Miatrika ny fanadinana BEPC ireo tanora miisa 327 815 manerana ny Nosy, manomboka androany. Ho­santarina amin’ny taranja Malagasy izany, izao maraina, izay haharitra ora 3 mahery. Hitohy amin’ny taranja SVT ny tolakandro.
Nanantitrantitra ny fanjakana ny amin’ny maha zava-doza ny fanaovana karazana hosoka amin’ny fanadinam-panjakana.
Voarara ny misolo mpiadina na mampisolo tena mandritra ny fanadinam-panjakana, na ho an’ny nosoloina na ho an’ny mpisolo. Mety hiteraka fandroahana avy hatrany hiala ny efi-tranom-panadinana, mety hiafara amin’ny fandrarana tsy fiatrehana fanadinam-panjakana ao anatin’ny 1 ka hatramin’ny 3 taona izany ary mety hahavoasazy, araka ny lalàna manan-kery.
Hosoka ny fitondrana fi­taovam-pifandraisana na fi­taovana elektronika ao anaty efitranom-panadinana.
Mila manaja ny lamina rehetra apetraka mba tsy hisian’ny fikorontanana hanelingelina ny fifantohana mandritra ny fanadinana.
Ho an’ny mpitsara fanadinana kosa dia fandikan-dalàna ny fanovana naoty sy ny hosoka mandritra ny fitsarana ny taratasim-panadinana. Mety hiteraka sazy ara-pitondran-tena sy sazy ara-pitsarana izany.
Hatreto, tsy mbola nisy ny feo mandeha ny amin’ny fivoahan’ny laza adina mialoha toy ny niseho 2 taona nisesy izay miteraka korontana sy fanovana maro mandritra ny fanadinana ka mampisavorovoro ny sain’ny miadina sy ny ray aman-dreny.

Tatiana A

Hotanterahina rahampi­tso, amin’ny 12 ora atoandro, etsy amin’ny Kianja Makis Andohatape­naka, ny famerenana ny lalao famaranan’ny fiadiana ny ho tompondakan’i Madagasikara, taranja Rugby, «XXL Top 20», Federaly II. Hifanandrina
amin’izany ny ekipan’ny Rosa Club de l’Imerina Antohoma­dinika sy ny Rugby Club des Soldats Anosibe RCSA. Samy nilaza ny andaniny sy ny ankilany fa efa narenina avokoa ny lesoka rehetra hita tamin’ny lalao farany teo, ary samy nanambara koa fa efa nanomana sy vonona tanteraka amin’io fiverenan’ny fihaonana eo amin’ny roa tonta io.
Tsara ny mampahatsiahy fa natsahatra teo amin’ny minitra faha-65 ny fifanandrinan’ny roa tonta, noho ny fahamaizinan’ny andro. Ma­rihina fa izay tafavoaka mpandresy eo no hiakatra avy hatrany ao amin’ny Federaly I, «XXL Top 12», raha toa ka mbola hanao lalao sakana amin’ny laharana faha-11 Top 12, ny ekipa resy amin’izy ireo.
Ankoatra izay, hamarana ny lalao rahampitso, ny fifandonan’ny FTM Manjakaray sy ny TFMA Ankasina.

Fitia Randria

Efa fomba mahazatra any amin’ny tany mandroso ny fametraham-pialan’ireo mpanazatra. Anton’izany ny tsy fahombiazan’ny ekipa. Hatreto, miisa 7 ireo niala amin’ny andraikitra nosahaniny ka tsy hitantana intsony ny ekipam-pirenena.

Tsy miandry esorina fa aorian’ny faharesen’ny ekipa, avy hatrany dia mametraka ny taratasy fialany any amin’ny federasionina misy azy ireo ny mpanazatra tsy ma­homby. Tsy manipy ny andraikitra any amin’ireo mpilalao izy ireo, fa manetri-tena, tsy nahavita ny zavatra notakina taminy. Hatreto, miisa 7 ireo mpanazatra niala tamin’ny toerany. Ani­san’izany, i Julian Nagelsmann, nitondra ny Mannschaft Alle­magne. Ny Rainiboto izay lavo teo amin’ny ampaha-16-ndalana. Ankehi­triny, miresaka amin’ i Jurgen Klopp, handimby an’i Nagels­mann, ny federasionina alemà.
Eo koa i Ronald Koeman, an’i Pays-Bas. Nambarany fa antony manokana ny fialany ary raisiny ny andraikitra na­aresy ny Les Oranjes. Vao vita ny lalaon’i Equateur sy i Mexi­que, avy hatrany dia na­metraka ny fialany i Sebastien Becca­cece. Ny tsy nivoahan’i Tchè­coslovaquie tao amin’ny vondrona nisy azy kosa no nialan’i Miroslav Koubek. Toy izany koa i Steve Clarke, ho an’i Ecosse. Niala tsiny sy nifona tamin’ny mpijery azy kosa i Hong Myung-bo, ho an’i Corée du sud, ary niala tamin’ny toerana maha mpanazatra azy, taorian’izay. Tsy niandry ela ihany koa i Marce­lo Bielsa, ho an’i Uruguay. Niavaka kosa ny an’i Tunisie, satria vao resy tamin’ny lalao voalohany dia efa nesorin’ny federasionina tonizianina, i Sabri Lamouchi.
Ankoatra izay, hiditra amin’ ny dingana ampahavalon-dalana ireo ekipa 16 tafita. Hisan­tatra izany, amin’ity sabotsy ity ny Lions de l’Atlas Maroc sy i Canada. Hitohy rahampitrso alahady izany ka hifandona i Paraguay sy i France ary i Bresil sy i Norvège. Anisan’ny lalao goavana ho toy ny famaranana kosa ny fihaonan’i Espagne sy i Portugal, ny alatsinainy ho avy izao.

