Tontosa ny 28 hatramin’ny 30 mey lasa teo, tany Nairobi Kenya, ny fiadiana ny tompondakan’i Afrika, faritra Atsi­nanana, taranja karate. Tsy nitsanga-menatra ny Mala­gasy fa na dia vitsy aza ny nisolo tena an’i Madagasikara, vokatra tsara no azo. Medaly volamena 1 sy alimo 1 no no­rombahan’ny karatekas mala­gasy. Tamin’ny alalan-dRave­lonarivo Andhy, no nahazoan’i Madagasikara ny medaly volamena, teo amin’ny sokajy latsaky ny 55kg, vehivavy. Andriamihajatiana Man­dresy kosa no nisalotra ny medaly alimo iray, teo amin’ny sokajy latsaky ny 52 kg lehi­lahy. Tsiahivina fa karatekas 4 mianadahy no nisolo tena an’i Ma­dagasikara. Tetsy ankilany, nandrombaka ny medaly alimo ihany koa, Rajaonarison Chris­tian Finoana, teo amin’ny so­kajy latsaky ny 60 kg lehi­lahy.
Filohan’ny faritra Atsinanana, Dr Emile

Ankoatra izay, notanterahina ny 30 mey lasa teo ihany koa ny fivoriambe, izay nametrahana izay hitantana ny faritra Atsinanana. Tafapetraka ho filoha, Ratefinanahary Emile, filohan’ny federasionina ny karate-do Malagasy (FKM). Filoha lefitra misahana ny fitantanan-draharaha, Mr Ri­chard, filohan’ny federasionina kenyana. Filoha lefitra misahana ny ara-bola, Mr Mulae, filohan’ny federasionina Ethio­piana. Nisaotra ny Filohan’y UFAK sy ny Filoha Lefitra WKF/UFAK, ny filohan’ny FKM, nametraka fitokisana taminy.

Mi.Raz

Tena ratsy ny vokatra azon’ny Makis Ladies, nandritra ny Can 2026 taranja rugby ho an’olona 15. Faharesena intelo, tamin’ireo lalao telo nataony no vitan-dry zareo. Gisitra ny Malagasy ary mivarina any amin’ny sokajy ambany, amin’ny taona 2027.

Tontosa omaly, tany Nai­robi Kenya ny fiadiana ny ho tompondakan’i Afrika, taranja rugby lalaovina olona 15 vehivavy (Can 2026), sokajy “Division performance”. Gisitra ny Makis Ladies, resy intelo. Omaly, nandritra ny andro fahatelo, mbola lavon’ ny The Cranes Ouganda, ta­min’ny isa mazava 46 no ho 12. Vokatra mamarina azy ireo any amin’ny sokajy D1 amin’ny taona manaraka. Sahirana tamin’ny “charge” ireo Malagasy mpilalao. Na izany aza, ny Makis Ladies no nanokatra ny isa voalohany, tamin’ny alalan’ny baolina nentin-tanana vitan’i Ginah, izay voatsaran’i Jinah kely ka nitarihan’izy ireo, tamin’ny isa 7 no ho 0 teo amin’ny 10 mn nilalaovana. Nifandimbiasana ny fanafihana avy eo saingy nanantombo sy nanao totoafo ny tsindry nataon’ny ogan­dezy. Nosahalain-dry zareo ny isa teo amin’ny minitra faha-20, rehefa nahatsindry baolina ry zareo sady voatsara. Tsy nijanona teo fa nisesy ny baolina nentin-tanana vitan’izy ireo, ka nitarihany 28 no ho 7 teo am-pialantsasatra.
Fidirana faharoa, nampiasa tolotolotra haingam-pan­deha ny Makis Ladies ka ni­bodo tao amin’ny tanin’ny
The Cranes Ladies Ouganda saingy tsy nety nahatonga baolina mihitsy. Ry zareo ogandezy indray aza no na­hatsara “hors jeu”. Taorian’ izay, nahatsindry baolina nentin-tanana ny Makis Ladies, tamin’ny alalan’i Ericka saingy tsy voatsara izany ka nijanona ho 12 ny isa. Taorian’io, ni­trongy mafy indray ny ogan­dezy ka tany amin’ny 80 mn nahavita “essai” voatsara izy ireo, ka nahatonga ny isa ho 46 no ho 12.
Mbola voahosotra ho tompondaka kosa ny Springboks Afrika Atsimo rehefa nandresy an’i Kenya, tamin’ny isa 35 no ho 30.

