Natao tamin’ity herinandro ity ny atrikasa nasionaly fanamarinana ireo antontan-taratasy stratejika sy ara-pampiharana momba ny fiomanana sy ny famaliana ny hamehana ara-pahasalamana. Eo koa ny ady amin’ny fanoheran’ny mikraoba ny fanafody (Ram) ary ny fanamafisana ny fomba fiasa «One Health» eto Mada­ga­sikara.
Entina hanamarinana amin’ny fomba ofisialy ireo antontan-taratasy novolavolaina sy nohavaozina, ho fitaovana fototra amin’ny fisorohana, fitiliana ary famaliana ireo loza sy hamehana ara-pahasalamana izany.
Tafiditra ao anatin’izany ny fiatrehana ireo aretina sy valanaretina toy ny Covid-19, Mpox, Ebola, ireo aretina zoonotika ary ny fanoheran’ny mikraoba ny fanafody (Pan-Ram) ny drafitrasa.
Manoloana ireo fanamby ara-pahasalamana mitombo maneran-tany, manamafy ha­trany i Madagasikara ny fahavononany amin’ny fanatsarana ny fandrindrana sy ny fiaraha-miasa eo amin’ny sehatra fahasalamam-bahoaka, ny biby ary ny tontolo iainana, mifanaraka amin’ny fomba fiasa «One Health» sy ny fenitra iraisam-pirenena RSI.
Ho an’ny vahoaka malagasy, ireo antontan-taratasy voamarina ireo dia hanampy amin’ny fanatsarana ny fahavononan’ny rafitra ara-pahasalamana, hahafahana mamaly haingana sy mahomby ireo hamehana ara-pahasalamana ary hanamafy ny fiarovana ny fahasalaman’ny mponina.

Tatiana A

Nanao fampitandremana ny fiadidiana ny tanànan’Anta­nanarivo amin’ny hampiharana ireo sazy voalaza ao anaty Code municipal d’hygiène, CMH. Tao aorian’ny fanadiovana faobe sy fanentanana, ho avy ny kaominina hampihatra ireo sazy voalaza ao. Anisany ny fandoavana ny sazy 50 000 Ar ary famerenana eo no ho eo ny fahadiovan’ny toerana nolotoina.
Araka ny voalazan’ny andininy faha-31, ao amin’ny torolalana ampiharana ny fehezam-pitsipika ho an’ny fikoloam-pahasalamana (CMH), mahavoasazy ny fanaovana maloto eny amin’ny toerana sy lalam-bahoaka.
Anisan’ireo nampiharana izany fepetra izany ireo olona tratra nanao maloto ankalamanjana. Ny sazy nomena azy ireo dia ny famerenana amin’ny laoniny ny fahadiovan’ny toerana nolotoina. Tanjona ny hanabeazana sy hampahatsiahivana ny adidin’ny tsirairay amin’ny fitandroana ny fahadiovan’ny tanàna.
Maro ny fitsipika voarakitry ny CMH sy ny sazy mifandraika amin’ny fandikan-dalàna. Tokony ho fantatry ny rehetra izany. Ny fahazarana amin’ny fahadiovana mihitsy no takina fa tsy miandry sazy.

