana azy, tohanan’ny Fiaraha-miasa japoney, Jica, nanomboka ny taona 2018. Mitentina 639 tapitrisa dolara ny asa, anisan’ny goavana indrindra aty Afrika, ka avy amin’ny Jica ny 65% (411 tapitrisa dolara) ary avy amin’ ny fanjakana malagasy ny 35% (227 tapitrisa dolara). Anisan’ ny asa goavana atao ny fanajariana velaran-tany 15 ha, hanatobiana ny kaontenera. Hitarina hatrany amin’ny 756 m ny halavan’ny toerana fandraisana ny sambo (quai) ary halalinina ho 16 m ny toerana fandraisana ny sambo vaventy.

Sajo sy Njaka A.

Miorim-paka, misy fototra fa mivelatra ihany koa. Izay no lalan-tsaina nitondran’i Solofo ny tarika Gaspira. Ho an’ireo efa nahalala ny mozikan’ny tarika sy ireo liana te hahafantatra, hisy ny seho an-tsehatra voalohany hotontosain’izy ireo ny zoma 23 janoary izao, manomboka amin’ny 8 ora alina, etsy amin’ny La Teintu-rerie Ampasanimalo. « Tsy misy vidim-pidirana satria ilay fampahafantarana ny mozi-kan’ny tarika Gaspira mihitsy no tanjona amin’io fotoana io », hoy ny nambaran-dRa­solofomanana Alfred Léonard, fantatry ny maro eo amin’ny tontolon’ny hiragasy amin’ny hoe Solofo Gaspira, ary zana-dRakotoarivo Kavia.
Fototra tokoa mantsy ny hiragasy ho an’ny tarika Gas­pira. Na ny anarana aza, na­laina avy amin’ny hoe « mpihiragasy » navadika. Mety hoe avy amin’ny « gasy pure », izay mbola mamerina any amin’izay fototra izay ihany koa? Fa tsy nijanona amin’ny hiragasy, fa nanampy forona, nanafangaro gadona maro­loko ry Solofo. Efa nampahafantarin’ny tarika teto an-toerana izany, ary efa misokatra amin’ny tsenan’ny mozika hatrany ivelany ihany koa.
Ny taona 2005 mantsy no efa nitsangana ny tarika Gaspira. Efa nahavita rakikira roa, ka ny voalohany nivoaka tany ivelany. Ny faharoa kosa tamin’ny endriny VCD, izay tsy ahitana intsony. Amin’izao fiverenan’ny tarika izao, efa niroso tamin’ny fandraisam-peo izy ireo. Misy ny hira taloha nohavaozin’izy 8 miraha-lahy mandrafitra ny tarika, ampian’ireo forona vaovao nentin’i Solofo. Ito farany izay efa nitendry nanaraka tarika maro, noho izy mahafehy ireo karazan-javamameno rehetra fampiasa anaty hiragasy, toa ny lokanga sy ny zavamaneno tsofina rehetra. Anisan’ireo nitondra an-tsehatra ny hiragasy tany Europe ihany koa, niaraka tamin’ny tarika Raso­a­lalao Kavia.

Zo ny Aina

Anisan’ny ezaka sy fanamby lehibe tanterahin’ny Federasiona mpihiragasy eto Madagasikara ny fanatanterahina adin-kiragasy isan-kerinandro. Hitohy amin’ity taona 2026 ity izany.

