Nanana ny akony sahady ilay fahalanian’ny tolo-dalàna hampiasana ny teny malagasy manomboka izao. Iray amin’ireo namela holatra lehibe ilay « fanagasiana » bontolo.

Faly sahirana! Azo lazaina ho io no zava-nitranga nanoloana ilay fahalanian’ny volavolan-dalàna manome lanja sy hasina ny teny malagasy, teny amin’ny Antenimierampirenena. Seha­tra maro no ampiasana ny teny malagasy manomboka izao. Didim-pitsarana, takelaka samihafa mirakitra torolalana, sns.
Niverina tany amin’ny 50 taona lasa, anefa, ny eritreritry ny Malagasy. Ireo efa lehibe, nahatadidy tsara ny « fanagasiana ». Ny tanora taty aoriana, naheno ny zava-nanjo ny tontolon’ny fampianarana tamin’izany. Samy nametraka ny ahiahiny avokoa. Ho tratra ve ny tanjona? Efa ampy, angaha, ny voambolan-tsehatry ny teny malagasy? Ahoana ny handikana ny « … », sns.
Tandindona navelan’ilay nambara ho « fanagasiana » avokoa ireo. Ny fandikan-teny na ny famoronana voambolana no nahamaika. Tsy hita na nodian-tsy hita fa na ho voadika amin’ny teny malagasy avokoa aza ireo voambolana rehetra maneran-tany. Rehefa tsy ho ampiasaina (tenenina, soratana…) izy ireny, herim-po very maina. Mila miteny malagasy ny Malagasy. « Maty » ny teny rehefa tsy ampiasaina. Io fampiasana ny teny malagasy io, any amin’ny sehatra rehetra, no mifanindran-dalana amin’ity tolo-dalàna vao nolanian’ny solombavambahoakan’i Madagasikara ity.
Noho izany, ilaina ny fampiharana sy ny fanaraha-maso izany. Ilaina ihany koa ny fanohizana ny fadikan-teny isan-tsehatra, satria, efa ela loatra no tsy nampiasana ny teny malagasy, mba hanafainganana sy hahatrarana ny tanjona (famerenan-kasina). Mitaky fiaraha-miasa eo amin’ny mpahay teny malagasy, mpikaroka, raiamandreny, teknisianina isan-tsehatra, sns, ny fandrafetana voambolana vaovao… Atao laharam-pahamehana kosa ny fampiasana ny teny malagasy ho teny hoenti-mampianatra.

HaRy Razafindrakoto

Tapaka taorian’ny filankevitry ny minisitra, ny alarobia teo, fa hiverina ny fanitsiana ny vidin-tsolika. Mety hiova, araka izany, ny vidin-tsolika manomboka amin’ity faran’ny herinandro ity. Tsiahivina fa niditra tamin’ny hamehana ara-angovo isika nanomboka ny volana avrily teo. Fanapahan-kevitra natao mba hampihena ny fiantraikan’ny zava-misy eo amin’ny sehatra iraisam-pirenena eto amintsika. Indrindra ny ady misy ao Moyen-Orient. No­ken­­drena tamin’izay ny hiantohana ny famatsiana tsy tapaka teto amintsika. Mari­hina fa noferana ho 4 860 Ar ny litatry (l) ny gazoala, vidina 5 100 Ar/l kosa ny lasantsy (SP 95) raha 3 710Ar/l izany ho an’ny solika fandrehitra. Na­hitana fiakarany 200 Ar avokoa ny vidin-tsolika na­nom­boka ny volana mey ka hatramin’izao. Vidiny izay nitovy tamin’ny volana febroary teo.
Voafetra ho 200 Ar ny fiakarana na ny fidinan’ny vidin-tsolika nihatra teto amintsika, araka ny fifanarahana tamin’ny Tahirim-bola iraisampirena (FMI).

Henintsoa

Ho fankalazana ny faha-20 taonan’ny fikambanana AMDRHE, hisy fifaninanana iraisan’ny orinasa tsy miankina na «Jeux corporatifs». Taranja fito no hifaninanana ka miisa 34 ireo handray anjara amin’izany.

