Manana ny maha izy azy, hono, ny Malagasy. Ilay na ireo maha izy azy, anefa, efa voazarazara ka zary manasongadina ny tsy azy. Miteraka fifandirana, fisarantsarahana, ady tsy mety tapitra…

Iray amin’ireo mampiavaka ny Malagasy ny maha olon’ny fahalalana azy. An-tapitrisa taona no niainany ny tranga iray. Nisintonany fahalalana izany, avy eo. Tsy mba nanana toerana na fitaovana, sns, hoenti-manao fanandramana ny Malagasy fa ny an­davanandrom-piainana mihitsy no nametraka ny fahalalana tao aminy.
Rehefa niditra ireo karazam-pivavahana isan-karazany. Nitrebona avy any amin-java-tsy fantany sy tsy ananany fahalalana, ny atao hoe «finoana». Nanomboka teo, lasa olon’ny finoana ny Ma­lagasy? Eny, satria, izy indray no nahay lavitra noho ny tena tompony. Izy indray no saro-piaro fatratra amin’ny finoan’ny hafa, sns.
Naka ny toeran’ny kolosaina sy tarazo io tsemboka alohan’ny mievoka io. Mivolon-ko tompony amin-javatra tsy hay… Nanana fahasahiana nametaveta, nanaratsy, nanosi-potaka, nanivaiva, nanao tsinontsinona ny an’ny tena. Niha potika sy rava tsikelikely ireo fahalalana nananan’ny Malagasy.
… Ilay Zanahary an-tampon’ ny loha, lasa nisidina any amin’ ny toeran-tsy fantatra. Ny fanorona, ny raokandro, ny rano ankararana, ny vakana, sns, nohalavirina tahaka ny fasam-bao fa ireo nentin’ny vahiny, hono, no izy. Ireny indray no nambara fa «masina». Ireo va­hiny sy ny forongo nentiny aza, anefa, tsy mahalala akory ny hevitra sy dikan’ny «hasina».
… Mila fanitsiana goavana ny tontolon’ny fanabeazana eto Madagasikara. Miainga any amin’ny ankohonana, mipaka hatrany amin’ny firenena iray manontolo.

HaRy Razafindrakoto

Nidina nijery ireo harembakoka any Itasy ny tale jeneralin’ny kolontsaina, Théo Rakotovao, sy ireo mpiara-miasa aminy eo anivon’ny minisiteran’ny Serasera sy ny kolontsaina izay voakasik’izany. Momba ny fitantanana mahomby ireo harembakoka mahasarika mpizahatany toy ny geysers sy ny riandrano Lily no anton-dian’ny delegasionina, nifanatona tamin’ireo tomponandraikitra isan’ambaratonga, any an-toerana. Niara-nidinika tamin’ireo mpisehatra rehetra ihany koa, nijery paikady iombonana izy ireo.

Mitohy ny fampirantiana ireo tahiry mahakasika ny «13 mey 1972», ao amin’ny Trano Sary Ambohidahy. Tahirin-tsary ao amin’ny Tranombokim-pirenena ireo, izay mirakitra ny tantaram-pirenena tsy azo kosehina. Hanentanana ireo tanora tsy niaina ny vanim-potoan’ny krizy 72, indrindra ireo mpianatra liana amin’ny tantaran’i Mada­gasikara, ny fitsidihana ny fampirantiana.

Hisy ny velakevitra iompanana
amin’ny «Trano fonenana Tanôsy» , hoentin-dRandrianasolo François, antropôlôgy, anio amin’ny 2 ora sy sasany, any amin’ny Mozea Fort-Flacourt, Taolagnaro. Anatin’ny fanamarihana ny Andro iraisam-pirenena ho an’ny Mozea izany, ka hamakafakana ireo karazany, heviny ary kolontsaina fonosin’ny toeram-ponenana any amin’ny Tanôsy.

« Kanto Miampita 2 », hatao anio amin’ny 8 ora, eny amin’ny CCI Ivato, ity fiarahana hafakely, hamerenana an-tsehatra ireo hiran’ny Les Surfs ity. Mpanakanto manan-talenta toa an’i Nanie, Mahery, Inah ary i Mbola Talenta no hamelona izany. Miampy ireo hira malagasy sasantsasany nanamarika ny taona 60, 70 Ary 80 io ha­tao io.