Na mbola andro vitsy aza no nanitsahana ny taona 2026, nifanaretsaka ny fanontaniana: « hitohy ve ny Hiragasy goavam-be ?». Na-maly io hetahetan’ny olona maro mpitia hiragasy io ny Fe­derasionina mpihiragasy eto Madagasikara. « Tonga ilay nan­drasana », adin-kiragasy goavana be hifandonan’ny tarika Ramaroson avy any Soanieranabe sy ny tarika Ramilison Tsimakalagy avy any Arivonimamo. Adin-kiragasy hotanterahina etsy amin’ ny Kianja RaPetit Ampefiloha, ao an-damosin’ny Tranom­bokim-pirenena, ny alahady 25 janoary izao, manomboka amin’ny 10 ora maraina.
Ho an’ny mpitia hiragasy, tsara fanombohana ny taona 2026 raha ireto tarika ireto no jerena. Samy manana ny an­drarezina sy ny traikefa ma­tanjaka izy ireo ka rariny raha tsy hifampitsitsy. Azo antoka ihany koa fa hira vaovao tsy mbola henon’ny andaniny sy ny ankilany mpifanandrina no hoenti-dry zareo eny an-kianja.
Fantatra fa iray amin’ireo zavakanto sady fanabeazana, mifono anatra sy fahaiza-miaina, ny hiragasy. Hatramin’izao, izy no anisan’ny mahatana ny hasin’ny teny malagasy sy mampita izany ho an’ny taranaka aty aoriana. Io tranga io no manosika ny Federasio­nina mpihiragasy eto Mada­gasikara, hiantso manokana ny ankizy sy ny tanora ary ny ray aman-dreny hanatrika ny adin-kiragasy tahaka izao.

HaRy Razafindrakoto

Ewetse no anaran’ilay rivodoza niditra ao Itam­polo, Ampanihy, omaly tolakandro. Nihena ny heriny ka vinavinaina ho levona an-tanety. Mitondra rotsakorana mitohy amin’iny faritra atsimon’ny Nosy iny ny rahona miaraka aminy. Iangaviana ny mponina voakasika mba ho mailo satria mety hiteraka ranotrambo sy/na fiaka­ran’ny renirano izany.
Ho fanamafisana ny ady amin’ny Mpox, nisy ny fivoriana fanentanana sy fampahafantarana niarahana tamin’ireo Holafitra, ny mpitsabo, ny farmasiana, ny mpampivelona ary ny veterinera. Tanjona ny hifampizarana traikefa sy hampitomboana ny fahaiza-manaon’ ireo mpisehatra rehetra. Eo koa ny hanamafisana ny fiaraha-mientana amin’ny fisorohana sy fifehezana ny aretina.
Nanolotra fitaovam-pitsaboana ho an’ny CHU JRA ny Pavillon Ste Fleur amin’izao fanamarihana ny faha-50 taonan’ny hopitaly izao. Hanatevina ireo fitaovana efa misy sy hanatsarana ny sehatry ny fitsaboana izay imasoan’ny roa tonta no tanjona.

Homarihin-dRaharimanan­tsoa Hugues amin’ny fampiofanana sy fifampizarana traikefa ny fankalazany ny faha-80 taonany, ny 31 janoary izao. Taranja 4 no hanomezany izany. Eo ny taranja karate-do, Yoseikan Budo, Tai Chi Chuan ary ny Iai Do. Hotan­terahina eny amin’ny Kianja mitafo Ankatso ity hetsika ity ka hizara roa mazava tsara. Ny iray misokatra ho an’ny mpikatroka amin’ireo taranja 4 ireo. Natao ho an’ireo rehetra liana amin’io fampiofanana io kosa ny hafa. Ankoatra ny fampiofanana, hisy koa ny fampisehoana hatao sy hasehon’ireo sekoly 4. Handray anjara mavitrika amin’izany ny Hanshi Raharimanantsoa Hu­gues, 8e dan amin’ny Karate-do, 5e dan amin’ny Yoseikan Budo, 5e dan amin’ny Tai Chi Chuan ary 2 e dan amin’ny Iai Do. Efa maro ireo mpikatroka nandalo teo imasony, nomeny fahalalana ary nizarany traikefa. Izany indrindra no anton’ny fankalazana toy izao, raha ny nambarany, satria maro ny zavatra nanantantara sy niainany tao anatin’izay 80 taona izay.

Mi.Raz

Hotontosaina any Maurice, ny volana febroary ho avy izao, ny fifanintsanana eo amin’ny taranja Taekwondo WT, ho an’ireo firenena aty amin’ny faritra fahafito. Vonona ny handray anjara amin’izany i Madagasikara, ary mikasa ny handefa atleta lahy sy vavy. Ho fanomanana izany, misy ny lalao fitsapana ho an’ireo Malagasy mpikatroka eny amin’ny CFfama Nanisana, ny voalohandohan’ny volana febroary ho avy izao.