Feno 20 taona ny AMDRHE, fikambanana misahana ny fitantanana ny mpiasa eo anivon’ny orinasa tsy miankina. Tsy avelan’ireo tomponandraikitra handalo fotsiny izany fotoana izany fa hankalazaina, araka ny fanambarana nataony teny amin’ny foibe toeran’ny tranom-piantohana Aro Antsa­havola, omaly alarobia. Hisantatra izany ny «Jeux corporatifs», hotanterahina ny sabotsy 4 sy ny alahady 5 jolay ho avy izao, eny Ankatso. Handray anjara amin’izany ireo orinasa miisa 34 eto an-dRenivohitra. Miisa 7 ireo taranja hifaninanana ka anisan’izany ny baolina kitra ho an’olona fito, izay be mpandray anjara indrindra. Eo koa ny volley-ball, ny basket-ball, ny ping-pong, ny «belote», ny daomy ary ny tsipy kanetibe. Natokana ho an’ireo mpiasa ny fihaonana ka tsy afaka mandray anjara ireo olona manana kara-pilalaovana amin’ny klioba mifaninana eny anivon’ny ligy sy ny federasionina. Matihanina ny fikarakarana satria ireo mpitsara efa feno traikefa no hitantana ireo lalao hatao.
Any amin’ny volana septambra indray, hitohy amin’ny “Webinar” ny hetsika, izay misokatra ho an’ny besinimaro ka ny lohahevitra amin’izany dia ny mahakasika ny fanamby amin’ny resaka maha olona, amin’izao fotoana izao. Ny alim-pandihizana no hamaranana ny fankalazana, ny 6 novambra 2026.

Fitia Randria

Tapitra teo amin’ny dingana ampaha-16-ndalana ny lalan’ny Elefantan’i Côte d’Ivoire, eo amin’ny fiadiana ny ho tompondaka maneran-tany “Mondial 2026”. Etsy ankilany, manohy ny diany ny Les Bleus, France sy i Mexique, mpampiantrano.

Notapahin’ny Viking Nor­vège teo amin’ny am­paha-16-ndalana ny dian’ny Elefantan’i Côte d’Ivoi­re, eo amin’ity “Mondial” an­diany faha-23 ity. Lavon-dry zareo norvezianina, tamin’ny isa 2 no ho 1, izy ireo, ny talata lasa teo. Fihaonana notanterahina tao amin’ny Kianja Dallas, Arlington. Niady ny fihaonana, saingy nanatombo teo amin’ny fahamatorana raha izay no azo ilazana azy ry zareo norvezianina. Na­nokatra ny isa voalohany rahateo izy ireo, tamin’ny alalan’ny dakan’i Antonio Nusa, teo amin’ny minitra faha-39. Tsara petraka tany amin’ny zoro ambonin’ny tsatobin’i Fofana izany ka nampikobana ny harato. Nanao izay ho afany ihany ny mpilalao ivoarianina, saingy ratsy hatrany ny famaranana. Nentin’ny roa tonta niala sasatra io isa tokana io.
Fizaram-potoana faharoa, niezaka nandrindra ny fanafihana ny Elefantan’i Côte d’Ivoire. Nitsitapitapy kosa ny fanafihan’i Norvège fa natahorana satria miafara amin’ny tifitra hatrany izany. Nana­sahala ny isa i Amad Diallo, teo amin’ny minitra faha-74, rehefa nanavatsava ny vodilaharana norvezianina. 1 sy 1 ny isa teo ary nihevitra ny rehetra fa ho tonga hatrany amin’ny fanalavam-potoana ny lalao. Nitranga anefa ny patsa iray tsy omby vava ho an’i Côte d’Ivoire. Minitra faha-86, diso fipetraka ireo vodilaharana ka hain’i Berg ny nanolotra ny baolina ho an’i Haaland, izay namono ny baolina faharoa.
Nanampatra hery kosa i France, izay nandavo an’i Suède tamin’ny isa mazava 3 no ho 0. Baolina roa no nampidirin’i Mbappé ary ny iray kosa an’i Barcola. Hifandona eo amin’ny ampahefa-dalana izany i Paraguay sy i France. I Maroc kosa hifanandrina amin’i Canada ary i Brésil hifampitana amin’i Norvège.

Tompondaka

Mikarakara varavarana misokatra ho an’ny daholobe ny hopitaly Anosiala, ny 8 sy 9 jolay ho avy izao. Hisy fampianarana momba ny aretin’ny zaza sy ny homamiadana ho an’ny mpiasan’ny fahasalamana, ny andro voalohany. Hizaha fahasalamana maimaimpoana kosa ny tomponandraikitra ny tapakandro hariva sy ny andro faharoa. Isaky ny sampandraharaha no manatanteraka izany. Handidy ny goître koa ny tobim-pahasalamana mandritra ny fotoana voalaza, miaraka amin’ny tolotra fahasalamana maro. Mila misoratra anarana mialoha raha maniry ny hisitraka tolotra.