Tompondaka

Tontosa ny famaranana ny ampahibemaso ho fandraisana ireo mopampianatra ho mpiasam-panjakana, eo anivon’ny minisiteran’ny Fampianarana teknika sy ny fanofanana arakasa. Mpiasa tsy raikitra miisa 250 izay efa niasa eo anivon’ny minisitera sy ireo toeram-pampianarana no voakasik’ity dingana notanterahina amin’ny fomba mangarahara ity. Nanomboka ny 11 mey lasa teo, nitety ireo fitaleavam-paritra 22 manerana ny Nosy ireo mpikambana ao amin’ny “commission de recrutement” sy ireo teknisianina, niaraka tamin’ny solontenan’ny Bianco sy ireo tomponandraikim-panjakana eny an-toerana hiantohana ny fahitsiana nandritra ny ampahibemaso.
Nambaran’ny filohan’ny Fanavaozana, tany Mahajanga, nandritra ny fitsidihany fa hatsangana eny amin’ireo oniversite enina ny “Campus Universitaires” mahazaka mpianatra 5 000 isa, anisan’izany ny oniversite ao an-toerana. Efa manomboka ny asa fanamboarana ny lalana miditra sy ao anatin’ny oniversite. Nanolotra “hotspot wifi gratuit” sy solosaina miisa 100 ho an’ny oniversiten’i Mahajanga ny filoha ary nanolotra lelavola 20 tapitrisa Ar ho an’ny mpianatra ihany koa izy.
Tsy hisy fandeferana intsony, hoy ny filohan’ ny oniversiten’i Toliara manoloana ny fiatrehana ny fanadinana bakalorea 2026. Nivoaka ny 8 avrily lasa teo ny fanapahan-kevitry ny filankevi-pifehezana manambara ny sazy miandry ireo mandika lalàna. Nandritra ny bakalorea 2025, mpiadina miisa 20 no voasazy tsy mahazo miatrika fanadinana mandritra ny taona iray noho ny fakana tahaka. Ho an’ireo mpiadina 17 hafa kosa izay tratra ambodiomby mihitsy, tsy mahazo miatrika fanadinana mandritra ny dimy taona.

Nikarakara adihevitra ho an’ny fianakaviana mahakasika ny fananahana ara-pahasalamana sy ny fandrindrana fiterahana ho an’ny fianakaviana ny fikambanana Fiana­kaviana Sambatra, ny faran’ny herinandro teo ,teny Ambato­mi­tsangana. Lohahevitra nio­mpanan’ny dinidinika ny hoe : « Tanora tompon’andraikitra sy fianakaviana voaaro manorina fiarahamonina sambatra ». Fianakaviana efatra, nahitana ray aman-dreny sy ny zanany no nifanakalo hevitra sy traikefa momba ny lohahevitra. Tanjona ny hanana fianakaviana mivelatra, mitambatra ma­hasahy miresaka momba ny fananahana ara-pahasalamana tsy misy henatra na tahotra. Maro ny fianakaviana eto amintsika no tsy sahy mitafa mivantana amin’ny zanany ny ray aman-dreny momba io lohahevitra io. Nefa, anisan’ny mamaritra ny hoavin’ny taranaka izany. Matetika, tsy manana valin-teny mahafapo ny ankizy sy ny tanora izy ireo ka minia tsy miresaka izany ao an-tokantrano. Azon’ny ray aman-dreny atao anefa no mandefa ny zanany manatona ny toerana misy olona nahazo fiofanana mahakasika ny fandraisana tanora hahazo fahalalana feno mifanaraka amin’ny taonany. Ray aman-dreny manan-janaka 11 ka hatramin’ny 18 taona no nanatrika ny fifampizarana ny faran’ny herinandro teo. Ireo mpanentana ara-pahasalamana no nanao fanentanana ireo fianakaviana teny anivon’ny fokontany mamantatra ireo vonona handray anjara. Na­natontosa hetsika mitovy amin’ity niseho teto Antana­narivo ity koa ny Fisa isam-paritra, hoy ny mpandrindram-paritry ny Fisa eto Anta­nanarivo.

