Nanao fampahafantarana ny tompon’andraikitra fa mitombo ny marary eny amin ny tobim-pitsaboana Ostie amin’izao fotoana. Tamin’ny 22 desambra teo dia efa nahatratra 9167 ireo marary nanao fizaham-pahasalamana. Tsikaritra fa mahery ny gripa. Ny areti-tenda sy ny aretin-kibo dia ahitana tranga maro ihany koa. Mila mitandrina sy misoroka ny tsirairay.
Voaporofo fa trangan’aretina pesta no nahafaty ilay zaza tao Ambositra, raha ny tatitry ny tomponandraikitra any an-toerana. Nandray fanapahan-kevitra ny tomponandraikitra eny ifotony amin’ny fanentanana momba ny fahadiovan’ny tanàna sy ny trano. Rehefa misy tranga mampiahiahy dia tokony manatona tobim-pahasalamana avy hatrany. Maimaimpoana ny fitsaboana amin’ny tobim-pahasalaman’ny fanjakana.
Amin’izao taona vaovao izao dia maro ireo manao fanamby ny hanao fitaizam-batana ka hanao fanatanjahantena mitohy ho fikajiana ny fahasalamana. Mana­porofo izany ny fahafenoan’ireo toeram-pikotranana. Tsy tokony ho taitaitra am-boalohany fa manana faharetana rehefa mitaiza vatana raha ny torohevitry ny Coach.

Nanao fitsidiham-paritra tany Antsiranana ny filohan’ny fanavaozana ny Repoblikan’i Madagasikara, Kolonely Ran­dria­nirina Michaël, omaly. Ni­tokana ny fotodrafitrasa ara-pahasalamana maromaro ta­ny an-toerana izy. Anisan’ iza­­ny ny trano miisa telo an’ny IFIRP.
Tanjona ny hanatsarana ny kalitaon’ny fitsaboana ao Antsiranana. Nanolotra fitaovana ara-pahasalamana ho an’ny CHU-PKA (Place Kaba­ry) sy ny CHU Tanam­bao ihany koa ny fanjakana.
Anisan’ny fitaovana natolotra ny fiara famonjena marary miisa 3? Nanampy azy ireo ny famoahana sy fitaovam-pamokarana entona mpamelon’aina miisa 105 miaraka amin’ny solomaso sy fantsona, niampy tavoahangy miisa 115. Nisy ihany koa ny armoara miisa 35, latabatra miisa 247, fitaovana fanatonana ko­jakoja fitsaboana miisa 115. Manginy fotsiny ny fitaovana ilaina amin’ny vonjy taitra miisa 35 ary oxymètre miisa 75.
Tetsy andaniny, nanome toky ny filohan’ny fanavaozana ny Repoblikan’i Madaga­sikara fa tsy ho raraka an-tany ny ran’ny zanakan’Antsira­nana namoy ny ainy nandritra ny tolona. Naneho firaisam-po tamin’ny fianakaviana izy. Hanome voninahitra ny herim-pon’ireo tanora any avaratra ihany koa. Nanolotra ny fao-dranomaso ho an’ny fianakaviana ary nanome tohana ho an’ireo naratra ihany koa ny fanjakana nandritra ny fandalovana tany Antsiranana.
Marihina fa hanamorana ny asan’ny mpiasan’ny fahasalamana manerana ny faritra ireo fitaovana nozaraina. Hanatsarana ny rafitra ara-pahasalamana ihany koa.

Tatiana A

Ho fankasitrahana ny anjara birikiny miavaka tamin’ny fampandrosoana ny firenena indrindra eo amin’ny ady amin’ny aretina mifindra, nanolotra ny mari-boninahitra ambony indrindra “Docteur Honoris Causa” ho an’i dokotera Alain Mérieux ny oniversiten’Antananarivo ny fiandohan’ity herinandro ity tao amin’ny “Salle des Présidents” ao Ankatso. Mpamorona ny Fondation Mérieux, izay manana laza iraisam-pirenena izy. Tsy mitsahatra ny miasa ho an’ny fahasalamam-bahoaka nanomboka ny taona 1967 tamin’ny ady maneran-tany amin’ny areti-mifindra izy. Mirotsaka tanteraka ao anaty asa fikarohana sy ny fanofanana ny tenany, indrindra eto Madagasikara.
Nanatrika ny lanonana nisolo tena ny minisitry ny Fampianarana ambony sy ny fikarohana ara-tsiansa ny talen’ny ivontoeram-pikarohana CNARP, Pr Rakotosaona Rianasoambolanoro niaraka tamin’ny filohan’ny oniversiten’ Antananarivo, Pr Randrianasolo Rivoarison.