Notanterahina teny amin’ny Kianjan’ny Elgeco Plus By-Pass ny lalao nifanandrinan’ny UscaFoot sy ny Elgeco Plus. Tafavoaka tamin’ny isa 3 no ho 2 ny tompon-jaridaina, rehefa nitarika tamin’ny isa 2 no ho 1 ny mpifanandrina taminy, nandritra ny 80 minitra. Tany amin’ny minitra faha-87 sy 90 no nahatafiditra baolina roa, nitondra ho amin’ny fandresen’ny Elgeco, i Tony.

Nosokafana tamin’ny fomba ofisialy ny alahady 18 janoary teo ny “League Tournament School”, tontosaina ao Fianarantsoa. Hetsika iarahana amin’ny Ligim-paritra Matsiatra Ambony, taranja basikety, tarihin’ny filohany Rabariveloarijaona Lovarinasy. Tanjona ny fahaizana miara-milalao sy mampanjaka ny Fair-Play.

Anisan’ny fifaninanana goavana miandry ny mpilalao, amin’ity taona 2026 ity, ny Olympika ho an’ny tanora (JOJ). Fihaonana hotanterahina any Dakar, Senegal, ny 31 oktobra ka hatramin’ny 17 novambra ho avy izao. Hafa tsy toy ny lalao Olympika ho an’ny lehibe izy ity satria tsy misy fe-potoana henjehina na fanasana manokana na fifanintsanana hiadian-toerana hiatrehana izany. Ny komity olympika iraisam-pirenena (CIO) no misafidy ireo taranja isaky ny firenena. Tanjona amin’izany ny handraisan’ny firenena rehetra anjara. Ho an’i Madagasikara, miandry ny fanapahan-kevitra avy any aminy ny amin’izay taranja tian’izy ireo hifaninana. Tsiahivina fa mahatratra 25 ny isan’ireo taranja hifaninana ka anisan’izany ireo efa mahazatra toy ny atletisma, badminton, ady totohondry, ny baolina kitra anaty efitrano, ny handball lalaovina eny ambony fasika. Manampy ireo ny judo, ny lutte eny ambony fasika, ny rugby lalaovina olona 7, ny ping-pong, ny tae-kwon-do, ny tenisy, ny basikety ho an’olona 3. Taranja vaovao kosa ny breaking, ny baseball 5, ny skateboard, ny surf ary ny Wu-shu.

Tompondaka

Nivoaka afakomaly, tao amin’ny tambajotran-tseraseran’ny Federasionina iraisam-pirenena ho an’ny baolina kitra, ny filaharana vaovaon’ireo firenena mifanintsana amin’ity taranja ity maneran-tany. Nisondrotra eo amin’ny laharana faha-104 i Madagasikara na dia tsy nandray anjara tamin’ny Can farany teo aza.

Niakatra laharana iray indray. Na dia tsy niatrika ny fiadiana ny am­boaran’i Afrika farany teo aza ny Barea, nahazo toerana iray teo amin’ny filaharan’ny Fifa. Mipetraka eo amin’ny laharana faha-104 i Madagasikara, ankehitriny, araka ny vaovao navoakan’ity tambajotran-tseraseran’ny Federasionina iraisam-pirenena ho an’ny baolina kitra ity, afakomaly alina. Tsiahivina fa teo amin’ny faha-105 ny ekipa nasionaly malagasy teo aloha. Mipe­traka ao amin’ny satroka faharoa amin’ny antsapaka izay hahafantarana an’ireo mpiray vondrona amin’ny fifanin­tsanana Can 2027, izany i Madagasikara. Mbola aorian’ny Barea kosa, ny nosy rahavavy Comores, izay nisondrotra ho faha-106, taorian’ireny vokatra azony nandritra ny fiadiana ny amboaran’i Afrika farany teo ireny. Tsara ny mampahatsiahy fa teo amin’ny faha-109 izy ireo teo aloha teo.
Ankoatra izay, tafiditra anatin’ireo folo voalohany maneran-tany i Maroc, tompondaka lefitry ny Can farany teo. Lasa laharana fahavalo ao amin’ny Fifa ny Lion de l’Atlas, raha faha-11 ry zareo ny volana desambra farany teo. Miakatra eo amin’ny faha-12 maneran-tany kosa i Sénégal, Tompondaka ny Can 2025.

