Nanome fanampiana mitentina 450 000 dolara ny governemanta amerikanina entina hanohanana an’i Madagasikara amin’ny ady amin’ny fiparitahan’ny aretina Mpox. Efa nanomboka tamin’ny volana desambra 2025 ny asa mifandraika amin’izany.
Maro ny asa ampiasana ity fanampiana ity. Anisan’izany ny fanamafisana ny fanadihadiana ifotony, ny fiatrehana ny valanaretina any amin’ny faritra Boeny sy ny fampandehanana ny rafitra nasionaly misahana ny fitantanana ny vonjy taitra ara-pahasalamana (CousP).
Ankoatra izany, eo koa ny fitaterana sy fitsinjarana ireo fitaovana ilaina amin’ny fandraisana an-tanana ny marary sy amin’ny fitiliana eny amin’ny laboratoara.
Manohana ny fampiofanana sy fampitaovana ireo mpia­san’ny fahasalamana miasa eny ifotony, toy ireo mpisehatra amin’ny ady amin’ny aretimifindra avy amin’ny biby ihany koa, ity fanampiana ity.
Tsiahivina, nilaza ny minisiteran’ny Fahasalamam-bahoaka fa efa 53 ireo sitrana nivoaka ny hopitaly ka tsy atahorana hamindra ny aretina intsony.

Tatiana A

Anisan’ireo nandray anjara fitenenana tamin’ny fihao­nambe iraisam-pirenena « Con­fé­rence internationale » nokarakarain’ny « Internationale dé­mocrate centriste IDC-CDI » aty Afrika ny filoha nasionalin’ ny antoko Mala­gasy miara-miainga, Andria­nai­narivelo Hajo. Nambarany, tamin’izany, ny andraikitry ny tanora. « Tena ilaina amin’ny fanorenana de­mokrasia ma­tanjaka sy maharitra izy ireo. Maro an’isa ny tanora ary loharanon-kery lehibe amin’ny fanavaozana, ka tsy tokony ho mpitazana fotsiny », hoy izy. Nanteriny fa anisan’ny mpandray anjara feno amin’ny fanapahan-kevitra politika sy amin’ny lafiny sosialy ary koa ny toekarena eto amin’ny firenena ny ta­nora.
Ankoatra izany, anisan’ny nifantohana tamin’izao adihevitra eo anivon’ny IDC-CDI izao ny momba ny demokrasia aty Afrika. Nohamafisin’ny filoha nasionalin’ny MMM fa tsy fanaovana fifidianana fotsiny ihany ny demokrasia. « Mi­taky Andrimpanjakana mahaleo tena sy fitsarana tsy miangatra izany », hoy ihany izy. Nanteriny fa ilaina ao anatin’ izany ny fitantanana mangarahara sy ny fahalalahana ma­neho hevitra ary ny rafitra mpanara-maso mahaleo tena.
Tsiahivina fa filoha lefitry ny IDC-CDI Afrique, Andria­­nai­narivelo Hajo amin’izao fo­toana izao ary anisan’ny niara-niatrika ny fivoriana taminy tany Paris, Frantsa, ny mpandrindra ny MMM any Eoropa, ny Dr Todizara De­siré.

Synèse R.

Tontosa ny 21 janoary teo, tao amin’ny Port Academy Center Toamasina, ny famindram-pitantanana, hisahana ny orinasa misahana ny Seranan-tsambon’i Toamasina (Spat). Nitarika ny fotoana ny minisitry ny Fitaterana (MTM), Raharisone Jean Crescent.

Tale jeneraly vaovao hitantana ny Spat Ran­driam­bahoaka Heritiana Ani­cet. Notsipihiny fa « fanehoana ny fifanohizana amin’ny raharaham-panjakana ny fifandim­biasan-toerana, toy izao fitantanana ny seranan-tsambon’i Toamasina izao. Tsy ohatry ny fitantanana orinasa tsotra, fa foiben’ny fifanakalozana ara-barotra satria vavahadin’ny fanafarana sy fanondranana entana. Iankinan’ny fifanina­nana ara-toekarena. Fanamby lehibe horaisiko ireo tetikasa lehibe, manampy ny asa andavanandro, ao anatin’ny fitantanana mangarahara, atokisan’ ny mpiara-miombon’antoka ».
Niorina ofisialy ny taona 1927, raha ny taonjato faha-19 no efa nisokatra nifanakalo­zana ara-barotra tamin’ny any ivelany ny seranana ao an-toerana. Tale jeneraly faha-14, mitantana ny seranan-tsam­bon’i Toamasina, Randriamba­hoa­ka Heritiana Anicet. Ni­tantana ny Spat, nandritra ny 17 taona (2009-2026), ela indrindra, i Avelin Christian Eddy, DG faha-13.