Vonjy

Mahita faisana amin’ny rotsakorana be loatra ny faritra Analamanga. Tafakatra 11 ny maty, nisy enina hafa naratra. Maro ko any fotodrafitrasa simba.

Hatramin’ny omaly, ny faritra Analamanga iha­ny aloha no nitondra takaitra vokatry ny orambe nirotsaka nanomboka ny faraparan’ny volana novambra lasa teo hatramin’ny omaly ao anatin’ny fotoam-pahavaratra 2025-2026. Valo ny distrika voakasika ary 10 ny kaominina nahitana voina sy faharavana fotodrafitrasa samihafa. 11 ny olona maty vokatra ny orambe nisesy nanomboka ny 24 novambra lasa teo hatramin’ny omaly, araka ny tatitra avy any amin’ny BNGRC omaly maraina. Efatra namoy ny ainy nilatsaha-potaka tany Anjozorobe, iray tany Bema­so­andro Itaosy vokatry ny firodanan’ny trano, efatra hafa tao Soavina mbola vokatry ny firodanan’ny trano ihany koa ary roa hafa teto Antananarivo Renivohitra maty noho ny firodanan’ny trano.
Tsy misy kosa aloha hatreto ny olona tsy hita popoka. Enina ireo maratra vokatry ny takaitran’ny orana, efatra teto Antananarivo Renivohitra ary roa tao amin’ny distrikan’ Antananarivo Atsimondrano. Nahatratra 274 ny olona traboina avy amin’ny tokantrano 69, misy olona 169 voatery nafindra monina avy amin’ ny tokantrano 43. Toeram-pandraisana efatra no nametrahana ireo olona 49 nafindra toerana vonjimaika. Namonjy havana sy fianakaviana ny olona 120. Hatramin’ny omaly, 13 ny trano dibo-drano, roa nahitana fahasimbana ary 24 hafa ravan’ny orana.
Ankoatra ny tatitra avy any amin’ny BNGRC, tsikaritra fa betsaka ny rano mihandrona vokatry ny orambe, anisan’izany ny eny Andravoahangy ambany sy ny manodidina. Voatery mandeha sarety entin-tanana ny olona mpandeha an-tongotra mifamezivezy eny an-toerana. Misy tsena rahateo eny ka tsy tapaka olona mifamoivoy hivarotra sy hividy entana. Misy milina mamoaka ny rano mihandrona ihany hampikorina ny ranon’orana saingy tsy maharaka.

Vonjy

Ny tena zavakanto, tsy lefin’ny vanim-potoana. Azo atao ihany koa ny mampiaraka ny tany aloha amin’ny teknôlôjia ankehitriny. Manamafy ireo ny fampirantiana tanterahin’i Mario Prencipe, eto Madagasikara, nanomboka omaly.

«De l’analogique au numérique », fampirantiana tanterahina, ao amin’ny Institut des Arts et des Technologies Avan­cées (InATA) Ankadi­vato. Mario Prencipe, mpanakanto manana ny laza sy fivelarana iraisam-pirenena no mitondra ny asa fikarohany amin’ny alalan’ny fampiarahana ny sary hosodoko fahiny, nataony, sy ny nomerika na ny fampia­sana ordinatera hamoahana zava-­baovao hafa indray. « To­kony hitondra fomba fijery na fomba fisainana vaovao ny fahitana ireo sanganasa ireo, satria, fifamenoana ho hita sy manjaka ao anatiny », hoy izy raha nanazava ny « De l’analogique au numérique ».
Nomarihiny fa efa nisy ho­sodoko tany amin’ny taona 1974 no nahavitany azy. « Izay no nahatonga ahy hilaza fa tsy hosodoko tsotra ireo fa hosodoko tranainy », hoy hatrany ity mpanakanto teratany italianina ity. Nomarihiny fa mahavita hosodoko ihany koa ny niomerika. Afaka miaraka tsara amin’ny hosodoko tranainy izany. Misy fototra iraisana rahateo ireo raha ny fanazavany hatrany.
« Ho ahy, tsara ny niomerika, satria, ahafahana mivelatra. Iray amin’ireny ny asa fa­mo­ronana izay maro sy betsaka kokoa ny azo atao noho ny fananan’ny teknôlôljia fahefana lehibe raha oharina amin’ny fampiasana ireo fitaovana fanaovana hosodoko fahiny », hoy i Mario Prencipe.
Tsapa amin’ny fahitana ireo tabilao 27 ampirantiana ao amin’ny Institut des Arts et des Technologies Avancées (InATA) Ankadivato fa miteraka fomba fijery sy aingam-panahy vaovao ho an’ny mpitsidika ny ranty.