Mbola baraingo ny momba an’i Corentin Martins
Hatramin’ny nanoratanay, omaly, mbola tsy misy ny fanambarana ofisialy mahakasika ny fitohizan’ny asa ho an’ny mpanazatran’ny Ba­rean’i Madagasikara, i Coren­tin Martins. Afaka 11 andro eo sisa mantsy dia hifarana ny fifanarahana amin’ity frantsay teknisianina ity. Taorian’ny nanafoanana ny Chan man­tsy, hifantoka tanteraka amin’ny Barea A, ny sain’ny Malagasy mpankafy baoliana kitra, ka andrasana izay mety ho fitohizany izany. Araka ny filazan’ny loharanom-baovao iray, vonona ny hanohy ny fifanarahana ny eo anivon’ny Federasionina malagasin’ny baolina kitra, saingy mbola miandry ny fanapahan-kevitry ny fanjakana. Marihina fa iarahan’ny roa tonta misalahy ny fandoavana ny karaman’ity mpanazatra ity.

Fitia Randria

Notontosaina ny faran’ny herinandro teo ny andro faharoa hiadiana ny ho tompondakan’i Madagasikara, taranja baolina kitra, “Pureplay Foot­ball League (PFL)”. Mitarika vonjimaika ao amin’ny kaonferansy atsimo ny Disciples FC Vakinankaratra. Nahazo fandresena fanindroany, 2 no ho 1, nanoloana ny Antimo Re­cord, tany Toliara, izy ireo. Ma­nana isa enina izany ny eki­pan’i Vakinankaratra. Han­dray ny Uscafoot, ao amin’ny Ki­anja Velodrome Antsirabe indray ny Disciples FC, ny faran’ny herinandro ho avy izao. Ny ekipan’ny Kaominina Antananarivo Renivohitra izay hifandona amin’ny Elgeco Plus, anio, eny By-pass. Ma­rihina fa tokony ho natao ny sabotsy lasa teo izy ity saingy tsy tontosa hatramin’ny farany noho ny rotsakorana. Anko­atra izay, misongadina koa ny ekipam-piangonana AS Ste Anne. Nomontsanin’izy ireo, tamin’ny isa 3 no ho 0, ny CosPN­ Analamanga, ekipa vao niakatra divizionina voalohany tamin’ity taona ity. Na­hazo isa telo ho azy tamin’ity andro faharoa ity ihany koa ny Mama FC. Resin’izy ireo, ta­min’ny isa 1 no ho 0 ny CFFA Andoharanofotsy. Ha­tra­min’­ ny ora nanoratanay omaly, tsy mbola misy ny fanapahan-kevitra noraisina mahakasika ny AS Fanala­manga. Ity fa­rany izay tsy handray anjara amin’ny PFL mandritra ity taom-pilalaovana ity.

Fitia Randria

Ho fantatra anio, ny filaharana vaovao an’ny Barean’i Madagasikara, amin’ny Fifa. Tsiahivina fa mety hiova tanteraka io filaharany io, noho izy ireo tsy nandray anjara tamin’ny Can teo nefa ireo laharana ao ambaniny nandray anjara tamin’izany. Anisan’ireo hiakatra laha­rana, ohatra, i Soudan sy i Comores.

Raraka teo amin’ny dingana voalohany, fifanintsanana Open d’Australie, amin’ny taranja tenisy, sokajy vehivavy, ilay Malagasy mizaka zom-pirenena frantsay, Rakotomanga Sarah Tiantsoa. Tsy tafavoaka teo anatrehan’ilay vehivavy laharana voalohany maneran-tany, i Aryna Sabalenka, izy. Ho an’ity Malagasy ity, lalao nahazoana lesona sy traikefa ny fihaonana tamin’i Sabalenka.

Tontosa ny faran’ny herinandro teo, teny amin’ ny La Croisée Andranotapahana, ny fifaninanana ta­ranja Échecs, ho an’ny orinasa na ny “Inter Entreprise”. Ny ekipa avy amin’ny orinasa Huawei no nandrombaka ny fandresena, ny Axian no laharana faharoa ary ny Beys kosa no nahazo ny laharana fahatelo.