Nifarana omaly ny fifaninanana hidirana
amin’ny taona voalohany amin’ny sampana CAPS. Miisa 281 ireo mpiadina niatrika izany, notanterahina tamin’ny foibem-panadinana efatra: LTP GC Maha­masina, LTP Mantasoa, LTP Toamasina ary ny LTP PK4 Antsiranana. Lalam-piofanana enina no atolotra ao anatin’ny CAPS: maçon gros œuvre, installateur sanitaire–plomberie, carreleur–finisseur–peintre, électricien bâtiment, métallier–soudeur–tuyauteur ary charpentier bois couvreur. Fiofanana iarahan’ny minisiteran’ny Fampianarana teknika sy ny fampiofanana arakasa sy ny tetikasa Cnef BTP manatanteraka.

327 815 ny isan’ny mpiadina hanala ny fanadinana BEPC manerana ny Nosy. Mizara ho sokajy roa izany. Sokajy A manana mpiadina 174 760 ary ny sokajy B miisa 153 055. Hitsinjara amin’ny efitrano 9 446, anatin’ny foibem-panadinana 1 101, izy ireo, eo anivon’ny Cisco 115. 10 taona ny zandriny indrindra hiatrika ny BEPC, ao amin’ny Cisco Amboasary Atsimo. 38 taona kosa ny zokiny indrindra, hanatanteraka ny adina ao amin’ny Cisco Bekily, araka ny fanazavan’ny minisiteran’ny Fanabeazam-pirenena.
Ny Lycée maoderina Am­pefiloha no manana mpiadina betsaka indrindra, satria ma­hatratra 2 991 isa ary hitsinjara anatin’ny efitrano 63.
Momba ny fiahiana ny fanadinana, miara-miasa amin’ny mpitandro filaminana ny minisiteran’ny Fanabeazam-pirenena ary tsy misy ny fivoahan’ny laza adina mialoha hatramin’izao. Tany an-tsekoly koa, nisy ny fampahafantarana ho an’ny mpiadina momba ny fanaovana hosoka nandritra ny taom-pianarana. Mampahatsiahy hatrany ny tsara ho fantatra koa ireo tomponandraikitra eny amin’ny foibem-panadinana.
Nanambara ny fikambanana Autisme Madagascar fa zava dehibe ny fiantohana fepetra manokana ho an’ny ankizy autiste miatrika ny fanadinam-panjakana ao anatin’ny tontolo mirindra, miaraka amin’ny fanitsiana sy fanohanana manokana. Valo, hatreto, ireo sampana isam paritra mikarakara sy manohana ny ankizy autiste ary ny fianakaviany amin’ny fanadinam-panjakana. Ahitana an’i Dia­na, Atsinanana, Alaotra Man­goro, Analamanga, Vakinan­ka­ratra, Matsiatra Ambony, Atsimo Andrefana ary Anôsy.

Vonjy

Nisedra maodely maro samihafa i Madagasikara, raha ny fampandrosoana no asian-teny, saingy vitsy ny vokatra nana­tsara ny andavanandron’ny isan-tokantrano, raha ny fanambarana nataon’ny fikambanana Fonena tamin’ny mpanao gazety, tetsy Anosy, ny herinandro teo. Mahatsapa izy ireo fa notaizaina ho mpandray tombontsoa fotsiny ny olom-pirenena fa tsy ho tomponandraikitra amin’ny fampandrosoana ny fiarahamonina misy azy. Vahaolana aroson’izy ireo ny fametrahana fanovana tanteraka ary hatomboka any amin’ny fokonolona izany. Vinan’ny fikambanana ny hisian’ny tetikasa sosialy miorina amin’ny fahaleovantenan’ny vahoaka. Nambaran’izy ireo koa fa any amin’ny fokonolona no hany fototry ny fampandrosoana. Hatramin’izay nijoroan’ny fikambanana, efa maro ny zava-bita mifototra amin’ny ara-tsosialy, toy ny fanorenana sekoly rava, tany amin’ny faritr’i Toliara. Teo koa ny fizarana fitaovam-pianarana ho an’ireo mpianatra, fametrahana paompy sy fitaovana mandeha amin’ny angovo madio ary ny fane­tsehana ny vahoaka teny ifotony niatrehina ny rivodoza. Ankehitriny, efa miitatra amin’ny faritra hafa toa an’Analamanga ny fikambanana. Hitsangana tsy ho ela ny tambajotran’olom-pirenena hanamafisana ny fahaiza-manao eny ifotony sy ny maro hafa.

Mino