Nanangona : HaRy Razafindrakoto

Tsioka avy avaratra-andrefana no handrafitra ny toetry ny andro amin’ny ankapobeny ho an’ny tapany avaratry ny Nosy hatramin’ny rahampitso. Tomba­nana hihamalefaka kosa izany manomboka ny alaka­misy makany amin’ny faran’ny herinandro. Hipaka amin’ ny morontsi­raka afovoany atsinanan’ny Nosy ny sisan-drahona niaraka tamin’ilay rivodoza Grant anio sy raham­pitso. Tombanana hanorana tandrifin-drahona mety harahin-kotroka indraindray ho an’ny afovoantany, ny faritra Avaratra sy Avaratra-Andrefana ary ny moron­tsiraka atsinanan’ny Nosy. Hiha­maina tsikelikely kosa manomboka ny alakamisy ho avy izao. Hisy fiakarana amin’ny ankapobeny ny maripana am­bony saika manenika ny faritra maro eto Madagasikara. Manodi­dina ny 16 – 26 °C ny maripana ny maraina ary eo anelanelan’ ny 26 – 37 °C ny tolakandro.
Namoaka naoty ny minisiteran’ny Fampiana­rana ambony sy ny fanofanana arakasa fa tsy maintsy mitondra arovava avokoa ny olona rehetra mifamezi­vezy eny amin’ ny oniversite sy ny toeram-pampianarana ambony ary ny toeram-pikarohana noho ny firongatry ny aretina Mpox eto amintsika. Nanomboka ny alahady teo no manankery ny naoty.
Tsy mbola mampihatra ny fepetra sakana toy ny arovava aloha ny daholobe eny amin’ny toerana ifamezivezen’ny olona maro eto an-dRenivohitra (birao, tsena, taxi-be…), ankoatra ireo olona efa zatra mam­piasa ny fitaovam-piarovana amin’ny andavanandro na tsy mbola tafiditra eto aza ny Mpox.

Mbola olana amin’ny fitaizana eto Madagasikara ny fisokafana amin’ny firesahana malalaka momba ny fananahana. Tena ilain’ny tanora anefa izany mba hananany fefy sy miaro tena tsy ho tonga amin’ny vohoka tsy niriana. Eo koa ny hahafantarany ny fanangolena sy fanararaotana ara-pananahana mety handindona azy.
Tsy tokony hatao mahamenatra ny firesahana ny tontolon’ny fananahana ao an-tokantrano. Ny ray aman-dreny mihitsy no mila miresaka izany amin’ny antsipirihany amin’ny zanany na lahy na vavy, raha ny torohevitry ny mpanentana ho an’ny fahasalaman’ny ta­nora tafaresaka taminay.
Anokanana fotoana manokana ny firesahana ny momba ny fananahana. Henoina ihany koa ny ankizy hamantarana ny fahalalany mahakasika izany ary alaina ny heviny.
Ankoatra ny any an-trano, olona anisan’ny ankatoavin’ny ankizy ihany koa ny mpanabe na any am-pianarana na any anaty fikambanana ka tsara ny mivoy ny fahasalaman’ny fananahana, ny loza mety ateraky ny vohoka aloha loatra sy ny fitandremana tokony hatao hahafahan’ny ankizy mahafantatra ny tokony hatao sy miaro ny vatany.
Natoraly ny faniriana anaty firaisana ara-nofo ary efa lasa aloha mihitsy izany manerana izao tontolo izao satria 9 taona ny ankizy dia efa manana fanirina amin’ny firaisana ara-nofo. Tsy voafehy izany in­draindray ka eo no tena ilana tohana avy amin’ny manodidina mba tsy hanaonao foana.

Tatiana A

Nisy ny fanaraha-maso natao tamin’ireo mpiofana nivoaka teo amin’ny rafi-pampianarana teknika sy ny fanofanana arakasa (ETFP) tamin’ny taona 2023/2024 manerana ny Nosy.
Hita araka ny tondromarika fa betsaka ireo tanora no efa miditra eo amin’ny sehatry ny asa na koa mamorona asa ho an’ny tenany. Porofo izany fa mifanaraka amin’ny tolotra fanofanana omen’ny minisiteran’ny Fampianarana teknika sy ny fanofanana arakasa ny seha-pihariana isam-paritra. Ho an’ny eto Antananarivo, efa misehatra amin’ny asa avokoa ny 65,37% amin’ireo olona nivoaka avy amin’ny fampianarana teknika sy ny fanofanana arakasa ary 20,50% kosa mbola nanohy fianarana. Any Antsiranana, 87,40% no miasa raha 12,60% nanohy fianarana. Ao Fianarantsoa, 85,27% nahita asa ary 14,38% kosa mbola nanohy fianarana. Any Mahajanga, 66,25% amin’ ireo mpiofana efa miasa fa 33,75% nanohy nianatra. Ho an’i Toa­masina, 88,28% ireo niasa avy hatrany fa ny 11,03% nanohy nianatra. Any Toliara, 10,16% nanohy fianarana raha 74,22% manana asa fivelomana taorian’ny fianarana noratovina teny anivon’ny sekoly teknika na ivontoeram-panofanana arakasa.
Ireo mpiofana tany Toamasina no maro anisa nisehatra amin’ny asa avy hatrany taorian’ny fiofanana. Teto Anta­nanarivo kosa no manana salanisa ambany indrindra amin’ny fidirana amin’ny sehatry ny asa. Tany Mahajanga no ambony ny tahan’ny mpiofana mbola nanohy fianarana ary Toliara no nahitana taha ambany indrindra amin’ny faritany enina.

