Araka ny voalazan’ny lalàna laharana faha-2017-043, toko faha-7 andininy faha-30 dia zo fototra ny zo eo amin’ny lafiny fahasalamana ara-pananahana. Voalaza ao anatin’izany fa afaka manapa-kevitra malalaka momba ny fotoana hiterahany ary misafidy ny isan’ny zaza haterany sy ny elanelam-piterahana tiany ny olona rehetra.
Tsy mila fahazoan-dalana avy amin’ny vady na ray aman-dreny ny fanatanterahana izany. Malalaka ny tanora manatona ny tobim-pitsaboana ka manontany izay fomba fandrindram-piterahana mety amin’ny fahasalamany. Efa misy rahateo ireo tobim-pahasalaana sakaizan’ny tanora mahafehy tanteraka izany ary tena manoro tsara ny tokony ho fantatra rehetra.
Zo fototra ny mahazo fahalalana sy fampahafantarana ary fanabeazana sy tolotra mifanaraka amin’ny filany ara-pahasalamana ara-pananahana. Anisan’izany ny fandrindram-piterahana sy ny fisorohana ny aretina azo avy amin’ny firaisana ara-nofo ary ny fiarovana amin’ny fitondran-tena mampidi-doza.
Tokony hanome tolotra ara-kalitao mitohy, tsy tapaka ary mifanaraka amin’ny filan’ny olona amin’ny lafiny fahasalamana ara-pananahana ny tobim-pahasalamana rehetra manerana ny Nosy.
Tsy maintsy mitazona ny tsiambaratelo ara-pitsaboana ny mpiasan’ny fahasalamana ary manaja ny safidy manokana eo amin’ny fandrindrana ny fiainam-piterahana.
Tatiana A
13 ny olona namoy ny ainy vokatry ny orana nirotsaka tsy niato. Faritra efatra (kaominina 14 amin’ny distrika 13) no nitondra takaitra tamin’izany. Iray no maty tao Morondava sy iray hafa tany Betioky Atsimo no nahatonga ny antontanisa niakatra ho 13. Olona enina no naratra. 3 847 ny olona traboina (tokantrano 1 018), olona 2 250 nafindra toerana (tokantrano 527). Nahatratra 770 ny trano dibondrano, 33 ny trano simba ary 107 rava.
Anisan’ny laharam-pahamehan’ny minisiteran’ny Fampianarana teknika sy ny fanofanana arakasa ny fametrahana rafitra mampiaty, manaja ny zon’ny tsirairay. Anisan’izany ny fanatsarana ny fotodrafitrasa ao amin’ny ivontoeram-panofanana ho an’ny olona manana fahasembanana. Noho izany, nisitraka rano madio fisotro ny CNFPPSH Ampandrianomby. Ny fametrahana ny vovo (forage) ahazoana rano fisotro madio dia antoka iray lehibe ahafahan’ny mpiofana manovo fahalalana ao anatin’ny fahadiovana sy fahasalamana.
Manamafy ny hetsika sakana hiarovana aminy Mpox ny oniversiten’i Mahajanga. « Gel désinfectant » sy arovava orona maro no naterina eny amin’ny Campus Ambondrona natolotra ho an’ireo mpianatra hanampiana azy ireo amin’ny fiarovana ny mety hidiran’ny Mpox ato amin’ny toeram-ponenan’izy ireo. Nidina teny am campus Ambondrona tamin’ity herinandro ity ny Préfet-n’i Mahajanga sy ny filohan’ny oniversiten’i Mahajanga sy ary ny Talen’ny ILC-SS.
Tao anatin’ny roa volana niasan’ny minisitry ny Fizahantany sy ny asa tanana, Vololoniaina Lucie, efa nazava ny soritr’asa ary efa natomboka. Nisongadina ny fanarenana ny tanàna Miami ao Toamasina ho lasa toerana hahafahana misarika ireo mpizahantany izay ahitana ampahany amin’ny hakanton’i Madagasikara amin’ny lafiny rehetra.
Nohatsaraina ny valan-javaboahary Tsimbazaza izay ao anatin’ny fankalazana ny faha-100 taonany amin’ity taona ity.
Tsy maintsy amboarina ny lalana mirefy 17 km mampitohy an’Andasibe sy Mantadia hanamora ny fitsidihana ity valan-javaboahary manana ny maha izy azy ity.