Mamolavola antontan-kevitra entin’ny Centre des opérations d’urgence de santé Publique (Cousp) miasa ny minisiteran’ny Fahasalamam-bahoaka sy ny Sampandraharahan’ny Firenena mikambana momba ny fahasalamana (OMS) mandritra ny hadimiana. Tafiditra amin’ny tetikasa fiomanana amin’ny fiatrehana ny valanaretina sy ny fanatsarana ny tolotra eny amin’ ny tobim-pahasalamana fototra ny asa. Fitaovana iray ampiasain’i Madagasikara izay mifanaraka amin’ny fitakian’ny lalàna iraisam-pirenena momba ny fahasalamana hanatsarana ny fandrindrana ny asa mandritra ny hamehana ara-pahasalamana ny fametrahana ny Cousp.

Ny faran’ny heriandro teo no nanaovana ny fitsofan-drano ireo mpianatra vaovao ao amin’ny Ecole de tourisme eo anivon’ny Oniversiten’i Mahajanga, izay notanterahin’ireo mpitantana ny sekoly sy ny oniversite. Nitsidika ny filohan’ny Oniversite tao amin’ny birao fiasany ireo mpianatra ary nanolotra mari-pahatsiarovana ho azy. Nisy ny diabe nataon’ireo mpianatra tao amin’ ny Campus Ambondrona, ny tapany hariva.

Manao fanadihadiana momba ny fivezevezena sy ny filaminana ao amin’ny oniversite ny mpitantana ny oniversiten’Andrainjato, Fianarantsoa. Misy ny rohy ahazoan’ny mpianatra mamaly ny fanontaniana. Zava-dehibe ny fandraisana anjaran’ny rehetra hanatsarana ny fivezevezena sy ny filaminana ao amin’ny oniversite, hoy ny fanazavana. Afaka mandray anjara ihany koa ny mpiasa sy ny mpampianatra.

Nanatanteraka atrikasa fa­nombanana ny rafitra fanaraha-maso nasionaly fiarovana sy fiantohana ny fahasalaman’ny sakafo ny ivontoerana misahana ny fanaraha-maso ny fahasalamana sy ny kalitaon’ny sakafo tamin’ity herinandro ity, tany Ampefy.
Andry iankinan’ny fahasalamam-bahoaka sy singa iray miantoka ny fampandrosoana ara-tsosialy sy ara-toekarena ny fiantohana ny fahasalaman’ny sakafo.
Eto Madagasikara, loza mitatao ho an’ny fahasalamam-bahoaka ny aretina avy amin’ny sakafo, indrindra fa ny fahapoizinana ara-tsakafo sy vokatry ny fihinanana biby an-dranomasina
Na dia eo aza ny fisian’ny rafitra fanaraha-maso amin’ny sehatra maro samihafa, toy ny fahasalamana, fambolena, jono, tontolo iainana, varotra… Tsapa fa mbola tsy misy ny fenitra iraisana amin’ny tondro ny rafitra ankehitriny, ary olana ny fifampizarana vaovao.
Anisan’ny antony nanaovana ny atrikasa fanaraha-maso ny fiarovana sy fiantohana ny fahasalaman’ny sakafo izany. Natao ho fanatsarana ny fiaraha-miasa amin’ny alalan’ny fomba fiasa “Fahasa­lamana Iray” (One Health) ihany koa.
Dingana lehibe ity hetsika ity amin’ny fanatsarana ny fiarovana ny vahoaka amin’ireo loza ateraky ny sakafo voaloto sy amin’ny fanamafisana maharitra ny rafitra fanaraha-maso ara-pahasalamana nasionaly.

Tatiana A

Mitohy hatramin’ny rahampitso ny fanofanana ireo mandray an-tanana ny olona iharan’ny herisetra, ao anatin’ny tetikasa “Eager”. Ny minisiteran’ny Mponina sy ny firaisankina sy ny Fid no manatanteraka izany fiofanana izany.
Mbola anisany fanamby lehibe eto Madagasikara ny ady amin’ny herisetra mifototra amin’ny maha lahy na maha vavy. Manohintohina ny fiarovana sy ny fahaleovantenan’ny olona marefo izany.
Tsikaritra eny anivon’ny fiarahamonina ny herisetra ao an-tokantrano, na amin’ny vady na amin’ny zanaka na eo amin’ny samy fianakaviana. Ny herisetra mihatra amin’ireo mpanampy an-trano. Toraka izany koa ny herisetra any an-tsekoly, na ara-tsaina na ara-batana.
Tanjona ny hanamafisana ny fahaiza-manaon’ireo rafitra sy fikambanana eny ifotony, hampirindra ny fomba fiasa sy hanatsara ny fiaraha-mientan’ny mpisehatra rehetra, hiantohana ny fiarovana sy ny fandraisana an-tanana mahomby kokoa ho an’ireo niharan’ny herisetra.

Tatiana A