Vonjy

Tsy mora ny iatrehan’ny ankizy sy ny tanora ny karazana herisetra any an-tsekoly. Mety hiafara amin’ny famoi­zam-po izany rehefa tena mafy ny fanafihana.

Nanaitra ny sain’ny ray aman-dreny ny fiparitahan’ny vaovao mahakasika ilay ankizy niharan’ny herisetra an-tsekoly ka tra­tran’ny fahakiviana ary mahatsiaro ho very hevitra ka tsy mahafantatra ny tokony hatao. Niala ny sekoly sy trano fonenany ilay ankizy ary nanao­vana fampitadiavana tamin’ny tambazotran-tserasera.
Niteraka fanairana ho an’ ny ray aman-dreny iny tranga iny fa eo koa ny sekoly sy ny ankizy mihitsy samy tomponandraikitra feno amin’ny zava-misy mampikorontana ny sain’ny namana.

Tsy vitsy ny ankizy na ta­nora miaina anaty herisetra any an-tsekoly na ara-batana izany na ara-tsaina. Matetika tsy sahy mitaraina fa miaritra kanefa miteraka ratra anaty ary mety hanova ny fiainan’ ilay ankizy mihitsy izany herisetra izany.
Fahalainana hanohy hianatra, tahotra sy tebiteby lava, fihemorana amin’ny fianarana, fihenan’ny fifantohana, faharatsian’ny naoty… Anisan’ny voka-dratsin’ny herisetra an-tsekoly avokoa izany.
Rehefa tsy misy fandrai­sana andraikitra, miafara amin’ ny fahaketrahana ara-tsaina mahazo ilay ankizy na tanora iharan’ny herisetra. Mitarika any amin’ny fikorontanana ara-pihetsem-po na ara-tsaina mihitsy ary heverina ny fiafarana any amin’ny fampizam-po sy famonoan-tena;
Tena zava-doza ny vokatry ny herisetra an-tsekoly. Na lahy na vavy mety iharan’izany. Mety ho avy amin’ny mpampianatra fa mety ho avy amin’ ny namana mpiara-mianatra na iray sekoly ihany koa izany.
Tsy tokony ambanin-javatra, araka izany, ny fitarainan’ ny ankizy fa ifampiresahana sy itadiavana vahaolana. Na ny fialana amin’ilay sekoly aza no hahafahana manavotra ilay ankizy dia atao rehafa tena tsy maintsy, raha ny hevitry ny ray aman-dreny sasany naneho hevitra.

Tatiana A

Hotanterahina ny 7 sy 8 febroary izao, any Paris, ny “Grand Slam de Paris”, taranja Judo. Tsy diso anjara amin’izany i Madagasikara fa hanana solontena, hahitana an-dRasoanaivo Razafy Aina Laura, hifaninana eo amin’ny sokajy latsaky ny 70 kg . Sokajy hahitana mpifaninana 20 ka anisan’ny ao anatin’izany i Ozbas Szofi, laharana faha-4 maneran-tany sy i Tsunoda Roustant Ai, laharana faha-6 maneran-tany. Hiaro ny voninahi-pirenena amin’ity fifaninanana ity ihany koa, Andriambololona Zo Hajanirina, sokajy latsaky ny 78 kg, izay vao nandrombaka ny medaly volafotsy nandritra ny “African Open d’Abdijan” natao tany Côte d’Ivoire, ny volana desambra teo. Hahitana mpifaninana 15 amin’io sokajy io, amin’ity “Grand Slam de Paris” ity. Raha ny fandaharam-potoana, ny alahady 8 febroary ireto solontena malagasy ireto no hiakatra tatami ka hiaro ny voninahi-pirenena. Tsiahivina fa ity no fifaninanana iraisam-pirenena voalohany, ho an’ny taona 2026 handraisan’i Madagasikara anjara.