Mitohy ny fanamboarana ireo teboka mainty izay tena mananosarotra eo anelanelan’i Belo sy Bekopaka izay mirefy 30 km raha atambatra. Hovitaina haingana mialoha ny fisokafan’ny fotoan’ny fizahantany izany hanamorana ny fahatongavan’ireo mpitsidika.
Laharam-pahamehana ihany koa ny fikarakaraka sy fiatrehana hetsika iraisam-pirenena hampahafantarana ny toerana manan-tantara eto Madagasikara sy ny asa tanana vita malagasy.
Tatiana A
Vehivavy mpitolona efatra, nitambatra hitondra feo iray ho an’ny zon’ny vehivavy no nampahafantatra ny fiforonan’ny hetsika lehibe iray iarahan’izy ireo mandritra ny herintaona. Hitondra vokatra mivaingana ho fiarovana ny vehivavy sy hampiharana ny lalàna hisitrahan’ireo niharan’ny herisetra izy ireo.
Nitambatra ny vehivavy efatra samy efa manana ny fikambanana sy mpamorona hetsika manodidina ny ady ho an’ny zon’ny vehivavy sy fandraisana an-tanana ireo niharana herisetra eto amintsika : Viviane Rahariniaina mpanorina ny Fleurs eveillés, Kemba Ranavela mpitarika ny Nifin’akanga, Razanajafy Florentine filohan’ny fikambanana Tao ary Jessica Lolonirina avy amin’ny Women break the silence. Hitondra feo tokana izy efatra manomboka eto mba hanakoako ny ady ho an’ny zon’ny vehivavy. Satria, samy nanao hetsika nandeha nitokana teo aloha, araka ny fanazavan’ny tomponandraikitra ao amin’ny Women break the silence, omaly, teny Faravohitra.
Hiakatra ny tendrombohitr’i Kilimandjaro
Hetsika voalohany hanamarihana ny fiarahana ny fiakarana ny tendrombohitra Kilimandjaro ataon-dRazanajafy Florentine. Hitondrana ny ady fiarovana ny zon’ny vehivavy, indrindra ny zo hanana fahefana amin’ny vatany. Faharoa, ny fampiharana ny lalàna hisitraka fanampiana ara-bola, amin’ny fitsaboana, ara-psikolojika ho an’ireo olona niharan’ny herisetra. Efa lany teny anivon’ny Antenimiera roa ny lalàna ny taona 2022 nefa tsy hita ny fandaharanasa fanatanterahana hatramin’izao.
Haharitra herintaona ny hetsika iraisana ka tanjona lehibe ny fampiharana ny lalàna efa voalaza etsy ambony sy hanokatra adivehitra nasionaly momba ny zava-misy eto Madagasikara manodidina ny fanajana ny zon’ny vehivavy. Manao antso amin’ny filohan’ ny Fanavaozana izy efatra handray sy hihaino azy ireo fa fotoanany izao.
Herinandro ny faharetan’ny fiakarana ny tendrombohitra ary misy fijanonana impito. Hisy “dedicace” mifototra amin’ny lohahevitra fito ho an’ireo vehivavy nahavita betsaka momba ny zon’ny vehivavy.
Vonjy
Nanolotra ireo boky nosoratany ho an’ny Tranombokimpirenena Anosy, i Thierry Sinda. «Anthologie des poèmes d’amour des Afriques et d’ailleurs », édition Orphie, « Mémoires et Révoltes au féminin », « Les Olympes noirs d’Henri Moucle », navoakan’ny édition TSM no nomen’ity mpampianatra mpikaroka momba ny haisoratra sy ny siansa maha olona, mpanao gazety, poeta ary mpitsikera sarimihetsika ity. Natao indrindra ho an’ireo mpianatra mandalina ny literatiora frantsay ireo, ankoatra ireo tia tononkalo sy liana amin’ny kolontsaina afrikanina ankehitriny.
Halevina anio i Jacquie Rasoamanana, izay nodimandry ny alatsinainy lasa teo, teo amin’ny faha-78 taonany. Mpitendry gitara tao amin’ny tarika Torebika, izay anisan’ireo mpisava lalana ny mozika rock tamin’ny taona 1980 izy. Nikoizana tamin’ny famerenana ireny hiran-dry Jimmy Hendrix, Santana, Dire Straits, Iron Maiden, sns. Rain’i Mbola Talenta, izay mpitendry gitara matihanina sy fanta-daza amin’izao fotoana izao i Jacquie Rasoamanana. Maty namely mamy, araka izany.