Fanitarana
Tetikasa goavana atao ao amin’ny seranan-tsambon’i Toamasina ny fanitarana azy, tohanan’ny Fiaraha-miasa japoney, Jica, nanomboka ny taona 2018. Mitentina 639 tapitrisa dolara ny asa, anisan’ny goavana indrindra aty Afrika, ka avy amin’ny Jica ny 65% (411 tapitrisa dolara) ary avy amin’ ny fanjakana malagasy ny 35% (227 tapitrisa dolara). Anisan’ ny asa goavana atao ny fanajariana velaran-tany 15 ha, hanatobiana ny kaontenera. Hitarina hatrany amin’ny 756 m ny halavan’ny toerana fandraisana ny sambo (quai) ary halalinina ho 16 m ny toerana fandraisana ny sambo vaventy.

Sajo sy Njaka A.

Miorim-paka, misy fototra fa mivelatra ihany koa. Izay no lalan-tsaina nitondran’i Solofo ny tarika Gaspira. Ho an’ireo efa nahalala ny mozikan’ny tarika sy ireo liana te hahafantatra, hisy ny seho an-tsehatra voalohany hotontosain’izy ireo ny zoma 23 janoary izao, manomboka amin’ny 8 ora alina, etsy amin’ny La Teintu-rerie Ampasanimalo. « Tsy misy vidim-pidirana satria ilay fampahafantarana ny mozi-kan’ny tarika Gaspira mihitsy no tanjona amin’io fotoana io », hoy ny nambaran-dRa­solofomanana Alfred Léonard, fantatry ny maro eo amin’ny tontolon’ny hiragasy amin’ny hoe Solofo Gaspira, ary zana-dRakotoarivo Kavia.
Fototra tokoa mantsy ny hiragasy ho an’ny tarika Gas­pira. Na ny anarana aza, na­laina avy amin’ny hoe « mpihiragasy » navadika. Mety hoe avy amin’ny « gasy pure », izay mbola mamerina any amin’izay fototra izay ihany koa? Fa tsy nijanona amin’ny hiragasy, fa nanampy forona, nanafangaro gadona maro­loko ry Solofo. Efa nampahafantarin’ny tarika teto an-toerana izany, ary efa misokatra amin’ny tsenan’ny mozika hatrany ivelany ihany koa.
Ny taona 2005 mantsy no efa nitsangana ny tarika Gaspira. Efa nahavita rakikira roa, ka ny voalohany nivoaka tany ivelany. Ny faharoa kosa tamin’ny endriny VCD, izay tsy ahitana intsony. Amin’izao fiverenan’ny tarika izao, efa niroso tamin’ny fandraisam-peo izy ireo. Misy ny hira taloha nohavaozin’izy 8 miraha-lahy mandrafitra ny tarika, ampian’ireo forona vaovao nentin’i Solofo. Ito farany izay efa nitendry nanaraka tarika maro, noho izy mahafehy ireo karazan-javamameno rehetra fampiasa anaty hiragasy, toa ny lokanga sy ny zavamaneno tsofina rehetra. Anisan’ireo nitondra an-tsehatra ny hiragasy tany Europe ihany koa, niaraka tamin’ny tarika Raso­a­lalao Kavia.

Zo ny Aina

Anisan’ny ezaka sy fanamby lehibe tanterahin’ny Federasiona mpihiragasy eto Madagasikara ny fanatanterahina adin-kiragasy isan-kerinandro. Hitohy amin’ity taona 2026 ity izany.

Na mbola andro vitsy aza no nanitsahana ny taona 2026, nifanaretsaka ny fanontaniana: « hitohy ve ny Hiragasy goavam-be ?». Na-maly io hetahetan’ny olona maro mpitia hiragasy io ny Fe­derasionina mpihiragasy eto Madagasikara. « Tonga ilay nan­drasana », adin-kiragasy goavana be hifandonan’ny tarika Ramaroson avy any Soanieranabe sy ny tarika Ramilison Tsimakalagy avy any Arivonimamo. Adin-kiragasy hotanterahina etsy amin’ ny Kianja RaPetit Ampefiloha, ao an-damosin’ny Tranom­bokim-pirenena, ny alahady 25 janoary izao, manomboka amin’ny 10 ora maraina.
Ho an’ny mpitia hiragasy, tsara fanombohana ny taona 2026 raha ireto tarika ireto no jerena. Samy manana ny an­drarezina sy ny traikefa ma­tanjaka izy ireo ka rariny raha tsy hifampitsitsy. Azo antoka ihany koa fa hira vaovao tsy mbola henon’ny andaniny sy ny ankilany mpifanandrina no hoenti-dry zareo eny an-kianja.
Fantatra fa iray amin’ireo zavakanto sady fanabeazana, mifono anatra sy fahaiza-miaina, ny hiragasy. Hatramin’izao, izy no anisan’ny mahatana ny hasin’ny teny malagasy sy mampita izany ho an’ny taranaka aty aoriana. Io tranga io no manosika ny Federasio­nina mpihiragasy eto Mada­gasikara, hiantso manokana ny ankizy sy ny tanora ary ny ray aman-dreny hanatrika ny adin-kiragasy tahaka izao.