Mi.Raz

Araka ny loharanom-baovao mari-pototra, misedra olana ny fifidianana izay ho filohan’ny ligy any Atsimo Atsinanana, izay tsy mety tanteraka mandraka ankehitriny. Efa intelo izao no niova ny daty tokony nanatanterahana izany ary nahitana fihemorana hatrany. Ny 27 desambra lasa teo no daty voalohany voatondro nanaovana io fifidianana io, nihemotra ny 30 desambra izany ary farany dia ny 31 desambra saingy tsy tanteraka hatrany. Antony iray ihany raha tena zohina no anton’ny fanemorana dia ny tsy fahefenon’ny fepetra ho an’ireo mpirotsaka hofidina, miisa 3, izay tsiahivina fa 4 no nirotsaka. Ilay filoha am-perinasa ihany no voalaza fa nahafeno fepetra. Teo no nampametra-panontaniana ireo 3 ambiny ny antony tsy maha ara-dalana azy ireo. Namaly ireo komity fa mbola tsy nandinika ireo antotan-taratasy izy ireo fa vao handinika. Nangataka ny Federasionina malagasin’ny basikety (FMBB) mba hijery akaiky izao toe-javatra izao moa ireo mpirotsaka hofidina miisa 3 ireo. Saingy, raha nanontaniana ny avy amin’ny federasionina dia nilaza fa tsy mitsabaka amin’ny fifidianana fa anjaran’ny rafitra any an-toerana no manatontosa izany.

Mi.Raz

Aza atao ranotrambo ny firarian-tsoa

Rehefa miandoha tahaka izao ny taona, manao be fiavy ny firarian-tsoa. Eo koa ny filazana tetikasa hatao. Misa­sasasa sy misosososo ary misesisesy izany kanefa aza atao ranotrambo be fiavy fa mora ritra. Tsara tokoa ny mifampirary soa fa izany no fanalahidy amin’ny fiainana. Matetika anefa toa zary fomba fotsiny sisa ka toa ranotrambo be fiavy fa mora ritra. Ny firarian-tsoa tsara indrindra anefa dia ny mamela tantara tsara ary mampita ny fanilo amin’ireo ambioka antoky ny ampitso. Ka aleo tsy manao ranotrambo be fiavy fa mora ritra.
Tsy misy hijanona mandrakizay eo amin’ny fitantanana ny federasionina na ligy na minisitera na fikambanana mantsy fa mandalo ihany. Satria, ny hazo misolo hazo ary ny olona misolo olona ka ny mamela vokatra tsara no mendrika indrindra. Ny tsiry tanora singotry ny aina, mbola mandimby izay nolovain’ny teo aloha. Ny firarian-tsoa lavorary indrindra ny tsy mety arenina, ny mitongilana arenina ary ny mivilana ahitsy. Koa ndeha tsy atao tahaka ny ranotrambo ny firarian-tsoa ka ho be fiavy fa mora ritra.
Koa jakohy ny famindra, talahoy ny fandeha fa marivo saro-tsobohina ny rano. Ny mitandri-pamindra tokoa mantsy tsy mba solafaka koa ndeha handrindra ny fiarahamonina fa tsy hifandray ho toy ny mpifahavalo. Amin’ny fifaninanana, tsy maintsy misy ny resy ary misy ny mpandresy. Irariana soa ho tonga lavitra ny mpandresy, irariana soa hahavita hanarina ny resy ka tsy ho ranotrambo ny firarian-tsoa, be fiavy fa ho mora ritra. Ka aleo ho latsaka anaty tahaka ny tsoka izany fa tsy hisomidika ivelany tahaka ny menaka. Hirariana ho taonan’ny fahombiazana ho an’ny fanatanjahantena anie ity 2026 ity.

Tompondaka

Senegal sy Mali no firenena roa voalohany tafita amin’ny dingana ampahefa-dalana, amin’ny fiadiana ny ho tompondakan’i Afrika (Can 2025), taranja baolina kitra. Efa tany amin’ny fandakana ny « tirs au but », vao nivoaka ho mpandresy ry zareo Malianina nanoloana an’i Tunisie. Senegal kosa nanilika an’i Soudan.