Tompondaka

Hotanterahina ny 2 novambra ho avy izao, any Frantsa, ny « Journée Pays ». Hetsika hanamafisana ny fiaraha-miasa eo amin’ny oniversite malagasy sy frantsay izy io. Oniversitem-panjakana valo ka hatramin’ny 10 no handray anjara ary hisy ny fihaonana matihanina 15 hatramin’ny 20 isan’andro. Hisy se­hatra fisoratana anarana hapetraky ny masoivoho frantsay ho an’ireo mpandray anjara.

Nanamafy ny fiaraha-miasany ny Foibe fa­mantarana ny toetr’andro sy ny Fandaharanasan’ny Firenena mikambana momba ny sakafo (Pam) tamin’ny fanaovan-tsonia ny drafitrasa 2026–2027. Dingana vaovao izy io amin’ny fanamafisana sy fampandrosoana ny fahaiza-manaon’i Madagasikara eo amin’ny sehatry ny famantarana ny toetr’andro. Mitodika amin’ny vahaolana maoderina ny fiaraha-miasa. Sambany no hampidirana ny faharanitan-tsaina artifisialy hanamafisana ny rafitra fanairana mialoha sy hanatsarana ny kalitaon’ny vinavinan’ny toetr’andro. I Madagasika­ra no firenena voalohany eto Afrika nandray tanteraka ny fitantanana sy ny fampiasana ny Maptool ka lasa tomponandraikitra feno amin’ity fitaovana fanaraha-maso ny haintany ity.

Natao tamin’ity herinandro ity ny atrikasa nasionaly fanamarinana ireo antontan-taratasy stratejika sy ara-pampiharana momba ny fiomanana sy ny famaliana ny hamehana ara-pahasalamana. Eo koa ny ady amin’ny fanoheran’ny mikraoba ny fanafody (Ram) ary ny fanamafisana ny fomba fiasa «One Health» eto Mada­ga­sikara.
Entina hanamarinana amin’ny fomba ofisialy ireo antontan-taratasy novolavolaina sy nohavaozina, ho fitaovana fototra amin’ny fisorohana, fitiliana ary famaliana ireo loza sy hamehana ara-pahasalamana izany.
Tafiditra ao anatin’izany ny fiatrehana ireo aretina sy valanaretina toy ny Covid-19, Mpox, Ebola, ireo aretina zoonotika ary ny fanoheran’ny mikraoba ny fanafody (Pan-Ram) ny drafitrasa.
Manoloana ireo fanamby ara-pahasalamana mitombo maneran-tany, manamafy ha­trany i Madagasikara ny fahavononany amin’ny fanatsarana ny fandrindrana sy ny fiaraha-miasa eo amin’ny sehatra fahasalamam-bahoaka, ny biby ary ny tontolo iainana, mifanaraka amin’ny fomba fiasa «One Health» sy ny fenitra iraisam-pirenena RSI.
Ho an’ny vahoaka malagasy, ireo antontan-taratasy voamarina ireo dia hanampy amin’ny fanatsarana ny fahavononan’ny rafitra ara-pahasalamana, hahafahana mamaly haingana sy mahomby ireo hamehana ara-pahasalamana ary hanamafy ny fiarovana ny fahasalaman’ny mponina.