HaRy Razafindrakoto

Ewetse no anaran’ilay rivodoza niditra ao Itam­polo, Ampanihy, omaly tolakandro. Nihena ny heriny ka vinavinaina ho levona an-tanety. Mitondra rotsakorana mitohy amin’iny faritra atsimon’ny Nosy iny ny rahona miaraka aminy. Iangaviana ny mponina voakasika mba ho mailo satria mety hiteraka ranotrambo sy/na fiaka­ran’ny renirano izany.
Ho fanamafisana ny ady amin’ny Mpox, nisy ny fivoriana fanentanana sy fampahafantarana niarahana tamin’ireo Holafitra, ny mpitsabo, ny farmasiana, ny mpampivelona ary ny veterinera. Tanjona ny hifampizarana traikefa sy hampitomboana ny fahaiza-manaon’ ireo mpisehatra rehetra. Eo koa ny hanamafisana ny fiaraha-mientana amin’ny fisorohana sy fifehezana ny aretina.
Nanolotra fitaovam-pitsaboana ho an’ny CHU JRA ny Pavillon Ste Fleur amin’izao fanamarihana ny faha-50 taonan’ny hopitaly izao. Hanatevina ireo fitaovana efa misy sy hanatsarana ny sehatry ny fitsaboana izay imasoan’ny roa tonta no tanjona.

Homarihin-dRaharimanan­tsoa Hugues amin’ny fampiofanana sy fifampizarana traikefa ny fankalazany ny faha-80 taonany, ny 31 janoary izao. Taranja 4 no hanomezany izany. Eo ny taranja karate-do, Yoseikan Budo, Tai Chi Chuan ary ny Iai Do. Hotan­terahina eny amin’ny Kianja mitafo Ankatso ity hetsika ity ka hizara roa mazava tsara. Ny iray misokatra ho an’ny mpikatroka amin’ireo taranja 4 ireo. Natao ho an’ireo rehetra liana amin’io fampiofanana io kosa ny hafa. Ankoatra ny fampiofanana, hisy koa ny fampisehoana hatao sy hasehon’ireo sekoly 4. Handray anjara mavitrika amin’izany ny Hanshi Raharimanantsoa Hu­gues, 8e dan amin’ny Karate-do, 5e dan amin’ny Yoseikan Budo, 5e dan amin’ny Tai Chi Chuan ary 2 e dan amin’ny Iai Do. Efa maro ireo mpikatroka nandalo teo imasony, nomeny fahalalana ary nizarany traikefa. Izany indrindra no anton’ny fankalazana toy izao, raha ny nambarany, satria maro ny zavatra nanantantara sy niainany tao anatin’izay 80 taona izay.

Mi.Raz

Hotontosaina any Maurice, ny volana febroary ho avy izao, ny fifanintsanana eo amin’ny taranja Taekwondo WT, ho an’ireo firenena aty amin’ny faritra fahafito. Vonona ny handray anjara amin’izany i Madagasikara, ary mikasa ny handefa atleta lahy sy vavy. Ho fanomanana izany, misy ny lalao fitsapana ho an’ireo Malagasy mpikatroka eny amin’ny CFfama Nanisana, ny voalohandohan’ny volana febroary ho avy izao.

Notanterahina teny amin’ny Kianjan’ny Elgeco Plus By-Pass ny lalao nifanandrinan’ny UscaFoot sy ny Elgeco Plus. Tafavoaka tamin’ny isa 3 no ho 2 ny tompon-jaridaina, rehefa nitarika tamin’ny isa 2 no ho 1 ny mpifanandrina taminy, nandritra ny 80 minitra. Tany amin’ny minitra faha-87 sy 90 no nahatafiditra baolina roa, nitondra ho amin’ny fandresen’ny Elgeco, i Tony.