« Tsaky sy vazo », Erick Manana sy ry Ralah Trio, any Paris. Hanombohan-dry zareo ireto ny andiam-pampisehoana ho an’ity taona 2026 ity, any Europe ity seho hatao ny sabotsy10 janoary izao. Hifanotrona amin’izy ireo mandritra izany i Jenny, Joël Rabesolo, Passy Valiha ary i Tonny Toufa Loux. Fanehoan’i Erick Manana ny fitohizan’ny mozika, amin’ny alalan’ny fiarahany amin’ireo tanora manan-talenta izany. Eo hatrany kosa izy sy i Passy mitana ny fototry ny mozika malagasy, entin’izy ireo mitety vazan-tany.
Taitra ireo zatra mampiasa sy manokatra ny masom-panahiny. Tsy tafajanona eo amin’ny endrika amam-bika, fotsiny, mantsy ny zava-misy amin’ny kolontsaina. Manana ny fiantraikany lehibe eny anivon’ny fiarahamonina sy ny firenena iray manontolo izy ireny. Ahina, afaka fotoana fohy, ho takona ny orin-trano malagasy fahita eto Imerina na ny tranogasy.
Mirakitra kolontsaina sy fomba amam-panao goavana be, anefa, io orin-trano eto Imerina io. Miainga any amin’ny fijerena ny tany hanorenana. Ny andro na fotoana hiadiana ny fototra. Ny fananganana ny rindrina hatrany amin’ny tafo, sns. Very avokoa ireny rehetra ireny raha tsy voatazona ny orin-trano fanao teto Imerina. Ho rava hanaraka izany avokoa ny kolontsaina sy ny fomba amam-panao mifanaraka amin’ny tranogasy.
… Raha ny kolontsaina sy ny fomba amam-panao no very na miova. Ho very na hiova hanaraka izany ihany koa ny tompony. Ho very fahendrena sy lamina voajanahary. Handray sy hidedaka amin’ny tsy azy, sns.
Manana ny safidiny ny tsirairay, saingy, amin-javatra lehibe tahaka itony, mila arovan’ny lalana ny kolontsaina sy ny fomba amam-panao. Tsy zava-baovao izany fa fahita maneran-tany. Saingy, eto Madagasikara tsy mbola zava-dehibe ny fitandremana ny kolontsaina sy ny fomba amam-panao.
HaRy Razafindrakoto
Mbola maro ireo diso hevitra. Niroborobo fatratra ny fampiasana ny teny « zavakanto » nanomboka teo amin’ny taona 1975. Tsikaritra teo ihany koa no nivily tsikelikely tany amin’ny tontolon’ny hira izy io. Ny mpihira no nolazaina matetika ho mpanakanto. Hadino fa tafiditra ao anatin’io ny hosodoko, sokitra, dihy, sns.
Taona 2026, mbola izay ihany no mibahana, hany ka mahazo tombony amin’ny lafiny maro, raha miohatra amin’ny zavakanto hafa ny hira sy ny momba azy. Hadino mihitsy aza matetika ny fisian’ny mpanao hosodoko, sokitra, sns. Antony iray nametraka ny zavakanto hafa eny an-jorom-bala ihany koa ny « fahanginanana ». Manao zavatra an-takonana. Tsy misongadina fa any ambadimbadika. Tsy mampiranty. Tsy maneho ireo voka-pikarohana hita. Tsy ampy fifaneraserana amin’ny mpanjifa na mpijery, sns.
Mba tsy ahatongavana eo amin’ny kely tsy mba mamindro. Mila fanarenana goavana io tranga io. Mila miseho ny tontolon’ny zavakanto hafa ankoatra ny hira. Mila manao zavatra (hetsika) manasongadina ny kanto ataony.
HaRy Razafindrakoto
Mpanao hosodoko efatra, samy manana ny aingam-panahiny sy ny fironany amin’ny hosodoko, no hiara-hisalahy amin’ny « Tambatra ». Fampirantiana hanehoan’izy ireo hafatra iombonana amin’ny alalan’ny zavakanto.
«Tambatra», maneho ny fiarahana, fiombonana, firaisankina, sns. Hanehoan’ireo mpanakanto ireo hevitra maro tsy tabaina, kanefa miboika anatin’izy ireo ihany koa. Fampirantiana iray, hahitana ny sanganasan’i Amir J, Natoa Rasolonjatovo, Isaac Azaly ary i Andry Marcel izany, izay hatao ao amin’ny Is’Art Galerie Mahatazana, ny 15 janoary hatramin’ny 5 febroary ho avy izao.