Vonjy

Hosantarina ny alatsinainy ho avy izao ny “Herinandron’ny Fianakaviana Sambatra” eto Antananarivo sy any amin’ ny faritra rehetra misy ny fikambanana.

Hanamarika izany ny he­tsika ofisialy eny amin’ ny foiben-toeran’ny fikambanana eny Ambatomi­tsangana. Eo koa ny fanadiovana faobe ataon’ny tanora avy amin’ny Centre des jeunes Andoharanofotsy eny amin’ny CSB II eny an-toerana, araka ny fanazavan’ny mpandrindram-paritry ny Fisa eto Anta­nanarivo, Raveloson Aurore, omaly, teny Ambatomitsan­gana. Hisy koa ny tolotra fahasalamana momba ny fandrindram-piterahana mandritra ny hadimiana. Maimaimpoana avokoa ny fahazoana fana­fody fandrindram-piterahana ao anatin’ny hetsika na inona na inona safidin’ilay olona aorian’ny fizaham-pahasalamana ataon’ny mpitsabo.
Satria, efa manan-kery sy mihatra ny lalàna laharana faha-2017-043, mahakasika ny fahasalamana ara-pananahana sy ny fandrindrana fiterahana, mandray ny rehetra vonona ny mpiasan’ny Fisa eny Ambatomitsangana sy eny Andoharanofotsy. Manam­bara ny lalàna ao amin’ny andininy faha-3 sy faha-5 fa ny zo eo amin’ny lafiny fahasalamana ara-pananahana sy ny fandindrana fiterahana dia zo fototra. Na iza na iza dia tsy azo rarana hisitraka io zo io, tsy misy fanavahana amin’ny taona, ny maha lahy na maha vavy, ny fari-piainana, ny fi­noana, ny foko. Mampaha­fan­tatra io lalàna io rahateo ny Fisa mandritra ny fanamari­hana ny Herinandro. Miaraka amin’ny tolotra maimaimpo­ana momba ny fandrindram-piterahana koa ny fitiliana ny homamiadan’ny vozon’ny tranon-jaza sy ny nono ary ny fanentanana momba ny ady atao amin’ny herisetra mifototra amin’ny maha lahy na maha vavy (VBG).
Efa nanomboka tao ana­tin’ity herinandro ity ary hitohy amin’ny herinandro ambony ny fanentanana ataon’ny ta­nora miisa 20 momba ny fanabeazana ara-pananahana feno ho an’ny mpianatra any an-dakilasy sy eny amin’ny fokontany manodidin’Amba­tomitsangana sy Andohara­nofotsy, ho an’ny tanora tsy any an-tsekoly.

Vonjy

Mpampiasa vola sy mpandraharaha maorisianina hatrany amin’ny 50 no ho tonga eto Madagasikara mandritra ny “Moris-Mada Business”. Hetsika ara-toekarena atao ny 2 ka hatramin’ny 5 jolay. Tanjona ny hanamafisana ny fiaraha-miasa eo amin’i Madagasikara sy Maorisy amin’ny alalan’ny fampifandraisana ireo mpandraharaha, mpampiasa vola ary sehatra samihafa. Hampahafantarana an’ireo mpandraharaha maorisianina ny vokatra eto amintsika ahafahana mamatsy azy ireo. Hojerena ihany koa ireo sehatra ahafahana mampiasa vola ary hamafisina ny fiaraha-miasan’ny roa tonta.