Tatiana A

358 mianadahy ny andiany Loharano navoaka tamin’ity fotoana ity ary 89 ireo noraisina ho mpikambana raikitra. Hanatevina ny Fikambanan’ny mpikabary Malagasy na ny Fimpima, faritany Antsirabe, izy ireo. Natomboka tamin’ny diabe niainga teo amin’ny tranompokonolona Antsenakely, namakivaky ny tanàna ary nifarana teo anoloan’ny tsangambato no nanamarihana ny famoahana ny andiany Loha­rano. Ireo mpianatra ireo izay niofana nandritra ny valo volana ary afaka tamin’ny fanadinanana am-bava sy an-tsoratra izay natao tamin’ny volana mey sy ny fiandohan’ny volana jona ka izao nosalorana ny lamban’andiany amin’ny maha mpikabary azy ireo izao sy nanolorana ny mari-pahaizana avy amin’ny Fimpima foibe.
Sampana 9 any amin’ny faritany Antsirabe ireto navoaka ireto, miandahy miambavy, manomboka amin’ny taninketsa ka hatramin’ny mpiofana. Tamin’ity fotoana ity ihany koa no nandraisana ho mpikambana raikitra ka nanasalorana ny lamba Fimpima azy ireo. “Midika izany fa velona sy miaina ary mahaliana ny maro ny fianarana kabary, indrindra ny fanandratana ny soatoavina sy ny kolontsaina maha Malagasy”, hoy ny filohan’ny faritany Fimpima Antsirabe, Hary Ranaivozandriny. Han­dray anjara mavitrika amin’ny sahoby hatao ao Antana­narivo sy ny zaikabe hatao any Mahajanga, ny 27 jolay ka hatramin’ny 2 aogositra izao, ny faritany Fimpima Antsirabe.

Zo ny Aina

Hisy ny velakevitra manodidina ny tantaran’ny mpanjakavavy Ranavalona III. Hotontosaina anio, amin’ny 10 ora maraina izany, eny amin’ny AFT Anda­vamamba. Ny marimarina kokoa, ny tantaran’ny mpanjaka, araka ireo sary voarakitra, izay ny ankamaroany fony izy tany an-tsesitany. Hamelabelatra izany i Helianta Rajaonarison, mpampianatra mpikaroka tantara eo anivon’ny oniversiten’Antananarivo.

« Cabaret » hanehoana firaisankina, iarahana amin’i Samoëla. Anio manomboka amin’ny 8 ora alina izany, ao amin’ny Food Court La City Ivandry. Fanohanana ny hetsika « Manjakely », izay natao hanangonam-bola hanampiana ireo reny sy zaza sahirana any amin’ny faritra Ambatondrazaka izy ity. Na izany aza, tafiditra anatin’ireo andian-tseho anaty fandaharam-potoan’i Samoëla ihany koa.

« Soratra velo-maharitra, sa soratra velona mandrakizay ? » Io ny lohahevitry ny adihevitra literera, hatao ao amin’ny Efitrano Dox, Tranombokim-pirenena Anosy, ny alarobia 8 jolay izao. Hitarika izany i Sy, Mpanabe an-tserasera, mpanao gazety ary mpanoratra. Eo koa i Liantsoa, poeta mpanoratra avy ao amin’ ny Faribolana Sandratra.

Hanomboka ny faran’ity herinandro ity ilay fampisehoana hitetezan’i Zook Davids ny faritra atsimon’ny Nosy. Sabotsy 4 jolay, manomboka amin’ny 3 ora tolakandro, ao amin’ny Kianja fanaovana basikety kaominina Ambohimahasoa. Talata 7 jolay, manomboka amin’ny 3 ora tolakandro, seho lehibe ao amin’ny Kianja fanaovam-baolina Ranomafana. Tola­kandron’ny alakamisy 9 jolay, ao amin’ny Kolejy loterana Manakara. Ao Sahambavy Fianarantsoa kosa, ny sabotsy 11 jolay, manomboka amin’ny 9 ora maraina. Ao amin’ny Kianja Toky Fitaka Ambalavao Fianarantsoa no hamaranana ny « Tour du Sud Mada », ny alahady 12 jolay, manomboka amin’ny 3 ora tolakandro. Samy tsy misy vidim-pidirana avokoa ireo fampisehoana an-tsehatra ireo.
Marihina fa anisan’ny mampiavaka an’i Zook Davids sy ny seho an-tsehatra tahaka izao ny fahaizany mifandray akaiky amin’ireo ankizy sy tanora. Manana sanganasa sy fomba fiseho sehatra manintona ireo sokajin-taona ireo rahateo izy. Na izany aza, hainy ihany koa ny mampifantoka ny raiamandreny any amin’ny tontolon’ny fanabeazana amin’ny maha mpanabe azy.