Fafana maromaro no hatambatra, haneho ilay lalan-tsaina voizin’ny « Tambatra », mandritra ireo fotoana ireo. Fironana samihafa, fanehoan-talenta samy manana ny azy ny an’ireo mpanao hosodoko ireto kanefa niniana nampiarahana mba haneho ny lohahevitra. Ny marina kokoa, haneho ny tsy ambara an-tsoratra na renesi-peo, amin’ny alalan’ny jery mandona fanahy. Toro-lalana fotsiny ho an’ny mpitsidika, fa azy ireo ihany ny famantarana ny hafatra ao ambadiky ny hita sy ny ita.
Samy manana ny hanitra ho azy tokoa mantsy ireto mpiangaly hosodoko ireto. Iray amin’ireo mpanakanto manambatra ny fototry ny hosodoko sy ny fifehezany ny tontolon’ny niomerika i Isaac Azaly. Manana ny fanehoany ny kantony azy manokana, novolavolainy avy amin’ireo trandraka maro nataony izy. Nampiana-tena, na ny marina kokoa nentin’ny aingam-panahiny hamoaka ny kantony i Andry Marcel. Nanomboka ny taona 2010 izy no naneho ny fanambarany ny hosodoko sy ny sokitra, avy amin’ireo akora nahodina.
Anarana fantatry ny maro eo amin’ny sehatry ny hairaha ara-endrika amam-bika ihany koa i Natoa Rasolonjatovo. Mivoaka eny amin’ny sanganasany ireo karazam-pihetseham-po marolafy, ka zary fampitan-kafatra mafonja ho an’ny manam-panahy ireo vokatry ny aingam-panahiny. Tsy latsa-daza amin’ireo namany i Amir J, izay efa nanoritra ny lalany eo amin’ny sehatry ny hosodoko malagasy ihany koa. Mora fantatra eny foana ireo sanganasany : fotsy ny tokotaniben’ny sary, maneho endrika tsotra, manakaiky ny misy, ny hiainana isan’andro eny rehetra eny. Mety tranga mandalo fotsiny ho an’ny Malagasy rako-pantsy, saingy lasa kanto mandraraka ivy no hita taratra amin’ireo sanganasany…
Zo ny Aina
Selon le ministère des Travaux publics (MTP), le taux d’avancement des travaux de réhabilitation menés sur la route nationale (RN) 6 entre Ambanja PK 467+700 jusqu’à Ambilobe PK 568+720, a atteint 96 % et 92% entre Ambilobe PK 568+720 et Antsiranana PK 700. Les travaux se poursuivent et le ministère indique que la société Colas est actuellement à pied d’œuvre, pour boucler les dernières étapes du chantier sur cette route longue de 234 km.
Financé par l’Union européenne, la réhabilitation de la RN6 entre Ambanja et Antsiranana s’inscrit dans le cadre du projet de rénovation du réseau routier national de Madagascar dont l’objectif est d’améliorer la mobilité et la sécurité des usagers de la route.
Une fois achevé, cette route contribuera à dynamiser l’économie tout en améliorant de manière considérable le quotidien des habitants de la partie Nord de la Grande Ile. Néanmoins, il reste encore la construction des deux ponts détruits à Mahavavy et à Ifasy avant que la circulation soit complètement rétablie sur la RN6. Il est à noter qu’en cette période de pluie, la traversée des rivières Ifasy et Mahavavy s’avère être problématique car les passages à guet se retrouvent complètement impraticables avec la montée des eaux.
Jean Riana
La destination Nosy Be continue de séduire les touristes internationaux. L’Office régionale du tourisme de Nosy Be (ORTNB) a annoncé avec fierté que l’aéroport de Fascène a accueilli 264.604 passagers en 2025, soit plus de 13% des arrivées par rapport à 2024. L’île aux parfums confirme donc son statut de destination phare à Madagascar.
« Cette progression témoigne à la fois de la confiance des voyageurs et de l’engagement de tous les acteurs locaux dans la promotion de la destination Nosy Be à l’échelle mondiale », indique-t-on.
L’ORTNB n’a pas manqué de remercier les partenaires engagés qui ont contribué à cette progression grâce à leur confiance et leur soutien à savoir Neos Air et Yas Madagascar.