Tatiana A

Nanao fampitandremana ny fiadidiana ny tanànan’Anta­nanarivo amin’ny hampiharana ireo sazy voalaza ao anaty Code municipal d’hygiène, CMH. Tao aorian’ny fanadiovana faobe sy fanentanana, ho avy ny kaominina hampihatra ireo sazy voalaza ao. Anisany ny fandoavana ny sazy 50 000 Ar ary famerenana eo no ho eo ny fahadiovan’ny toerana nolotoina.
Araka ny voalazan’ny andininy faha-31, ao amin’ny torolalana ampiharana ny fehezam-pitsipika ho an’ny fikoloam-pahasalamana (CMH), mahavoasazy ny fanaovana maloto eny amin’ny toerana sy lalam-bahoaka.
Anisan’ireo nampiharana izany fepetra izany ireo olona tratra nanao maloto ankalamanjana. Ny sazy nomena azy ireo dia ny famerenana amin’ny laoniny ny fahadiovan’ny toerana nolotoina. Tanjona ny hanabeazana sy hampahatsiahivana ny adidin’ny tsirairay amin’ny fitandroana ny fahadiovan’ny tanàna.
Maro ny fitsipika voarakitry ny CMH sy ny sazy mifandraika amin’ny fandikan-dalàna. Tokony ho fantatry ny rehetra izany. Ny fahazarana amin’ny fahadiovana mihitsy no takina fa tsy miandry sazy.

Tatiana A

358 mianadahy ny andiany Loharano navoaka tamin’ity fotoana ity ary 89 ireo noraisina ho mpikambana raikitra. Hanatevina ny Fikambanan’ny mpikabary Malagasy na ny Fimpima, faritany Antsirabe, izy ireo. Natomboka tamin’ny diabe niainga teo amin’ny tranompokonolona Antsenakely, namakivaky ny tanàna ary nifarana teo anoloan’ny tsangambato no nanamarihana ny famoahana ny andiany Loha­rano. Ireo mpianatra ireo izay niofana nandritra ny valo volana ary afaka tamin’ny fanadinanana am-bava sy an-tsoratra izay natao tamin’ny volana mey sy ny fiandohan’ny volana jona ka izao nosalorana ny lamban’andiany amin’ny maha mpikabary azy ireo izao sy nanolorana ny mari-pahaizana avy amin’ny Fimpima foibe.
Sampana 9 any amin’ny faritany Antsirabe ireto navoaka ireto, miandahy miambavy, manomboka amin’ny taninketsa ka hatramin’ny mpiofana. Tamin’ity fotoana ity ihany koa no nandraisana ho mpikambana raikitra ka nanasalorana ny lamba Fimpima azy ireo. “Midika izany fa velona sy miaina ary mahaliana ny maro ny fianarana kabary, indrindra ny fanandratana ny soatoavina sy ny kolontsaina maha Malagasy”, hoy ny filohan’ny faritany Fimpima Antsirabe, Hary Ranaivozandriny. Han­dray anjara mavitrika amin’ny sahoby hatao ao Antana­narivo sy ny zaikabe hatao any Mahajanga, ny 27 jolay ka hatramin’ny 2 aogositra izao, ny faritany Fimpima Antsirabe.

Zo ny Aina

Hisy ny velakevitra manodidina ny tantaran’ny mpanjakavavy Ranavalona III. Hotontosaina anio, amin’ny 10 ora maraina izany, eny amin’ny AFT Anda­vamamba. Ny marimarina kokoa, ny tantaran’ny mpanjaka, araka ireo sary voarakitra, izay ny ankamaroany fony izy tany an-tsesitany. Hamelabelatra izany i Helianta Rajaonarison, mpampianatra mpikaroka tantara eo anivon’ny oniversiten’Antananarivo.

« Cabaret » hanehoana firaisankina, iarahana amin’i Samoëla. Anio manomboka amin’ny 8 ora alina izany, ao amin’ny Food Court La City Ivandry. Fanohanana ny hetsika « Manjakely », izay natao hanangonam-bola hanampiana ireo reny sy zaza sahirana any amin’ny faritra Ambatondrazaka izy ity. Na izany aza, tafiditra anatin’ireo andian-tseho anaty fandaharam-potoan’i Samoëla ihany koa.

« Soratra velo-maharitra, sa soratra velona mandrakizay ? » Io ny lohahevitry ny adihevitra literera, hatao ao amin’ny Efitrano Dox, Tranombokim-pirenena Anosy, ny alarobia 8 jolay izao. Hitarika izany i Sy, Mpanabe an-tserasera, mpanao gazety ary mpanoratra. Eo koa i Liantsoa, poeta mpanoratra avy ao amin’ ny Faribolana Sandratra.