Tontosa ny faran’ny herinandro teo, tany Lisbonne, ny fiadiana ny tompondakan’i Eoropa, taranja Jiu-jitsu Breziliana, nandraisan-dRanarivelo Xavier anjara. Teo amin’ny ady faharoa, nanoloana an’ilay mpikatroka laharana faharoa maneran-tany, ity Malagasy mpikatroka ity no resy ka tsy afaka nanohy intsony ny fifaninanana. Nahazo fandresena kosa izy tamin’ny ady voalohany, rehefa nifanandrina tamin’ilay teratany Espa­niola, i Marcos Rodriguez Castors. Nambaran-dRa­nari­velo Xavier fa resy izy tamin’ny ady natrehiny, saingy nahazo traikefa lehibe tamin’ity fifaninanana natrehiny ity. Mpikatroka
efa kalaza maneran-tany avokoa no nifanehatra taminy ary nanome ny tsara indrindra iz. Nisaotra ireo rehetra nanohana azy sy nankahery azy izy ary nilaza fa mbola ho tsara kokoa ny vokatra amin’ny fifaninanana manaraka mbola ho hataony. Mbola any an-toerana moa i Xavier amin’izao fotoana, maka traikefa sy mianatra amin’ireo jiujiukas kalaza.

Mi.Raz

Nikatona tanteraka ny andiany faha-36 amin’ny fiadiana ny ho tompondakan’i Afrika ho an’ny ekipam-pirenena, taranja baolina kitra (Can 2025). Voahosotra ho tompondaka ny Lionan’i Teranga, Sénégal. Ankoatra izay, nahazo “prize money”, mitentina 7 tapitrisa dolara avy amin’ny Kaonfederasionina afrikanina (Caf) ny delegasionin’izy ireo.

Samy nahazo ny anjarany daholo ihany koa ireo ekipa 24 niatrika ny fifaninanana, tamin’ity.
Niverina eo am-pelanta­nan’ny Lionan’i Teranga, Sé­né­gal, indray ny anarana maha tompondakan’i Afrika ho an’ny ekipam-pirenena, ta­ranja baolina kitra (Can 2025). Raha tsiahivina, fanindroany izao no nahazoany izany, taorian’ny taona 2021. Ny ala­hady lasa teo, resin’i Sénégal, tamin’ny isa tokana 1 no ho 0, teo anoloan’ny mpijery azy sy tao an-jaridaina filalaovany, ny Lio­nan’i Atlas Maroc. Fiha­onana notanterahina tao amin’ny Kianja Prince Moulay Abde­llah Stadium, tao Rabat Ma­roc. Baolina nampidirin’i Pape Gueye, teo amin’ny mi­nitra faha-94 amin’ny fanalavam-potoana. Tsy nampoizin’ ireo ma­raokanina an-tapitri­sany nijery mivantana sy na­naraka izany tamin’ny fahitalavitra ny vokatra.
Ankoatra ny amboara sy ny medaly volamena azon’ny Lionan’i Teranga, nahazo lelavola, “prize money”, mitentina 7 tapitrisa dolara na 6,03 tapitrisa euros, eo amin’ny 31 200 000 000 Ariary eo ny ekipam-pirenena senegaley. Nahazo 4 tapitrisa dolara kosa ny Lionan’i Atlas Maroc. Samy no­to­lorana 2,5 tapitrisa kosa ny Voromaherin’i Nigeria sy ny Faraonan’i Egypta, resy teo amin’ny manasa-dalana. 1,3 ta­­pitrisa ny an’ireo tonga teo amin’ny ampahefa-dalana, dia ny Elefantan’i Côte d’Ivoire, ny Voromaherin’i Mali, ny Fen­necs Algérie ary ny Liona tsy voafolak’i Cameroun. 1 tapi­trisa dolara avy ny an’i RD Congo, Mozambique, Afrika Atsimo, Tanzanie, Tunisie, Sou­dan, Burkina Faso ary i Bénin, izay niatrika ny ampahavalon-dalana. 500 000 do­lara avy kosa ny an’ireo nia­trika ny fihodinana voalohany.
Ankoatra izay, voahosotra ho mpilalao mendrika nan­dritra ny Can 2025, ilay senegaley, i Sadio Mané. Naha­ta­fiditra baolina be indrindra ilay maraokanina, i Brahim Diaz, nahafaty baolina 5. Mbola ma­raokanina ihany koa ny mpi­andry tsatoby mendrika, dia i Bono.