Tontosa ny sabotsy lasa teo ny lalao ampahavalon-dalana roa amin’ny fiadiana ny ho tompondakan’i Afrika, taranja baolina kitra (Can 2025). Nivoaka ho mpandresy ny voromaherin’i Mali sy ny Lionan’i Teranga Senegal. Tao amin’ny kianja Batouta Stadium, Tanger Maroc, resin’i Senegal, tamin’ny isa mazava 3 no ho 1 ny Crocodiles de Nil Soudan.
Nanokatra ny isa voalohany i Amir Ibrahim, ho an’i Soudan, tamin’ny alalan’ny daka tsara petraka (6 mn). Totoafo avy eo ny fanafihan’i Senegal, notarihn’i Sadio Mane. Betsaka ny baolina tokony ho tafiditra fa nahay ny mpiandry tsatoby sodaney. Na izany aza, nosahalain’i Pape Gueye ny isa (29 mn). Tsy nijanona teo fa mbola nampiany indray izany teo amin’ny fanampim-potoana (90 + 4). Nitarika 2 no ho 1 i Senegal teo am-pialantsasatra.
Fidirana faharoa, niezaka nanafika ny sodane. Minitra faha-75, tokony ho sahala ny isa saingy tratry ny fikoropahana ny lohalaharana ka nivoaka ny baolina. Taorian’ izay, nahazo valim-panafihana ny Liona ka nahafaty ny baolina fahatelo i Ibrahim Mbaye, izay nahalavo tanteraka ny Crocodiles.
Efa tany amin’ny fandakana ny «tirs au but», 3 no ho 2 kosa vao afaka i Mali nanoloana an’i Tunisie. Nisaraka ady sahala 1 sy 1 ny roa tonta tao anatin’ny 90 mn nilalaovana sy ny fanalavam-potoana. Nilalao 10 i Mali nanomboka teo amin’ny minitra faha-26 taorian’ny karatra mena azon’i Coulibaly. Tunisie namono baolina voalohany vitan’i Chaouat (88 mn). Efa tany amin’ny fanampim-potoana (90 + 7) vao sahala an’i Sinayoko izany. Hidona eo amin’ny ampahefa-dalana iza­ny i Senegal sy i Mali. Hitohy anio kosa ny fihaonana ka hikatroka i Nigeria sy i Mo­zam­bique ary i Algerie sy RD Congo.

Tompondaka 

Mihena tsikelikely ny delestazy fa olana ara-teknika sisa no misy amin’izao, araka ny nambaran’ny Praiminisitra Rajaonarivelo Herintsalama, raha nivahiny tao amin’ny fahitalavim-pirenena, omaly. Nividy groupe électrogène hoy izy ny fitondram-panjakana hanohanana ny famokarana herinaratra ao Andekaleka.

Mbola midangana ny vidin’entana eny an-tsena amin’izao fotoana. Mananosarotra ho an’ny ankamaroan’ny tokantrano ny miatrika ny volana janoary, mihena ny fahefa-mividy ny malagasy ka tsy mahatakatra intsony ny vidin’entana sy ny kojakoja ilainy andavanandro.

Mampihena ny fampiasana kitay sy ny fanimbana ny tontolo iainana ary mampidi-bola ny tokantrano ny fampiasana ny fatana kamado. Vokatra vaovao nataona vehivavy iray avy ao Vatovanda Toliara. Nanohana sy nampiofana azy ny WWF ka nahafahany nampianatra

“Tsy misy ny fiatoana politika, na hoe ao anatin’ny fety aza. Isan’andro ny fampiharan-dalàna. Fomba fitantanana ny firenena ny politika, ka tsy azo tapahina na eo aza ny fety”. Izay ny fijerin’ny filohan’ny antoko Avotra ho an’ny firenena, ny Dr Razafindrakoto Harison, manoloana ny toe-draharaham-pirenena amin’izao fotoana izao. Tsy misy ny fihetsaham-po ao amin’ny tontolo politika. Tomponandraikitra amin’izay rehetra ataony ny fitondram-panjakana. Ny itarafana azy: araka ny lalàna sa tsia?
“Firenena iaraha-manana i Madagasikara, ka mijoro ny fitondrana Fanavaozana amin’izao fotoana izao”, hoy ny fanambaran’ny Toko bey telo, Toliara, ny faran’ny taona teo. Koa manohana ny fitondrana mijoro izy ireo. Manameloka amin’ny heriny rehetra kosa ireo manao teti-dratsy hampiady ny samy Malagasy, indrindra ny zanak’i Toliara. Manao antso avo ny Malagasy hiray hina hampandrosoana an’i Madagasikara ny fikambanana, indrindra ny zanak’i Toliara hitondra asa sosialy ho fampivoarana an’i Toliara.
“Mila mahay maka lesona ny mpanao politika mitondra firenena”, hoy ny fanehoan-kevitry ny filoha nasionalin’ny RPSD, Andriantsizehena Benja Urbain, momba ny toe-draharaham-pirenena amin’izao fotoana izao. Tsy tokony haverina intsony ny zava-tsy nety teo aloha, fa izay tsara no tohizina. Antsoiny ny hery velona rehetra eto Madagasikara haneho ny heviny amin’ny fikaonandom-pirenena. Satria io no fototra haingana amin’ny Repoblika V, fa hiova ny lalàmpanorenana.