Hanomboka ny faran’ity herinandro ity ilay fampisehoana hitetezan’i Zook Davids ny faritra atsimon’ny Nosy. Sabotsy 4 jolay, manomboka amin’ny 3 ora tolakandro, ao amin’ny Kianja fanaovana basikety kaominina Ambohimahasoa. Talata 7 jolay, manomboka amin’ny 3 ora tolakandro, seho lehibe ao amin’ny Kianja fanaovam-baolina Ranomafana. Tola­kandron’ny alakamisy 9 jolay, ao amin’ny Kolejy loterana Manakara. Ao Sahambavy Fianarantsoa kosa, ny sabotsy 11 jolay, manomboka amin’ny 9 ora maraina. Ao amin’ny Kianja Toky Fitaka Ambalavao Fianarantsoa no hamaranana ny « Tour du Sud Mada », ny alahady 12 jolay, manomboka amin’ny 3 ora tolakandro. Samy tsy misy vidim-pidirana avokoa ireo fampisehoana an-tsehatra ireo.
Marihina fa anisan’ny mampiavaka an’i Zook Davids sy ny seho an-tsehatra tahaka izao ny fahaizany mifandray akaiky amin’ireo ankizy sy tanora. Manana sanganasa sy fomba fiseho sehatra manintona ireo sokajin-taona ireo rahateo izy. Na izany aza, hainy ihany koa ny mampifantoka ny raiamandreny any amin’ny tontolon’ny fanabeazana amin’ny maha mpanabe azy.

HaRy Razafindrakoto

Nanana ny akony sahady ilay fahalanian’ny tolo-dalàna hampiasana ny teny malagasy manomboka izao. Iray amin’ireo namela holatra lehibe ilay « fanagasiana » bontolo.

Faly sahirana! Azo lazaina ho io no zava-nitranga nanoloana ilay fahalanian’ny volavolan-dalàna manome lanja sy hasina ny teny malagasy, teny amin’ny Antenimierampirenena. Seha­tra maro no ampiasana ny teny malagasy manomboka izao. Didim-pitsarana, takelaka samihafa mirakitra torolalana, sns.
Niverina tany amin’ny 50 taona lasa, anefa, ny eritreritry ny Malagasy. Ireo efa lehibe, nahatadidy tsara ny « fanagasiana ». Ny tanora taty aoriana, naheno ny zava-nanjo ny tontolon’ny fampianarana tamin’izany. Samy nametraka ny ahiahiny avokoa. Ho tratra ve ny tanjona? Efa ampy, angaha, ny voambolan-tsehatry ny teny malagasy? Ahoana ny handikana ny « … », sns.
Tandindona navelan’ilay nambara ho « fanagasiana » avokoa ireo. Ny fandikan-teny na ny famoronana voambolana no nahamaika. Tsy hita na nodian-tsy hita fa na ho voadika amin’ny teny malagasy avokoa aza ireo voambolana rehetra maneran-tany. Rehefa tsy ho ampiasaina (tenenina, soratana…) izy ireny, herim-po very maina. Mila miteny malagasy ny Malagasy. « Maty » ny teny rehefa tsy ampiasaina. Io fampiasana ny teny malagasy io, any amin’ny sehatra rehetra, no mifanindran-dalana amin’ity tolo-dalàna vao nolanian’ny solombavambahoakan’i Madagasikara ity.
Noho izany, ilaina ny fampiharana sy ny fanaraha-maso izany. Ilaina ihany koa ny fanohizana ny fadikan-teny isan-tsehatra, satria, efa ela loatra no tsy nampiasana ny teny malagasy, mba hanafainganana sy hahatrarana ny tanjona (famerenan-kasina). Mitaky fiaraha-miasa eo amin’ny mpahay teny malagasy, mpikaroka, raiamandreny, teknisianina isan-tsehatra, sns, ny fandrafetana voambolana vaovao… Atao laharam-pahamehana kosa ny fampiasana ny teny malagasy ho teny hoenti-mampianatra.

HaRy Razafindrakoto

Tapaka taorian’ny filankevitry ny minisitra, ny alarobia teo, fa hiverina ny fanitsiana ny vidin-tsolika. Mety hiova, araka izany, ny vidin-tsolika manomboka amin’ity faran’ny herinandro ity. Tsiahivina fa niditra tamin’ny hamehana ara-angovo isika nanomboka ny volana avrily teo. Fanapahan-kevitra natao mba hampihena ny fiantraikan’ny zava-misy eo amin’ny sehatra iraisam-pirenena eto amintsika. Indrindra ny ady misy ao Moyen-Orient. No­ken­­drena tamin’izay ny hiantohana ny famatsiana tsy tapaka teto amintsika. Mari­hina fa noferana ho 4 860 Ar ny litatry (l) ny gazoala, vidina 5 100 Ar/l kosa ny lasantsy (SP 95) raha 3 710Ar/l izany ho an’ny solika fandrehitra. Na­hitana fiakarany 200 Ar avokoa ny vidin-tsolika na­nom­boka ny volana mey ka hatramin’izao. Vidiny izay nitovy tamin’ny volana febroary teo.
Voafetra ho 200 Ar ny fiakarana na ny fidinan’ny vidin-tsolika nihatra teto amintsika, araka ny fifanarahana tamin’ny Tahirim-bola iraisampirena (FMI).

Henintsoa