Tompondaka

Hisy ny dinika fampahafantarana ny “Alahamadibe taona 465”, ny alakamisy 22 janaory izao, amin’ny 8 ora maraina, etsy amin’ny IKM Antsahavola. Misokatra ho an’ny rehetra izay liana mahakasika ny fomban-drazana amin’ny ankapobeny, indrindra mahakasika ny “Alahamadibe” izy ity, karakarain’ny vondrona Tsy mamorona fa mamelo-ma­so. Tsiahivina fa ny 19 marsa ho avy izao ny ivon’ny fankalazana ny “Alahamadibe”, izay hatao isak’ireo vohitra maro mbola mitana izany.

“Feo”, fampirantiana hafakely hahenoana ny feon’ireo mpanakanto, mpanao politika, olon-tsotra manana ny mampiavaka azy, sns, etsy amin’ny Hakanto Cotemporary Ankadimbahoaka. Hafakely satria nanamarika tantara ireo “Feo” mihodina, ka mamerina tadidy any am-parahatok’ireo mpitsidika, nanomboka ny sabotsy teo. Mifandrary amin’ izany ny talentan’ireo mpanakanto tarihin’i Joël Andrianomearisoa, izay mandrindra ny fampirantiana. Manana hatramin’ny 15 marsa izao izay liana hitsidika izany.

Hisy ny varavarana misokatra ao amin’ny Tranombokim-pirenena Anosy. Hatao rahampitso, manomboka amin’ny 8 ora maraina hatramin’ny 4 ora sy sasany hariva, izy io. Hatao, mandritra izany, ny fitsidihana sy fampahafantarana ireo trano famakiam-boky rehetra ao. Eo koa ny fampirantiana ireo tahirin-tsary mahakasika ireo Malagasy mpanoratra, fanentanana sy kilalaon-tsaina manodidina ny boky sy ny vakiboky. Hofa­ranana amin’ny velakevitra manodidina ny lohahevitra “Ny anjara toeran’ny Tranom­bokim-pirenena amin’ny fampandrosoana ny maha olona sy ny kolontsaina malagasy”, izay iarahana amin’i Radomanantoanina Tahirisoa izany.

Nandritra ny famaranana ny Herinandron’ny asa sosialy tetsy Mahamasina, ny zoma teo, no niantsehatra nizara traikefa tamin’ireo tanora ny minisitry ny Fizahantany sy ny asa tanana, Rafaralahy Lucie. Naneho ny lalantsaina tokony hananana, torohevitra sy fanohanana ireo tanora mahakasika ny fihariana. Tsara ny sehatra fihariana manana loharanom-bola samihafa ary manohana ny asan’Andria­manitra.
Novoiziny tamin’izany fa ilaina ny miainga amin’ny kely eo an-tanana ary ampisaina hitombo izany avy eo. Rehefa mahay mihary tsara ny olona dia hahatoky tena ary ho lasa tomponandraikitra.
Rehefa miroborobo ny fihariana, mizara amin’ny hafa, mampitombo ny manodidina indray ho tonga mahaleo tena. Tonga amin’ny fahampiana sy fananana tahiry ary manana amby ampy rehefa tsara ny fihariana. Eo koa no hanomanana ny fahanterana sy ny fisotroan-dronono.
Tsy tokony hadinoina ao anatin’izany fitomboana amin’ny fihariana izany, ny manome ho an’ny asan’Andriama­nitra sa­tria tanora kristianina FJKM rahateo no nanaovana fifampizarana.
Tanjon’ny hetsiky ny FJKM, nandritra ny Heri­nandron’ny sosialy ny hoe hisian’ny fiantraikany mivantana amin’ny sosialin’ny fiarahamonina ny fiangonana.

Tatiana A

Hivoaka amin’ity herinandro ity ny tetiandrom-pampianarana vaovao nasiam-panitsiana. Iarahan’ny minisitera maromaro sy ny sekoly tsy miankina ny fanitsiana izany.