Jean Riana
La ministre du Commerce et de la consommation, Haingotiana Andriamadison a déclaré lors de son intervention sur la chaîne de télévision nationale, mercredi que Madagascar dispose de stock suffisant pour assurer la continuité de l’approvisionnement sur le marché, pendant la période de soudure.
«Durant ces deux mois, des mesures sont prises pour renforcer le commerce intérieur, avec pour priorité, assurer la disponibilité continue des produits de première nécessité de qualité, en particulier le riz, à prix abordable», a-t-elle déclaré tout en soulignant que le ministère dispose de données nécessaires pour anticiper les risques de ruptures de stocks. Elle a également avancé que le ministère poursuit les efforts pour surveiller les prix sur le marché.
« La protection des consommateurs figure également parmi les missions du ministère, c’est pourquoi des contrôleurs sillonnent aussi les marchés pour lutter contre la vente des produits périmés », a évoqué la ministre. Elle ajoute que son institution surveille aussi de près les matériels de pesage. La ministre Haingotiana Andriamadison a insisté sur le fait que la libre concurrence demeure le moyen le plus efficace pour maîtriser au mieux les prix.
Améliorer le commerce extérieur
Le rôle du ministère ne se limite pas seulement au commerce interne. Par ailleurs, le ministère entend faire la promotion du commerce extérieur avec quatre objectifs à la clé dont l’amélioration du processus de production dans divers secteurs, pour faciliter l’entrée des produits malgaches sur le marché international, d’améliorer les coopérations avec les partenaires et bailleurs et rendre plus compétitif les produits malgaches.
En guise d’exemple, la ministre a cité la filière vanille dans laquelle de nombreux efforts ont été réalisés pour son redressement. « Cela a permis d’obtenir d’augmenter son prix vu que la vanille noir est passé de 60.000 ariary le kilo à 80.000 ariary voire 140.000 ariary », a-t-elle indiqué.
Jean Riana
Ce sont des inaugurations qui dépassent la solennité des rubans coupés et des discours officiels. A Antsampanimahazo, commune rurale d’Ambano dans le district d’Antsirabe II, l’ouverture de deux nouveaux bâtiments scolaires à l’Ecole primaire publique (EPP) locale relève de cette catégorie. Car derrière chacune des trois salles de classe flambant neuves de ces nouveaux bâtiments se joue une question autrement plus fondamentale : celle de l’égalité des chances et de la place réelle accordée à l’éducation dans les territoires ruraux.
Pendant des années, l’EPP d’Antsampanimahazo a fonctionné à flux tendu, accueillant près de 500 élèves dans des conditions devenues incompatibles avec les exigences minimales d’un enseignement de qualité. La pression démographique, conjuguée au déficit chronique d’infrastructures, faisait planer le risque d’une école reléguée à la simple fonction de garderie sociale. La construction de ces nouvelles salles de classes, entièrement équipées de mobiliers modernes, vient rompre avec cette fatalité silencieuse.
Le mérite de cette avancée revient à une synergie rarement mise en lumière. Un investissement de 146,74 millions d’ariary, mobilisé grâce à des partenariats internationaux, a permis la réalisation de deux bâtiments distincts : l’un destiné au cycle primaire, l’autre au préscolaire. Derrière les chiffres, des acteurs engagés, Vanilla Corporation of America, The Street foundation, Court fields school, Friends of hassocks infant school, et un opérateur de terrain, l’ONG Madagascar development fund (MDF), qui fait le pari du temps long et du développement par le savoir.
Par ailleurs, ces infrastructures ne se limitent pas à empiler des briques et des bancs. Elles intègrent des latrines à compartiments, répondant aux impératifs d’hygiène scolaire, et dotent le préscolaire de matériels éducatifs adaptés, rappelant que l’apprentissage commence bien avant la maîtrise de la lecture et de l’écriture. Une vision globale, encore trop rare dans les politiques éducatives de proximité.
Fahranarison
Antsiranana franchit une nouvelle étape dans l’amélioration de ses infrastructures universitaires. Le président de la Refondation de la République de Madagascar, le Colonel Michaël Randrianirina, a procédé avant-hier au lancement officiel des travaux de construction d’un bâtiment d’hébergement au sein de la cité universitaire de la ville du Nord.