“Enga anie ka fo matoky no handinihantsika ny fanavaozana tiantsika hajoro eto Ma­dagasikara. Ary tsy atao ambanin-javatra ny fitsinjaram-pahefana tena izy”. Io ny fiarahaba sy firariantsoan’ny kardinaly Tsarahazana Désiré, tany Toamasina, ny fiandohan’ny taona teo. Ampy izay ny fa­naovana ny olona ho zaza lava: omeo vary, omeo ronono, omeo paompy… Ampan­drai­so andraikitra ny olona hampandroso ny Faritra na ny tanàna misy azy. Fifaninana­na masina no atao, ary atao ao anaty fitsimbinana sy fiahiana ny tombontsoan’ny be­sinima­ro. Raha sanatria atao ambanin-javatra ny fitsinjaram-pa­hefana tena izy ary tsy fo ma­hitsy no entina hanaovana ny dinika nasionaly, tsy hisy izany fandrosoana izany ary lainga ny fanavaozana tian-katao.
Dradradradraina ny fitiavan-tanindrazana, nefa ny za­naka na ny zanaky ny sasany tsy mahay miteny gasy. Nefa gasy reny, gasy ray. Any ivelany koa ny fananana rehetra sy ny fampiasam-bola, fa ny fasana no atao eto Mada­ga­sikara. Antsoantsoina ha­no­rina orinasa ny olona. Nefa tsy hamoraina ny fanaovana azy, sakanana amin’ny fomba sa­mihafa izay te hanao zavatra. Tokony hiainana marina ny fi­havanana, soatoavina ma­­la­gasy ao anaty fitiavana sy fa­hamarinana. Raha tsy izany, tsy mihavana fa mody mihavana. Dia miaina ao anaty fi­hatsarambelatsihy. Tsy manjary araka ny tokony ho izy ny firaisankina sy ny maha olona iray, raha tsy ao anatin’ny fa­hamarinana sy ny fitiavana. Tsa­roana eto ny tenin’ny mpampianatra filozofia izay: aleo fahafahana ao anaty ko­rontana toy izay filaminana ao anaty fanandevozana. Samy tsy tsara ireo, fa mamitaka ny sarintsarim-pilaminana nefa ao anaty fanandevozana sy fanambaniana ary fanararaotana: atao tohatra fiakarana ny olona.

R. Nd.

Tonon-taona izao, fanao ny jery todika. Inona no tsy vita? Hatramin’izay mila arenina, ny miandry, ny tohizina… Be lavitra ny mbola tsy vita mitaha amin’izay natomboka. Miainga amin’ny tsirairay izay, vao mivelatra amin’ny hoe fifanomezan-tanana, fifampitsinjovana… Sao varivarian’ny lasa ka tsy mahita ny ambany maso: be fikasana, be fitetika. Na izany aza, ilaina hatrany koa ny mijery lavitra amin’izay vokatry ny atao sy aleha. Fahendrena ny fahaiza-mandanjalanja izany? Izay no androsoana… Izay mandeha tsy mijanona no lasa lavitra, fa tsy izay maika tsy faingana mety ho reraka ambony ihany. Ny hazakazaka tsinona tsy dia.
Efa lasa ny zavatra taloha. Indro taona vaovao… Na efa tsy lasa ny zavatra taloha, mila fanarenana sy fanonerana ary fanorenana. Mby aiza amin’izao toe-draharaham-pirenena izao? Kihon-dalana lehibe no diavina. Ny zava-dehibe dia ny hoe: ahoana ny tsy hiverimberenan’ny krizy politika intsony? Izay no fototra sy fositra amin’ny krizina toekarena, sosialy… Hatramin’ny fomba fanaovana politika, ohatra, ny fifandraisan’ny vahoaka sy ny mpitondra, ny fifandraisana amin’ny any ivelany, ny fomba fihariana… Marolafy? Ny sehatra rehetra no mila fanavaozana. Tsy vitan-dresaka izany, tsy ihazakazahana, tsy efan’ny irery, tsy vetivety…
Antony sy antoka ny fikaonandoham-pirenena? Hoe hatomboka any ifotony, tsy anavahana, tena atao… Ma­nom­boka amin’izay ny fanavaozana? Tsy misy hevitra voaomana mialoha itsikombakomban’olom-bitsy na saribakolin’ny vahiny, jerena amin’ny antsipiriany izay antony sy vokany, tanterahina izay fanapahan-kevitra iombonana… Tsy moramora izany fa mila fahasahiana, fahamatorana, fahavononana… Dieny izao, mila fifampitaizana sy fifampitantanana, fifampitokisana, fifanitsiana…

R. Nd.

Tapitra ny roa volana fanamby ho an’ny governemanta amin’ny fanavaozana ifotony sy ny fanatanterahana ny hetahetam-bahoaka. Mby aiza ? Ho avy ny tomban’ezaka…