Miaiky ny fahadisoana sy ny fitarazohana amin’ny fandraisana andraikitra ny minisiteran’ny Fanabeazam-pirenena mo­mba ilay tetiandro diso nivoaka sy niparitaka niteraka resabe ny herinandro teo. Nam­baran’ny tomponandraikitra fa olona tao amin’ny minisitera, nitazona andraikitra teo aloha ary efa nesorina, no namolavola iny tetiandro iny ka nivoaka tsy nahy tao amin’ny pejin’ny minisitera.
Voalaza fa hivoaka amin’ity herinandro ity ny tetiandrom-pampianarana vaovao nasiam-panitsiana ka io no tena manan-kery sy arahin’ny rehetra. Tetiandro niaraha-nidinika mikendry ny marimaritra iraisan’ny rehetra no hivoaka mba ho tombontsoan’ny mpianatra sy ny fampianarana. Mandalo an-tanantohatra ny volavolan’ny tetiandro izay vao miditra amin’ny fanapahan-kevitra ka heverina ny hivoahan’izany amin’ity herinandro ity.
Ny minisiteran’ny Fana­beazam-pirenena sy ny minisiteran’ny Fampianarana teknika ary ny minisiteran’ny Fampianarana ambony sy ny fikarohana ara-tsiansa miaraka amin’ny sekoly tsy miankina no namolavola ny tetiandron’ny fanadinana sy ny fanapahan-kevitra mba tsy hitanila.
Miaiky ny minisitera fa ao anatin’ny fanarenana ny dian-tanan’ny fitantanana teo aloha izy ireo amin’izao fotoana. Hita taratra ny fitarazohana amin’ny fanapahan-kevitra noho ny fanovana tsy maintsy hatao eo amin’ireo fandaminana anatiny sy ny tomponandraikitra azo antoka tena hitondra fanovana tsara amin’ny sehatry ny fanabeazam-pirenena.
Tsiahivina fa niitatra 12 volana ny taom-pianarana iray tamin’io tetiandro diso nivoaka io ka niteraka ahiahy tamin’ireo mpampianatra sy ray aman-dreny. Nihemotra ho ny volana jolay sy aogositra ny fanadinana CEPE sy BEPC ary ny Bakalorea ka nanaitra ny sain’ny mpianatra.

Tatiana A

Nahafa-po ny iraky ny FMI ny vokatra vitan’i Madagasikara tao anatin’ny 2 volana, momba ny sehatry ny angovo. Natao ny 13 janoary teo ny dinika mahakasika ity sehatra ity, nitateran’ny minisitry ny Toekarena sy ny fitantanam-bola (MEF) sy ny ao amin’ny Angovo sy ny akoranafo (MEH) tatitra. Anisan’ny zava-bita ny mahakasika ny Jirama, ny sehatry ny angovo amin’ny ankapobeny ary fanohizana ny fiovaovan’ny vidin-tsolika eto amintsika.

Miverina ny asa fanamboarana ny lalam-pirenena fahafito, mampitohy an’Antananarivo sy Antsirabe. Efa mandeha ny fandrakofana godirao ny lalana, nanomboka tamin’ny herinandro lasa teo. Marihina fa niato ny asa, noho ny firotsahan’ny orana, nanomboka ny volana novambra sy desambra 2025 ary ity volana janoary ity. Anisan’ny tena ifantohana, ankehitriny, ny eny Hazolava, atsimon’Ambatolampy sy ny mianatsimo.

Anisan’ny tanjona ho tratrarin’ny fanjakana ny hanampiana ny tahan’ny tsindrin-ketra ho 2,4%, ato anatin’ny telo taona hoavy. Hodinihina mandritra ny Dinika ara-toekarena, hanomboka anio, eny amin’ny CCI Ivato, ny volavolan-dalàna mifehy ny tetibolam-panjakana LFR 2026. Tohizana ny fampiharana ny drafi-panarenana ny Jirama, indrindra ny ady amin’ny kolikoly. Anisan’ny nivoitra ireo nandritra ny dinika nifanaovana tamin’ny FMI.