HaRy Razafindrakoto

Nanana ny akony sahady ilay fahalanian’ny tolo-dalàna hampiasana ny teny malagasy manomboka izao. Iray amin’ireo namela holatra lehibe ilay « fanagasiana » bontolo.

Faly sahirana! Azo lazaina ho io no zava-nitranga nanoloana ilay fahalanian’ny volavolan-dalàna manome lanja sy hasina ny teny malagasy, teny amin’ny Antenimierampirenena. Seha­tra maro no ampiasana ny teny malagasy manomboka izao. Didim-pitsarana, takelaka samihafa mirakitra torolalana, sns.
Niverina tany amin’ny 50 taona lasa, anefa, ny eritreritry ny Malagasy. Ireo efa lehibe, nahatadidy tsara ny « fanagasiana ». Ny tanora taty aoriana, naheno ny zava-nanjo ny tontolon’ny fampianarana tamin’izany. Samy nametraka ny ahiahiny avokoa. Ho tratra ve ny tanjona? Efa ampy, angaha, ny voambolan-tsehatry ny teny malagasy? Ahoana ny handikana ny « … », sns.
Tandindona navelan’ilay nambara ho « fanagasiana » avokoa ireo. Ny fandikan-teny na ny famoronana voambolana no nahamaika. Tsy hita na nodian-tsy hita fa na ho voadika amin’ny teny malagasy avokoa aza ireo voambolana rehetra maneran-tany. Rehefa tsy ho ampiasaina (tenenina, soratana…) izy ireny, herim-po very maina. Mila miteny malagasy ny Malagasy. « Maty » ny teny rehefa tsy ampiasaina. Io fampiasana ny teny malagasy io, any amin’ny sehatra rehetra, no mifanindran-dalana amin’ity tolo-dalàna vao nolanian’ny solombavambahoakan’i Madagasikara ity.
Noho izany, ilaina ny fampiharana sy ny fanaraha-maso izany. Ilaina ihany koa ny fanohizana ny fadikan-teny isan-tsehatra, satria, efa ela loatra no tsy nampiasana ny teny malagasy, mba hanafainganana sy hahatrarana ny tanjona (famerenan-kasina). Mitaky fiaraha-miasa eo amin’ny mpahay teny malagasy, mpikaroka, raiamandreny, teknisianina isan-tsehatra, sns, ny fandrafetana voambolana vaovao… Atao laharam-pahamehana kosa ny fampiasana ny teny malagasy ho teny hoenti-mampianatra.

HaRy Razafindrakoto

Tapaka taorian’ny filankevitry ny minisitra, ny alarobia teo, fa hiverina ny fanitsiana ny vidin-tsolika. Mety hiova, araka izany, ny vidin-tsolika manomboka amin’ity faran’ny herinandro ity. Tsiahivina fa niditra tamin’ny hamehana ara-angovo isika nanomboka ny volana avrily teo. Fanapahan-kevitra natao mba hampihena ny fiantraikan’ny zava-misy eo amin’ny sehatra iraisam-pirenena eto amintsika. Indrindra ny ady misy ao Moyen-Orient. No­ken­­drena tamin’izay ny hiantohana ny famatsiana tsy tapaka teto amintsika. Mari­hina fa noferana ho 4 860 Ar ny litatry (l) ny gazoala, vidina 5 100 Ar/l kosa ny lasantsy (SP 95) raha 3 710Ar/l izany ho an’ny solika fandrehitra. Na­hitana fiakarany 200 Ar avokoa ny vidin-tsolika na­nom­boka ny volana mey ka hatramin’izao. Vidiny izay nitovy tamin’ny volana febroary teo.
Voafetra ho 200 Ar ny fiakarana na ny fidinan’ny vidin-tsolika nihatra teto amintsika, araka ny fifanarahana tamin’ny Tahirim-bola iraisampirena (FMI).

Henintsoa