Erigée sur trois niveaux, la future infrastructure comprendra 99 chambres, chacune conçue pour accueillir trois étudiants. A terme, près de 300 places d’hébergement viendront ainsi renforcer la capacité d’accueil de l’Université du Nord d’Antsiranana (UNA). Une réponse concrète à la pénurie de logements étudiants, particulièrement marquée dans les universités régionales.
S’exprimant devant les étudiants et les responsables universitaires, le chef de l’Etat a souligné l’importance de ce projet pour améliorer les conditions de vie et d’études des jeunes. Si l’application d’un loyer est habituellement envisagée pour ce type d’infrastructure, il a indiqué s’y être opposé dans l’immédiat, précisant que l’Etat étudiera ultérieurement les modalités de prise en charge. «L’essentiel aujourd’hui est de lancer les travaux et de montrer que les projets avancent», a-t-il déclaré.
Dans l’attente de l’achèvement du bâtiment, prévu dans un délai estimé à dix-huit mois, une solution provisoire a été mise en place. Un hangar de 70 mètres sur 15 mètres est désormais aménagé pour accueillir temporairement les étudiants sans logement. Une mesure d’urgence que le président justifie par la nécessité de mettre fin à des situations précaires. « Il est regrettable de voir des étudiants logés sous des tentes du BNGRC comme des sinistrés », a-t-il déploré.
Fahranarison
“Manaraka ny aingam-panahy any fotsiny…”. Fitenin’i Edouard Rajaona rehefa miresaka ny kanto trandrahany io. Nanosika azy no anisan’ireo mpanao sokitra sy hosodoko kalaza indrindra izany. Mitoetra hatrany ireo sanganasany.
Ny zanany no nanambara ny fodiamandrin’i Edouard Rajaona. Avy hatrany dia niraradraraka ny fiaraha-miory nomban’ny fitanisana ireo fahatsiarovana, fa indrindra ny fanasongadinana ny maha andrarezin’ny zavakanto azy. Mpanao hosodoko sy sokitra kalaza, nitrandraka seha-kanto maro ary nizara hatrany ny fahalalany no tena nahafantaran’ny fianakaviamben’ny zavakanto azy. Fantatra tamin’ny fahatsorany sy ilay tsikiny tsy afaka aminy i Edouard Rajaona. Nahafahany nifanerasera tamina olona maro izany, nizarany tsy nisy tambiny ny traikefany sy ny fahalalany ihany koa, vao miresaka ny kanto, fa indrindra ny sokitra sy ny hosodoko amin’ny endriny sy karazany rehetra izany.
Tany amin’ny fahazazany dia efa nirona tamin’ny kisarisary i Edouard Rajaona. Nanosika azy handalina kokoa izany ny taona 1968, nironany tamin’ny fianarana marolafy, manodidina ny sokitra, dokambarotra, ravaka, maritrano, sns. Notohizan’i Edouard Rajaona tany ivelany ny fandrantoany fianarana momba ny zavakanto, ary nanombohany nisongadina ihany koa tany La Réunion, Séychelles ary Italia. Fampirantiana maro no nataony nanandraisany anjara teto hatrany ivelany. Mari-pankasitrhana sy loka isan-karazany ary mari-boninahitra isan-karazany ihany koa no efa natolotra azy nandritra izany.
Anisan’ny tsaroan’ny maro satria vao tamin’ny taon-dasa no nanamarihana ny faha-50 taona nilomanosan’i Edouard Rajaona tao anatin’ny maha matihanina amin’ny hosodoko sy ny sokitra. Fotoana nanehoany sanganasany maro tao amin’ny AFT Andavamamba io, izay nitondra ireo mpitsidika maro tany amin’ny tontolo tian’ity mpanakaanto ity hitondrana azy ireo. Anisan’ireo mpanakanto mampita tsy amin-teny mantsy Rajaona, izay vao mainka manintona ireo mpitia ny tena kanto amin’ny sanganasany. Tsy nisy tsy niteny izay nahalala azy fa andrarezin’ny kanto, namela soa maro tsy voakosoka mandrakizay i Edouard Rajaona…
Zo ny Aina
Mitaintaina ny tontolon’ny zavakanto… Tsy mbola fantatra mazava, ankehitriny, ny mety hafitsoky ny aretina nendran-drajako, izay nambara fa efa misy eto Madagasikara. Miteraka tebiteby eo amin’ny sehatry ny zavakanto malagasy izany, satria, raha sanatria ka mihanaka be ao anatin’ny fotoana fohy izy ity. Azo inoana fa handray ireo fepetra mifanaraka amin’izany ny tompon’andraikitra isan’ambaratongany. Mety tsy ho azo atao, ohatra, ny mivorivory na miangona amina toerana iray.