“Ho avy ny tomban’ezaka ny fitondrana ny fanavaozana ifotony”, hoy ny Praiminisitra Rajaonarivelo Herintsalama, tamin’ny dinidinika tamin’ny tamin’ny haino aman-jery sy ny solontenan’y Gen Z, teny Mahazoarivo, omaly. Hatra­min’ny fifidianana lalàmpanorenana no tanterahina ao anatin’ny 24 volana. Eo koa ny fifidianana filohan’ny Repoblika, depiote… Any amin’ny filoham-panjakana ny tomban’ezaka. Tomponandraikitra amin’ny minisitra mandrafitra ny governemanta izy Praiminisi­tra, itakiana tamberin’andraikitra koa.
Ny fitakiana teny an-kianja no lasa fandaharanasa maika: ahoana ny famatsian-jiro sy ny rano, ny tontolo iainana eny amin’ny oniversite, ny fahantran’ny Malagasy, ny tokony hijerena ny fifandraisan’ny samy Malagasy? Izay no na­naovana ny lalàna mifehy ny tetibolam-panjakana 2026. Narahina ny fifanarahana ny iraisam-pirenena nandrafitra ny tetibolam-panjakana. No­mena ny minisitra tsirairay ny iraka manokana. Nandritra roa volana : firenena mahantra i Madagasikara, tsy afa-manana vola vokatry ny asa hahazoana mandoa karama mpiasam-panjakana, fanaovana fotodrafitrasa… Tsy ampy ny fandoavan-ketra. Tsy maintsy mila fanampiana amin’ny mpamatsy vola iraisam-pirenena, tsy maintsy misy fandaharanasa. Tsy azo ialana fa tsy ampy ny vola eo an-tanana. Tsy midika izany fa very ny fiandrianam-pirenena.
Misy ny ezaka famokaran-jiro, ohatra: famenoana rano an’Andekaleka, fanomezana herinaratra avy amin’ny herin’ ny masoandro. Mbola misy ny delestazy, fa fanapahan-jiro izay olana teknika no sisa. Fehezina ny fitaovana fa misy fifandresen-dahatra henjankenjana miaraka amin’ireo tompon’ny fitaovana. Ny rafitra napetraky ny Jirama hatramin’izay no tena olana.

R. Nd.

Miverina an-tsekoly ny mpianatra manomboka anio miatrika ny roa volana fahatelo sahady amin’ny taom-pianarana 2025-2026. Any amin’ny fialantsasatry ny Paska indray vao misy fiatoana kely. Mila mitadrina any am-pianarana manoloana ny fiparitahan’ny aretina nendren-drajako.

Nidina ifotony teny amin’ny fokontany Manjaka­miada­na ny tale jeneralin’ny BNGRC, ny jeneraly Ramanantsoa Gabriel ny faran’ny taona teo. Nijery ny fanaraha-maso ny fepetra noraisina rehetra amin’ny fisorohana ny loza manambana izy ireo ary nanao antso ho an’ny mponina manodidina hanaraka ny fandaminana rehetra apetraka ho fisorohana ny loza manambana.

Nandray ireo fampitaovana sy akora vinan’ny 2025, ahafahana manao fampiharana ny ivontoeram-panofanana roa eo ambany fiahian’ny minisiteran’ny Fampianarana teknika sy ny fanofanana arakasa. Tonga nitsidika ny ivontoeram-panofanana ho an’ireo olona manana fahasembanana CNFPPSH ao Ampan­drianomby sy ny ivontoeram-panofanana ho an’ny vehivavy CFPF ao Tsimbazaza, ny minisitry ny Fampi­ana­rana teknika sy ny fanofanana arakasa. Tanjon’ny fampitaovana ny hampivelarana ny fahaiza-manaon’
ireo mpiofana ka hampiakatra ny tahan’ny fampananan’asa.

Andrianjafy Stenny no za­za teraka voalohany ny taona 2026, tao amin’ny Maternité Befelatanana tamin’ny 1 ora sy 57 minitra maraina. Za­za­vavikely milanja 3 kg izy ary teraka tsy nodidiany ny reniny. Nizotra tsara tsy nisy olana ny fiterahana, araka ny fanaza­van’ny mpampivelona. Zana-dRazanakoto Françoise Victo­rine izy. Mipetraka eny amin’ny kaominina Ambalavao Ambatofotsy Atsimondrano. Zanaka voalohany i Stenny. 19 taona ny reniny ary samy miasa izy mivady.
Taorian’io zazavavy io, miisa enina ny zaza teraka ny 1 janoary tao amin’ny toeram-piterahana Befelatanana ha­tramin’ny 4 ora hariva. Ao amin’ny hopitaly ihany no atao ny fanambarana ny fahaterahana hisorohana ny fampivezivezena ny fianakaviana sy hanamorana ny fahazoana ny kopia ho an’ny zaza teraka rehetra.

Vonjy