Nosokafana tamin’ny fomba ofisialy ny alahady 18 janoary teo ny “League Tournament School”, tontosaina ao Fianarantsoa. Hetsika iarahana amin’ny Ligim-paritra Matsiatra Ambony, taranja basikety, tarihin’ny filohany Rabariveloarijaona Lovarinasy. Tanjona ny fahaizana miara-milalao sy mampanjaka ny Fair-Play.

Anisan’ny fifaninanana goavana miandry ny mpilalao, amin’ity taona 2026 ity, ny Olympika ho an’ny tanora (JOJ). Fihaonana hotanterahina any Dakar, Senegal, ny 31 oktobra ka hatramin’ny 17 novambra ho avy izao. Hafa tsy toy ny lalao Olympika ho an’ny lehibe izy ity satria tsy misy fe-potoana henjehina na fanasana manokana na fifanintsanana hiadian-toerana hiatrehana izany. Ny komity olympika iraisam-pirenena (CIO) no misafidy ireo taranja isaky ny firenena. Tanjona amin’izany ny handraisan’ny firenena rehetra anjara. Ho an’i Madagasikara, miandry ny fanapahan-kevitra avy any aminy ny amin’izay taranja tian’izy ireo hifaninana. Tsiahivina fa mahatratra 25 ny isan’ireo taranja hifaninana ka anisan’izany ireo efa mahazatra toy ny atletisma, badminton, ady totohondry, ny baolina kitra anaty efitrano, ny handball lalaovina eny ambony fasika. Manampy ireo ny judo, ny lutte eny ambony fasika, ny rugby lalaovina olona 7, ny ping-pong, ny tae-kwon-do, ny tenisy, ny basikety ho an’olona 3. Taranja vaovao kosa ny breaking, ny baseball 5, ny skateboard, ny surf ary ny Wu-shu.

Tompondaka

Nivoaka afakomaly, tao amin’ny tambajotran-tseraseran’ny Federasionina iraisam-pirenena ho an’ny baolina kitra, ny filaharana vaovaon’ireo firenena mifanintsana amin’ity taranja ity maneran-tany. Nisondrotra eo amin’ny laharana faha-104 i Madagasikara na dia tsy nandray anjara tamin’ny Can farany teo aza.

Niakatra laharana iray indray. Na dia tsy niatrika ny fiadiana ny am­boaran’i Afrika farany teo aza ny Barea, nahazo toerana iray teo amin’ny filaharan’ny Fifa. Mipetraka eo amin’ny laharana faha-104 i Madagasikara, ankehitriny, araka ny vaovao navoakan’ity tambajotran-tseraseran’ny Federasionina iraisam-pirenena ho an’ny baolina kitra ity, afakomaly alina. Tsiahivina fa teo amin’ny faha-105 ny ekipa nasionaly malagasy teo aloha. Mipe­traka ao amin’ny satroka faharoa amin’ny antsapaka izay hahafantarana an’ireo mpiray vondrona amin’ny fifanin­tsanana Can 2027, izany i Madagasikara. Mbola aorian’ny Barea kosa, ny nosy rahavavy Comores, izay nisondrotra ho faha-106, taorian’ireny vokatra azony nandritra ny fiadiana ny amboaran’i Afrika farany teo ireny. Tsara ny mampahatsiahy fa teo amin’ny faha-109 izy ireo teo aloha teo.
Ankoatra izay, tafiditra anatin’ireo folo voalohany maneran-tany i Maroc, tompondaka lefitry ny Can farany teo. Lasa laharana fahavalo ao amin’ny Fifa ny Lion de l’Atlas, raha faha-11 ry zareo ny volana desambra farany teo. Miakatra eo amin’ny faha-12 maneran-tany kosa i Sénégal, Tompondaka ny Can 2025.

Mbola baraingo ny momba an’i Corentin Martins
Hatramin’ny nanoratanay, omaly, mbola tsy misy ny fanambarana ofisialy mahakasika ny fitohizan’ny asa ho an’ny mpanazatran’ny Ba­rean’i Madagasikara, i Coren­tin Martins. Afaka 11 andro eo sisa mantsy dia hifarana ny fifanarahana amin’ity frantsay teknisianina ity. Taorian’ny nanafoanana ny Chan man­tsy, hifantoka tanteraka amin’ny Barea A, ny sain’ny Malagasy mpankafy baoliana kitra, ka andrasana izay mety ho fitohizany izany. Araka ny filazan’ny loharanom-baovao iray, vonona ny hanohy ny fifanarahana ny eo anivon’ny Federasionina malagasin’ny baolina kitra, saingy mbola miandry ny fanapahan-kevitry ny fanjakana. Marihina fa iarahan’ny roa tonta misalahy ny fandoavana ny karaman’ity mpanazatra ity.

Fitia Randria