Madagasikara ho ivon’ny fampiasam-bola. Io ny lohahevitra novoaboasan’ny Vondron’ny orinasa eto Madagasikara (Gem) nandritra ny dinika “webinaire” natao tetsy Antaninarenina. Nifanakalo hevitra tamin’izany ireo mpamatsy vola sy mpandraharaha. Tanjona ny hifankalozan’ireo mpisehatra marolafy mahakasika ny fampiroboroboana ny fampiasam-bola eto Madaga­sikara.

Tandidomin-doza ny fari-dranomasina ao amin’ny faritra Diana. Mirongatra ny jono atao amin’ny alina (Gavana) sy ny fampiasana fitaovana voararan’ny lalàna. Mitarika faharitran’ny harena voajanahary an-dranomasina haingana ny zava-misy. Manampy trotraka ihany koa ny disadisan’ireo samy mpanjono sy mpiantsehatra an-dranomasina.

Nitondra fanantenana vaovao ho an’ny Sekolim-panjakana ambaratonga fototra (EPP) ao Ambodiafontsy Am­pitatafika, ny hetsika nataon’ny GetHumanCall, amin’ny alalan’ny tetikasa Fandraisan’ an­draikitra ara-tsosialy sy ara-tontolo iainana (RSE) nataony. Mandray mpianatra miisa 288, ampianarina mpampianatra valo, ny sekoly. “Avy amina fianakaviana sahirana avokoa ny ankamaroan’ny mpianatra, misy amin’izy ireo no kamboty”, hoy ny talen’ny sekoly, Andriamiarisoa Bodo­nirainy. Ny 7 mey teo, tonga teny an-toerana nitondra fanampiana ho an’ny sekoly ny GetHumancall. Fotoana nizarany sakafo ho an’ny mpianatra rehetra entiny ha­nohanany sy hampifaliana azy ireo. “Ankasitrahana tanteraka ny fanohanana toy izao hanampiana ireo mpianatra miaina anaty fahasahiranana”, hoy hatrany ny talen’ny sekoly.
“Mbola hitohy ny hetsika ara-tsosialy”, hoy ny mpanorina ny GetHumancall, Jona­than Da Costa. Nijery ny filan’ny sekoly ihany koa ny orinasa mba hanomanana sahady ny hanohizana ny tetikasa. Tafiditra ao anatin’izany ny hanavaozana ny efitrano fianarana, ny fandokoana ny rindrina ary ny hananganana trano famakiam-boky. Anki­lany, nilaza ny mpanorina ny GetHumancall fa miankina amin’ny filana no hisafidianana ny sekoly. Tanjona ny hitondra fanampiana mivantana amin’ny fotodrafitrasa sy ny “cantine scolaire”. Ankehitriny, miandry ny lisitra momba ireo filana laharam-pahamehan’ny sekoly ny orinasa mba handaminany sy handrindrany sahady ny asa tokony hatao. Mikasa hanohy ny hetsika tahaka izao isam-bolana any amin’ireo sekoly eto Anta­nanarivo ny GetHumancall hanohanana ny fanabeazana eto an-toerana.