Mbola tsy afa-manoatra ? Ireo mpihiragasy, mikarakara ny fambolena. Ny lalana rahateo ratsy. Ny toerana hanaovana fampisehoana, mbola vitsy ihany no mitafo, sns. Mety tsy ho olana goavana ireo amin’ ny lafiny iray. Mety hampiova endrika ny tontolon’ny kolontsaina sy ny zavakanto kosa raha vita ny mandingana azy. Ohatra, hamaroina ny toerana mitafo ahafahana manatanteraka hetsika kolontsaina sy zavakanto. Tsy voatery ho goavana be akory fa ampifanarahana amin’ny filan’ilay kanto.
Manana ny ambarany ny tantara.
Io no ambaran’ireo manam-pahaizana sy manam-pahalalana momba ny tantara
rehefa tsapany fa maro ireo porofo eo an-tanany. I Madagasikara manokana. Noho ny nandiavany ny vanim-potoana fanjanahantany sy ny fanjanahantany amin’ny endriny vaovao. Maro ireo tantara nodisoina… Ny manam-pahaizana sy mpikaroka teratany malagasy no andrasana hanarina ireny nataon’ny vahiny ireny. Liana amin’izany ve, anefa, ry zareo ireny ?
Hitohy rahampitso zoma ny fiadiana ny ho tompondakan’i Afrika, taranja baolina kitra (Can 2025). Fantatra avokoa ireo ekipa 8 hiatrika ny dingana ampahefa-dalana. “Mondialistes” miisa 5 indray tafita amin’izany dia ny Elefantan’i Côte d’Ivoire, ny Faraonan’i Egypta. Eo koa ny Liona-n’i Atlas Maroc sy ny Fennecs Algerie ary ny Liona-n’i Teranga Senegal.
Anisan’ny lalao andrasan’ ny rehetra ny fifanandrinan’ny samy “Mondialiste” dia ny fihaonan’i Egypte sy i Côte d’Ivoire, tompondaka farany. Hiendrika famaranana kely satria hiaro ny anaram-boninahitra eo an-tanany ny Ivoarianina. Hangotraka ihany koa ny fifaninandrinan’ny Liona tsy voafolak’i Cameroun, amin-dry zareo Maraokanina izay mpampiantrano ity Can andiany faha-35 ity.
Mbola hafana vay ihany koa ny an’i Algerie sy i Nigeria. Ekipa diso mifankahalala tsara ary efa ela nifampiandrasana ny roa tonta. Eo koa ny an’ny voromaherin’i Mali, hikatroka amin’ny liona-n’ny Teranga Senegal. Izy ireo no hanokatra ny lalao rahampitso zoma, ao amin’ny kianja Tanger. Aorian’io, ny an’i Maroc sy i Cameroun. Ny sabotsy, hiaka-tsehatra i Algerie sy i Nigeria ary i Egypte sy i Côte d’Ivoire. Hatreto, ekipa tsara fiarovan-tena indrindra i Algerie. Tsy nidiram-baolina afa-tsy iray.
Tompondaka
Hotanterahina anio, any Arabia Saodita, ny lalao manasa-dalanan’ny fiadiana ny amboarabe an’i Espagne. Hifanandrina amin’izany, ny Real Madrid sy ny Atletico de Madrid. Mbola manala vela amin’ity fifandomana ity, ny Real Madrid, satria efa resin-dry zareo Atletico tamin’ny isa 5 no ho 2, ny madrilenina, nandritra ny lalao nihaonan’ny roa tonta farany.
Misokatra ny fandraisana ny antontan-taratasy ho an’ireo maniry ny ho CTR (Conseillers Techniques Régionales), eo anivon’ny ligin’Analamanga taranja basikety. Hatramin’ny zoma 16 janoary izao no faran’ny fandraisana izany antontan-taratasy izany, araka ny fampitam-baovao avy eo anivon’ny birao mpanatanteraky ny ligin’Analamanga.