Notontosaina ny 15 janoary teo ny fambolen-kazo nokarakarain’ny fitantanam-paritry ny Tontolo iainana sy ny fampandrosoana maharitra (Dredd) Analamanga. Teny amin’ny kaominina Ambohi­tromby, distrika Ankazobe, no nanatanterahana izany. Miisa 3 500 ny zana-kazo novolena tamin’ny velarantany 3 ha.
Nitarika ny fotoana ny lehiben’ny Faritra Analamanga, ny tale jeneralin’ny Haitondra ara-tontolo iainana ao amin’ny minisitera Medd, ny solom­bavambahoakan’Ankazobe, ny Vondrona eoropeanina sy ny mpiara-miombon’antoka maro. Nanampy izany ireo mponina eny ifotony. Nanen­tana ny tsirairay hanamafy ny fanaraha-maso ny zana-kazo novolena ireo rehetra nandray fitenenana. Notsipihina manokana ny ady amin’ny doro tanety. Fanamby manokana ny hampahomby ny hetsika fambolen-kazo, entina hamerenana ho maitso indray an’i Madagasikara. Anisan’ny fa­nen­tanana novoizina ny hoe, « mamboly hazo isika fa tsy manatsatoka hazo. Koa, tsy vita iray andro ny fanaovana fambolen-kazo ».
Tsiahivina fa teny filamatra amin’ity taom-pambolen-kazo 2025-2026 ity ny hoe: « Izay mamboly hazo, manome aina ». Efa nosantarina tamin’ny desambra 2025 ny fambolena ofisialy ary izao manatanteraka ny azy izao ny Fi­tantanam-paritra tsirairay mi­araka amin’ny mpiara-miombon’antoka samihafa.

Njaka A.

Maromaro ny fifanaovan-tsonia fiaraha-miasa eo amin’i Madagasikara sy i Afrika Atsimo. Firenena voalohany fanafarantsika entana, amin’ny alalan’ny fifanakalozam-barotra malalaka tsy tataovan-ketra (Zlecaf).

Noraisin’ny filoha afrikanina tatsimo, Cyril Ra­ma­fosa, tao amin’ny trano fonenany, any Mah­lamba Ndlopfu, Pretoria, ny filohan’ny Fanavaozana ny Repoblika, ny kolonely Ran­drianirina Michaël, ny zoma 16 janoary teo. Fitsidihana arakasa ity nataony ity. Nisy ny fanaovan-tsonia fifanarahana fiaraha-miasa eo amin’ny tany roa tonta, ka anisan’izany ny hiverenan’ny fitaterana ana habakabaka eo amin’i Madagasikara sy i Afrika Atsi­mo. Tsiahivina fa efa nisy ny zotra ana habakabaka mampifandray mivantana an’Anta­nana­rivo sy Johannesbourg, niantohan’ny Air Madagascar, saingy niato nanomboka ny nisian’ny valanaretina Covid-19, tamin’ny taona 2021.
Eo koa ny fifanarahana ara-barotra amin’ny alalan’ny fitaterana an-dranomasina sy ny fiaraha-miasa amin’ny sehatry ny siansa sy ny teknolojia niomerika. Nohamafisina ny fiaraha-miasa amin’ireo tsenam-paritra toy ny Sadc sy ny Vondrona afrikanina (UA).
Efa tamin’ny taona 1994 ny fifandraisana ara-diplaomatika eo amin’ny firenena roa tonta. Firenena matanjaka indrindra ara-toekarena aty Afrika i Afrika Atsimo ary maro ny sehatra azo iaraha-miasa amin’izy ireo.

Voalohany i Afrika Atsimo
Eo amin’ny fifanakalozana ara-barotra, maro ny entana hafaran’i Madagasikara any amin’ity firenena ity. Sehatra iray azo araraotin’ny roa tonta ny fisian’ny fifanarahana ara-toekarena, ny Faritra malalaka ara-barotra aty Afrika (Zlecaf), tsy hitataovana haba amin’ny fifanakalozana. Avy any Afrika Atsimo ny 48% ny entana afaran’i Madagasikara aty amin’ny firenena afrikanina, araka ny antontanisan’ny Banky iraisam-pirenena, ho an’ny taona 2024. Avy any Maorisy ny faharoa, mahatratra ny 27,4 % ary Egypta ny fahatelo (14%).

Njaka Andriantefiarinesy