Henintsoa

Sahirana ny tantsaha mpamboly orge any amin’ny distrika Manandriana, faritra Amoron’i Mania. Antony, tsy mitsahatra mihena ny velaran-tany azo hambolena ity akora fototra ity, izay ilain’ny orinasa Star amin’ny fanamboarana zava-pisotro labiera. Mahatsapa izany ny ben’ny Tanàn’Ambatomarina, distrika Manandriana, Rianamboariny Jean Pierre. Namba­rany fa mitaraina ireo tantsaha satria mihena ny fatran’ny vokatra orge raisin’ity orinasa ity, ka voatery nampihena ny velaran-tany hamboleny koa izy ireo. Nohazavainy fa nampiakarin’ny fanjakana avo loatra ny hetra alainy amin’ny zava-pisotro vokariny, araka ny voalazan’ny Star. Vokatr’izany, miha simba sy mihena ny fari-piainan’ny tantsaha mivelona amin’ny fambolena orge. Mangataka ny hijerena akaiky ny fiaraha-miasan’ny fanjakana sy ny orinasa mpandray ny orge ity ben’ny Tanàna ity.
Nohamafisiny fa tsy ny hanafoana ny hetra no takina fa ny hampifandanjana azy amin’ny zava-misy mba tsy hanimba ny rojom-pihariana, izay iankinan’ny fidiram-bolan’ny tantsaha mpamboly orge. Tsy any Ambatomarina ihany no ahitana ity tranga ity fa any amin’ireo faritra mamboly orge, indrindra any Amoron’i Mania.

Njaka A.

Natao omaly, ny atrikasa fanombohana ny famolavolana ny fenitra nasionaly momba ny biogaz. Tanjona ny hampanaraham-penitra ity seha-pihariana ity, hiarovana ny mpampiasa ny angovo madio maharitra sady miaro ny tontolo iainana.

Mikarakara ny atrikasa ny minisiteran’ny Ton­tolo iainana sy ny fampandrosoana lovainjafy (Medd) sy ny minisiteran’ny Angovo sy ny akoranafo (MEH), eo ambany fandrindran’ny Biraon’ny fenitra eto Madagasikara (BNM). Nilaza ny talen’ny Toekarena maitso ao amin’ny Medd, Andriam­boavonjy Nicolas, fa natao ny hetsika satria tsapa fa miha fongana ny ala vokatry ny fanamboarana arina sy kitay, izay mbola mampiasa azy ny 97% ny tokantrano malagasy. Eo koa ny fako etsy sy eroa sy ny fiparitahan’ny entona karbôna, manimba ny tontolo iainana sy ny fahasalamana. Noho ireo antony ireo no ilana ny angovo madio, hanoloana ireo angovo enti-mahandro ireo, sady hiarovana ny tontolo iainana. Azo avadika ho herinaratra ihany koa ny biogaz. Ilaina ny fametrahana fenitra mifehy azy sy ny torolalana ara-teknika.
Nanamafy ny talen’ny BNM, Ramatoa Rakotoma­hefa Sitraka, fa tsy mbola nisy ny fenitra mifehy ny Biogaz hatramin’izay. Antony nahatonga azy ireo ho nangatahin’ny Medd sy ny MEH hamolavola izany miaraka amin’ny mpisehatra rehetra voakasika. Hangonina ny antontan-kevitra avy amin’ny sehatra tsy miankina, ny fanjakana, ny foibem-pikarohana, ny fikambanan’ny mpanjifa, miaraka amin’ny mpanohana ara-bola sy ara-teknika (PTF), toy ny Pnud.
Zava-baovao ny biogaz
Anisan’ny vovonana mamondrona ireo mpisehatra amin’ny famokarana ny angovo madio handrahoan-tsakafo ny Madagascar Clean Coo­king Initiative (MCCI). Misy koa ny foibe ivondronan’ny mpampianatra sy mpikaroka, ka anisan’ny zava-baovao ny biogaz sy ny bio éthanol.
Tsiahivina fa vao notokanana tamin’ity herinandro ity ny foibe UniPod eny Tsimba­zaza, Vovonana ahafahan’ny tanora mamorona sy mikaroka amin’ny alalan’ny fampiasana ny teknolojia niomerika.

Njaka Andriantefiarinesy