Hanainga eto an-tanindrazana, ny alarobia 14 janoary, hihazo an’i Portugal ny mpikatroka taranja Jiu-jitsu breziliana, Ranarivelo Xavi, hiatrika ilay fiadiana ny tompondakan’i Eoropa, eo amin’ity taranja ity. Ny
15 hatramin’ny 26 janoary izao no hanatanterahana izany, ka ny 16 janoary no hiakatra an-tsehatra i Xavier.
Fiofanana ho an’ny mpanazatra hatao any Toamasina, no hisantarana ny taom-pilalaovana 2026, ho an’ny taranja volley ball, ny 24 hatramin’ny 27 febroary izao, raha ny fandaharam-potoanan’ny federasionina. Hisy ny fiadiana ny amboaran’i Madagasikara, sokajy latsaky ny 19 taona aorian’izay hitiliana izay handrafitra ny ekipa malagasy hiatrika ny “Championnat des Nations Zone 7”, andiany voalohany, hatao eto Madagasikara, ny 22 jolay hatramin’ny 1 aogositra. Ho an’ny fifaninanana eto an-toerana, noezahina ny hanapariahana izany manerana ny Nosy, araka ny nambaran’ny Tale teknika Nasionaly eo anivon’ny FMVB, Raoelison Hasimbola. Somary hifantoka any amin’ny faritra Atsimo izany amin’ity taona 2026 ity. Ho an’ny fifaninanana CCZone 7 hatao any Seychelles, ny 27 febroary hatramin’ny 7 marsa kosa, ny ekipa roa voalohany tamin’ny fifaninanam-pirenena seniors no hisolo tena an’i Madagasikara, izay ahitana ny GNVB 1 sy GNVB 2, eo amin’ ny lehilahy ary ny GNVB sy ny SQUAD kosa, eo amin’ny vehivavy. Raha misy tsy fahafahan’ireo klioba ireo, miakatra sy afaka mandray anjara ny laharana fahatelo sy fahefatra, araka ny fanazavan’ny DTN hatrany.
Mi.Raz
Un complément d’indemnité d’installation de retraite (IIR) sera attribué en faveur des fonctionnaires retraités, a annoncé l’Etat à travers la Direction générale du budget et des finances. Cette décision entre dans le cadre de l’application du Statut général de la Fonction publique, en fonction des ressources budgétaires disponibles. A cet effet, les agents concernés, ainsi que les ayants droit peuvent retirer leurs bons de caisse auprès du service des ressources humaines de leur ministère de rattachement avant de partir à la retraite.
Madagascar s’engage dans la production locale de stations météorologiques automatiques, conçues et fabriquées par des ingénieurs malgaches.
Un premier prototype de station météorologique automatique « made in Madagascar » est actuellement en phase de test. Une expérimentation a été menée avec succès le 29 décembre 2025. Elle valide la capacité nationale à concevoir des équipements fiables, adaptés aux réalités locales et répondant aux normes opérationnelles.
L’initiative est portée par Météo Madagascar et soutenue par le ministère des Transports et de la météorologie (MTM), dans un contexte de modernisation et de démocratisation de l’accès à l’information climatique. Pour le ministre des Transports et de la météorologie, Juste Crescent Raharisone, l’enjeu dépasse la performance technologique.
« Il est indispensable de rendre l’information météorologique plus accessible, plus fiable et mieux adaptée aux besoins réels des citoyens, des opérateurs économiques et des institutions publiques », souligne-t-il.
Jusqu’ici, Madagascar dépendait largement de stations importées, souvent coûteuses et complexes à entretenir.
« Leur coût d’acquisition est très élevé et leur maintenance dépend fortement de pièces importées », rappelle le ministère. A cela s’ajoutent des contraintes d’accès aux données, parfois hébergées à l’étranger, limitant la consultation en temps réel.
Production locale
La production locale change la donne. Elle permet de réduire significativement les coûts d’installation, de simplifier la maintenance et de garantir une réactivité accrue. « Les pièces de rechange pourront être produites et remplacées localement », précise le MTM. Les équipements pourront également être adaptés sur mesure aux besoins des différents secteurs, de l’aviation à l’agriculture.
Autre avancée notable : l’accessibilité des données. Les informations issues des stations seront consultables via téléphone mobile, facilitant une diffusion large et équitable. « L’objectif est de rapprocher les services météorologiques des usagers », insiste le ministre.
Cette initiative valorise aussi les compétences nationales. « Elle offre des opportunités concrètes de formation et de renforcement de capacités pour les étudiants et les jeunes chercheurs », expose Juste Crescent Raharisone.
Arh.